Please use this identifier to cite or link to this item: http://hdl.handle.net/20.500.12153/1638
Title: Apostolski wymiar wolontariatu charytatywnego w Polsce. Studium teologicznopastoralne na podstawie badań wolontariuszy z parafialnych zespołów Caritas
Other Titles: The Apostolic Dimension of the Voluntary Charitable Work in Poland. A Theological and Pastoral Study on the Basis of Voluntary Workers from the Parochial Groups of Caritas
Die apostolische Dimension des karitativen Volontariats in Polen. Eine pastoraltheologische Studie auf der Grundlage von Untersuchungen an Volontären aus Caritas-Pfarrgruppen
Authors: Przygoda, Wiesław
Keywords: wolontariat; apostolstwo; caritas; dzieła miłosierdzia; działalność charytatywna
Issue Date: Nov-2012
Publisher: Towarzystwo Naukowe KUL
Series/Report no.: Prace Wydziału Teologii;156
Abstract: Książka zawiera analizę wyników badań empirycznych zrealizowanych w ramach własnego projektu badawczego. Celem projektu było uzyskanie odpowiedzi na pytanie: w jakim stopniu wolontariusze z parafialnych zespołów Caritas w Polsce mają świadomość apostolskiego charakteru ich zaangażowania oraz w jakim zakresie faktycznie realizują zadania apostolskie Kościoła? Odpowiedź na to pytanie wymagała najpierw zbadania świadomości i motywacji apostolskiej wolontariuszy, następnie ich identyfikacji ze strukturami wspólnotowymi Kościoła, w których realizują swoje zadania. Do realizacji projektu konieczne było ponadto przeanalizowanie w aspekcie apostolskiego charakteru zadań realizowanych przez wolontariuszy, by w końcu poddać krytycznej ocenie ich duchowość również w aspekcie jej apostolskiego wymiaru. Założony cel badawczy został rozwiązany dwuetapowo. Najpierw na podstawie źródeł zastanych w postaci różnych dokumentów Kościoła współczesnego został przeanalizowany i ukazany apostolski wymiar wolontariatu w aspekcie normatywnym. Na drugim etapie, na podstawie modelu normatywnego apostolskiego wymiaru wolontariatu zostało wypracowane narzędzie badawcze w postaci kwestionariusza ankiety. We wrześniu i październiku 2009 roku zostały przeprowadzone badania pilotażowe w celu zweryfikowania wytworzonego na potrzeby niniejszej rozprawy narzędzia badawczego. Po nieznacznej korekcie kwestionariusza ankiety, zawierającego 85 pytań zamkniętych i półzamkniętych, 4 pytania otwarte i 9 pytań dotyczących danych społeczno-demograficznych respondentów, zostały przeprowadzone badania docelowe w pierwszej połowie 2010 roku na próbie 722 wolontariuszy z parafialnych zespołów Caritas w celowo wybranych 19 diecezjach w Polsce. W ten sposób zostały wytworzone źródła własne, które umożliwiły odpowiedź na postawione na wstępie pytanie. Wyniki badań potwierdziły, że opinie członków parafialnych zespołów Caritas na temat specyfiki wolontariatu chrześcijańskiego pozostawiają wiele do życzenia. Jedna trzecia respondentów nie dostrzega bowiem związku wolontariatu z wypełnianiem przykazania miłości bliźniego, a jeszcze więcej nie łączy swego zaangażowania z osobą i przesłaniem Jezusa Chrystusa. Niewiele więcej niż połowa badanych ma świadomość, że wolontariat jest dla chrześcijanina formą apostolatu. Prawie dwie trzecie respondentów nie ma świadomości związku swego zaangażowania wolontarystycznego z misją Kościoła oraz nie kieruje się w swoim działaniu motywacją religijną. Najlepiej wypadł test na świadomość ekumenicznego i ponadreligijnego charakteru adresatów pomocy świadczonej przez wolontariuszy Caritas. Wyniki badań wskazują, iż duża część badanych wolontariuszy z parafialnych zespołów Caritas zadawala się realizacją konkretnych zdań zleconych bądź przez organizację Caritas, bądź przez proboszcza. Niewielki jest natomiast zakres akceptacji ograniczenia działalności charytatywnej tylko do granic swojej parafii lub diecezji. To jest prawidłowe myślenie wolontariuszy, gdyż Chrystus wzywa swoich uczniów, aby szli „na krańce świata” i tam świadczyli o Jego miłości do ludzi. Działalność charytatywna jest ważnym narzędziem tego świadectwa, dlatego wolontariusze nie powinni rezygnować z takich form działania, jak zaangażowanie na rzecz przestrzegania praw człowieka, troska o uchwalanie prawa zgodnego z wartościami chrześcijańskimi, zaangażowanie w promocję katolickich zasad życia społecznego albo zaangażowanie w globalny rozwój solidarności międzyludzkiej. Niestety te formy działalności badani wolontariusze w nikłym zakresie postrzegają jako własne zadania. Uzyskane wyniki potwierdzają, że ponad 98% badanych wolontariuszy z parafialnych zespołów Caritas czuje się blisko albo bardzo blisko związanymi z Kościołem katolickim. Tylko 1,2% respondentów czuje się luźno związanymi z Kościołem katolickim, a żaden z badanych nie wyraził opinii, że w ogóle czuje się niezwiązany z Kościołem katolickim. Zdaniem zdecydowanej większości badanych wolontariuszy (97,4%) Kościół potrzebuje do realizacji swych zadań charytatywnych takiej organizacji jak Caritas. Większość ankietowanych wolontariuszy uważa, że organizacja Caritas dobrze realizuje powierzone jej zadania charytatywne. Zdecydowanie pozytywną ocenę działalności Caritas wyraziło 52,4% respondentów, natomiast 43,6% respondentów wyraziło ją z pewnymi zastrzeżeniami. Uzyskane wyniki badań w zakresie adresatów pomocy charytatywnej świadczonej w parafiach potwierdzają, że wolontariusze z parafialnych zespołów Caritas priorytetowo traktują rodziny wielodzietne, rodziny alkoholików oraz matki lub ojców samotnie wychowujących dzieci. Również osoby zagrożone lub dotknięte marginalizacją społeczną stają się coraz częściej adresatami pomocy charytatywnej udzielanej przez parafie, zwłaszcza ludzie starzy, obłożnie chorzy, niepełnosprawni, bezrobotni, sieroty i półsieroty, a w mniejszym stopniu bezdomni, narkomani i chorzy na AIDS. W świetle uzyskanych wyników badań formy charytatywnego wsparcia ubogich rodzin nie zmieniły się istotnie w ostatniej dekadzie. Według badanych wolontariuszy parafie w mniejszym zakresie udzielają pomocy finansowej oraz pomocy w znalezieniu pracy dla bezrobotnych, ale zintensyfikowały pomoc rzeczową dla ubogich rodzin, zwłaszcza w formie paczek żywnościowych z okazji świąt oraz paczek z używaną odzieżą i sprzętem AGD. Pomoc charytatywna udzielana ubogim rodzinom zazwyczaj obejmuje również dzieci i młodzież w nich żyjące. Wyniki przeprowadzonych badań wskazują, że w świadomości badanych wolontariuszy dominuje motywacja trynitarna, chrystologiczna oraz poczucie moralnego obowiązku pomagania osobom potrzebującym. Dla ankietowanych wolontariuszy mniejsze znaczenie mają natomiast motywy eklezjologiczne i antropologiczne pełnienia uczynków miłosiernych względem bliźnich. Według uzyskanych wyników badań, w świadomości ankietowanych wolontariuszy dominującą rolę w duchowości miłosierdzia odgrywają wrażliwość na potrzeby ludzi ubogich i cierpiących oraz życie wypełnione uczynkami miłosierdzia. Elementy intelektualne i wolitywne, a także sama pobożność ukształtowana przez kult miłosierdzia Bożego odgrywają nieco mniejszą rolę, co nie znaczy, że w ogóle nie są dostrzegane przez badanych wolontariuszy. W przekonaniu ankietowanych wolontariuszy czynnikami najbardziej decydującymi o rozwoju duchowości miłosierdzia są osobista modlitwa, regularne uczestnictwo w Eucharystii, udział w rekolekcjach i dniach skupienia oraz słuchanie kazań, konferencji i katechez na temat miłosierdzia. Postawiona w projekcie hipoteza ogólna zakładała „generalną znajomość apostolskiego wymiaru wolontariatu charytatywnego przez badanych członków parafialnych zespołów Caritas oraz jego realizację w ramach zadań charytatywnych podejmowanych przez te zespoły”. Na podstawie uzyskanych wyników przeprowadzonych badań ankietowych należy stwierdzić, że hipoteza ta została zweryfikowana zasadniczo pozytywnie. Jednak w wielu szczegółowych faktorach zarówno świadomości badanych wolontariuszy, jak i podejmowanych przez nich formach działalności charytatywnej występuje jeszcze wiele braków. Dlatego ani wolontariusze z parafialnych zespołów Caritas nie mogą pozostać w intelektualnym marazmie, ani odpowiedzialni za ich formację duszpasterze nie mogą poprzestać podejmowania wysiłków pogłębiających ich świadomość i duchowość miłosierdzia chrześcijańskiego. Można oczekiwać, że gruntowna i permanentna formacja wolontariuszy z parafialnych zespołów Caritas zaowocuje również nowymi formami pomocy oraz zwiększy ich intensywność oddziaływania w polskich parafiach.
This book contains an analysis of the findings from empirical research carried out within the frame of the author’s own research project. The aim of the project was to answer the following question: to what extent are the voluntary workers from PZC in Poland aware of the Apostolic character of their commitment and to what extent do they realize the Apostolic tasks of the Church? The answer called for examining first the awareness and motivation of the Apostolic voluntary workers, then their identifi¬cation with the communal structures of the Church within which they realize their tasks. Moreover, in order to realize the project it was necessary to analyze the Apos¬tolic character of the tasks of the voluntary workers, so that their spirituality could eventually be subject to a critical assessment also in the aspect of its Apostolic dimen¬sion. The assumed research goal was solved in two stages. First, on the basis of the sources in the form of various documents of the contemporary Church the Apostolic dimension of voluntary work was analyzed and depicted in its normative aspect. The second stage consisted in working out a research tool in the form of a questionnaire on the basis of the normative model of the Apostolic dimension of voluntary work. In September and October 2009 two pilotage researches were conducted in order to ver¬ify the research tool for the sake of the present study. With some small corrections of the questionnaire, containing 85 closed questions and semi-closed question, 4 open questions and 9 questions concerning socio-demographic data of the respondents, the research was conducted in the first half of 2010 with a sample of 722 volunteers from PZC in 19 dioceses in Poland. In this manner, the author’s own sources were made; they made it possible to give an answer to the initial question. The research confirmed that the views of PZC members on the specific character of Christian voluntary work leave much to be done. One third of the respondents fail to notice any relations of volunteering with the commandment of the love of neighbour, and still more of them do not link their engagement with the mission of Jesus Christ. A little more than half of the respondents are aware that volunteering is for Christian a form of apostolate. Almost two thirds of the respondents are not aware of any relation of their voluntary commitment with the mission of the Church, and are not driven by any religious motivation in their activity. The best came off the test for ecumenical and non-religious awareness of the addressees aid given by volunteers from Caritas. The findings show that a large part of the volunteers from PZC are satisfied when they carry out concrete tasks committed to them by Caritas, or by their parish priest. The charitable organizations are not so accepted when limited only to one’s own par¬ish or diocese. This is correct thinking on the part of volunteers, for Christ called upon His disciples to go “into all the world” and witness there to His love to people. Charitable activity is an important tool of this testimony, therefore volunteers should not give up such forms of action as commitment on behalf of the observation of hu¬man rights, concern about the promulgation of the law in line with Christian values, commitment in the promotion of the Catholic principles of social life or commitment in the global development of interpersonal solidarity. Unfortunately, the volunteers under study hardly perceive these forms of activity as their own tasks. The findings confirm that over 98% of volunteers from PZC feel themselves to be closely or very closely related with the Catholic Church. Only 1,2% of respondents feel loosely connected with the Catholic Church, and none of the subjects said they were not related with the Catholic Church at all. According to the decisive majority of the subjects (97,4%) the Church needs such charitable organizations as Caritas to realize her charitable tasks. The majority of volunteers think that Caritas carries out well the charitable tasks entrusted to it. A decisively positive opinion about Caritas was held by 52,4% respondents, whereas 43,6% of respondents expressed it with certain reserva¬tions. The findings with regard to the addressees of charitable aid given in parishes confirm that it is the priority of volunteers from PZC to work with families with many children, families of alcoholics, mothers or fathers bringing up their children alone. Persons threatened or suffering social marginalization more and more often become addressees charitable aid given by parishes, especially the elderly, the seriously ill, the disabled, the unemployed, orphans and semi orphans, and to a smaller extent the homeless, drug addicts and AIDS patients. In the light of the findings the forms of charitable support of poor families have not essentially changed during the recent decade. According to the volunteers under study, parishes are not so willing to given financial support or aid for the homeless, but they intensified their material aid for poor families, especially in the form of food packages and AGD equipment. Charita¬ble aid given to the poor families usually concerns also children and adolescents from these families. The findings indicate that the motivating factors in the awareness of the volun¬teers under study is of Trinitarian and Christological character, and a sense of moral duty to help those in need. The volunteers find ecclesiological and anthropological motives to perform charitable works towards neighbours less important. According to the findings, for the volunteers under study the dominating role in the spirituality of charity is played by sensitivity to the needs of the poor and suffering and their life filled with deeds of mercy. Intellectual and volitive elements, including piety itself shaped by the cult of Divine mercy, play a lesser role, which does not mean that they are not perceived by the volunteers under study at all. They believe that the factors most decisive about the development of the spirituality of mercy are the following: personal prayers, regular participation in the Eucharist, participation in recollections and retreat, listening to sermons, conferences, and catecheses on mercy. The hypothesis put forward in the project presumed “a general knowledge of the apostolical dimension of charitable volunteering by the members of PZC under study.” This hypothesis was positively verified. In many detailed factors, both the vol¬unteers’ awareness and their forms of charitable, there are still many drawbacks. Therefore neither volunteers from PZC can remain in intellectual marasmus nor those responsible for their pastoral formation can abandon to make efforts to make their awareness and spirituality of Christian mercy more profound. One may expect that a thorough and permanent formation of volunteers from PZC will also bring the fruit of new forms of aid and will increase their intensity in Polish parishes.
Das Buch enthält eine Analyse der Ergebnisse empirischer Untersuchungen, die im Rahmen eines eigenen Forschungsprojekts durchgeführt wurden. Das Ziel des Projekts bestand in der Beantwortung der Frage, in welchem Grade Volontäre aus Caritas-Pfarrgruppen in Polen sich über den apostolischen Charakters ihres Engage¬ments im klaren sind und in welchem Umfang sie die apostolischen Aufgaben der Kirche faktisch realisieren. Um diese Frage beantworten zu können, musste zunächst das Bewusstsein und die apostolische Motivation der Volontäre und dann ihre Iden¬tifizierung mit den Gemeinschaftsstrukturen der Kirche untersucht werden, in deren Rahmen sie ihre Aufgaben erfüllen. Um das Projekt durchführen zu können, erwies es sich darüber hinaus als notwendig, die der von den Volontären übernommenen Auf¬gaben unter dem Gesichtspunkt ihres apostolischen Charakters zu analysieren, um schließlich ihre Spiritualität auch unter dem Gesichtspunkt ihrer apostolischen Di¬mension einer kritischen Beurteilung zu unterwerfen. Das angestrebte Forschungsziel wurde in zwei Etappen angegangen. Zuerst wurde auf der Grundlage der in Form verschiedener Dokumente der heutigen Kirche vor¬handenen Quellen die apostolische Dimension des Volontariats in ihrem normativen Aspekt analysiert und aufgezeigt. Darauf folgte auf der Grundlage des normativen Modells der apostolischen Dimension des Volontariats die Erarbeitung eines For¬schungsinstruments in Form eines Fragebogens. Im September und Oktober 2009 fanden dann Pilotuntersuchungen statt, um das für die Bedürfnisse der vorliegenden Arbeit geschaffene Forschungsinstrument zu verifizieren. Nach einer geringfügigen Korrektur des Fragebogens, der 85 geschlossene und halboffene sowie 4 offene Fragen enthielt und darüber hinaus 9 Fragen, die die sozialen und demografischen Angaben der Respondenten betrafen, wurden dann in der ersten Hälfte des Jahres 2010 an einer Probe von 722 Volontären aus Caritas-Pfarrgruppen in 19 gezielt ausgewählten Diöze¬¬sen Polens die eigentlichen Untersuchungen realisiert. Auf diese Weise wurden eigene Quellen geschaffen, die eine Antwort auf die in der Einführung gestellte Frage ermöglichten. Die Untersuchungsergebnisse bestätigten, dass die Ansichten der Mitglieder von Caritas-Pfarrgruppen zur Spezifik des christlichen Volontariats viel zu wünschen übriglassen. Denn ein Drittel der Respondenten sieht keinen Zusammenhang zwischen dem Volontariat und der Erfüllung des Gebots der Nächstenliebe, und noch mehr von ihnen verbinden ihr Engagement nicht mit der Person und Botschaft Jesu Christi. Nicht viel mehr als die Hälfte der Befragten ist sich darüber im klaren, dass das Volontariat für den Christen eine Form des Apostolats darstellt. Fast zwei Drittel der Respondenten sind sich des Zusammenhangs ihres Volontärsengagements mit der Sendung der Kirche nicht bewusst und lassen sich in ihrem Handeln nicht von religiösen Motiven leiten. Am besten fiel der Test in Bezug auf das Bewusstsein des ökumenischen und überreligiösen Charakters der Adressaten der von den Caritas-Volontären geleisteten Hilfe aus. Die Ergebnisse der Untersuchungen zeigen, dass sich ein großer Teil der befrag¬ten Volontäre aus Caritas-Pfarrgruppen mit der Realisierung der konkreten Aufgaben zufriedengibt, mit denen sie entweder von der Caritas-Organisation oder vom Ge¬meindepfarrer beauftragt werden. Dagegen ist der Umfang der Akzeptanz für die Beschränkung der karitativen Tätigkeit auf die Grenzen der eigenen Pfarrei oder Diözese gering. Dieses Denken der Volontäre ist korrekt, denn Christus hat seine Jünger ja aufgerufen, „bis an die Enden der Erde“ zu gehen und dort von seiner Liebe zu den Menschen Zeugnis abzulegen. Da die karitative Tätigkeit ein wichtiges In¬strument dieser Zeugenschaft darstellt, dürfen die Volontäre nicht auf solche Formen des Handelns verzichten wie das Engagement für die Wahrung der Menschenrechte, die Sorge um die Verabschiedung solcher Gesetze, die nicht im Widerspruch zu den christlichen Werten stehen, die engagierte Förderung der Prinzipien des sozialen Le¬bens oder das Engagement für eine globale Entwicklung der zwischenmenschlichen Solidarität. Leider verstehen die befragten Volontäre diese Formen des Handelns nur in sehr geringem Umfang als ihre eigenen Aufgaben. Die erreichten Ergebnisse bestätigen, dass sich über 98% aller befragten Volontäre aus Caritas-Pfarrgruppen mit der katholischen Kirche eng oder sehr eng verbunden fühlen. Lediglich 1,2% der Respondenten fühlen sich mit der katholischen Kirche nur locker verbunden, und kein einziger der Befragten äußerte die Meinung, er fühle sich mit der katholischen Kirche überhaupt nicht verbunden. Die überwiegende Mehrheit der befragten Volontäre (97,4%) ist der Ansicht, dass die Kirche solche Organisa¬tionen wie die Caritas für die Erfüllung ihrer karitativen Aufgaben braucht. Die meisten von ihnen meinen, dass die Caritas-Organisation die ihr übertragenen kari¬tativen Aufgaben gut erfüllt. Entschieden positiv beurteilten die Tätigkeit der Caritas 52,4% der Respondenten, während 43,6% dem nur mit gewissen Vorbehalten zustimmten. Die gewonnenen Untersuchungsergebnisse hinsichtlich der Adressaten der in den Pfarrgemeinden geleisteten karitativen Hilfe bestätigen, dass die Volontäre aus den Caritas-Pfarrgruppen kinderreiche Familien, Familien von Alkoholikern sowie allein¬erziehende Mütter bzw. Väter prioritär behandeln. Auch von der sozialen Aus-grenzung bedrohte oder betroffene Personen werden immer öfter zu Adressaten der von den Pfarrgemeinden geleisteten karitativen Hilfe, besonders ältere, bettlägerige oder arbeitslose Menschen, Waisen und Halbwaisen und in geringerem Umfang auch Obdachlose, Drogenabhängige und AIDS-Kranke. Im Lichte der gewonnenen Unter-suchungsergebnisse haben sich die Formen karitativer Unterstützung armer Familien im letzten Jahrzehnt nicht wesentlich verändert. Den befragten Volontären zufolge gewähren die Pfarrgemeinden jetzt in geringerem Maße finanzielle Unterstützung sowie Hilfe beim Finden von Arbeit für Arbeitslose; dagegen ist die Sachhilfe für arme Familien intensiver geworden, besonders in Form von Lebensmittelpaketen zu Weihnachten sowie Paketen mit gebrauchter Kleidung und Haushaltsgeräten. Die armen Familien erwiesene karitative Hilfe schließt gewöhnlich auch die in ihnen le¬benden Kinder und Jugendlichen ein. Wie aus den Ergebnissen der durchgeführten Untersuchungen hervorgeht, domi¬niert im Bewusstsein der befragten Volontäre die trinitarische und christologische Motivation sowie das Gefühl der moralischen Verpflichtung, bedürftigen Personen zu helfen. Von viel geringerer Bedeutung sind für die Respondenten dagegen ekklesiolo-gische und anthropologische Motive hinsichtlich der Erfüllung barmherziger Werke gegenüber ihren Nächsten. Den erreichten Untersuchungsergebnissen zufolge fällt der Sensibilität für die Bedürfnisse armer und leidender Menschen sowie einem von Taten der Barmherzigkeit erfüllten Leben im Bewusstsein der befragten Volontäre eine dominierende Rolle in der Spiritualität der Barmherzigkeit zu. Intellektuelle und volitive Elemente sowie die vom Kult der göttlichen Barmherzigkeit geformte Fröm¬migkeit selbst spielen eine etwas geringere Rolle, was nicht heißt, dass sie von den be¬fragten Volontären überhaupt nicht wahrgenommen werden. Das persönliche Gebet, die regelmäßige Teilnahme an der Eucharistie, die Teilnahme an Exerzitien und Einkehrtagen sowie das Hören von Predigten, Konferenzen und Katechesen zum Thema der Barmherzigkeit stellen in der Überzeugung der Respondenten diejenigen Faktoren dar, die am stärksten über die Entwicklung der Spiritualität der Barmherzig¬keit entscheiden. Die im Projekt aufgestellte allgemeine Hypothese ging von einer „generellen Kenntnis der apostolischen Dimension des karitativen Volontariats bei den befragten Mitgliedern von Caritas-Pfarrgruppen und deren Realisierung im Rahmen der von diesen Gruppen übernommenen karitativen Aufgaben“ aus. Auf der Grundlage der aus den durchgeführten Fragebogenuntersuchungen gewonnenen Ergebnisse muss festgestellt werden, dass diese Hypothese prinzipiell positiv verifiziert wurde. Jedoch in vielen Detailfaktoren weisen sowohl das Bewusstsein der befragten Volontäre als auch die von ihnen unternommenen Formen karitativer Tätigkeit noch viele Mängel auf. Deshalb dürfen weder die Volontäre aus den Caritas-Pfarrgruppen in ihrem in¬tellektuellen Marasmus belassen werde, noch dürfen die für ihre Formation verant¬wortlichen Seelsorger aufhören, sich um eine Vertiefung ihres Bewusstsein und ihrer Spiritualität christlicher Barmherzigkeit zu bemühen. Man kann erwarten, dass eine gründliche und permamente Formation der Volontäre aus den Caritas-Pfarrgruppen auch in Gestalt neuer Formen der Hilfe Früchte tragen sowie die Intensität ihrer Ein¬flussnahme in den polnischen Pfarrgemeinden verstärken wird.
URI: https://depot.ceon.pl/handle/123456789/14392
http://hdl.handle.net/20.500.12153/1638
ISBN: 978-83-7306-573-4
978-83-7702-254-2
Appears in Collections:Książki/rozdziały (WT)

Files in This Item:
File Description SizeFormat 
Przygoda_Wieslaw_Apostolski_wymiar_wolontariatu_charytatywnego.pdfPlik zawiera cała książkę ale bez okładki2,93 MBAdobe PDFView/Open
Show full item record


This item is licensed under a Creative Commons License Creative Commons