Artykuły naukowe (WNSiT)

Permanent URI for this collectionhttps://hdl.handle.net/20.500.12153/122

Browse

Now showing 1 - 20 of 752

Penitencjarne i pozapenitencjarne aspekty zachowań suicydalnych w warunkach izolacji więziennej
(Wydawnictwo KUL, 2025) Lenart-Kłoś, Katarzyna
Zachowania samobójcze wśród osób pozbawionych wolności należą do najpoważniejszych wyzwań systemu penitencjarnego, gdyż izolacja, przemoc, zaburzenia psychiczne i brak wsparcia społecznego tworzą środowisko sprzyjające eskalacji myśli i prób samobójczych. W Polsce wciąż brakuje całościowych analiz łączących perspektywę penitencjarną i pozapenitencjarną tego zjawiska. Celem artykułu jest identyfikacja czynników ryzyka zachowań suicydalnych w warunkach izolacji więziennej oraz po opuszczeniu jednostek penitencjarnych. Analiza opiera się na metodzie desk research, obejmującej dane statystyczne, raporty instytucji penitencjarnych, akty normatywne oraz wyniki badań krajowych i zagranicznych. Zachowania suicydalne w więzieniach mają charakter wieloczynnikowy. Dużą rolę odgrywają tutaj wiek, płeć, zaburzenia psychiczne, doświadczenia traumatyczne, etap odbywania kary, przeludnienie, izolacja, brak kontaktu z bliskimi oraz takie kryzysy społeczne jak pandemia COVID-19. Wysokie ryzyko dotyczy także okresu bezpośrednio po zwolnieniu z zakładu karnego. Skuteczna prewencja samobójstw w jednostkach penitencjarnych wymaga systematycznego monitorowania ryzyka, szkolenia personelu, wczesnej identyfikacji zagrożeń oraz zapewnienia ciągłości wsparcia psychologicznego po odbyciu kary. Suicidal behaviour among prisoners is one of the most challenging issues facing the prison system, as isolation, violence, mental disorders and a lack of social support generate an environment conducive to the escalation of suicidal thoughts and attempts. In Poland, there is still a lack of comprehensive analyses combining the penitentiary and post-penitentiary perspectives on this phenomenon. The aim of this article is to identify risk factors for suicidal behaviour in prison isolation and after release from penitentiary units. The analysis is based on desk research, including statistical data, reports from penitentiary institutions, normative acts, and the results of domestic and foreign studies. Suicidal behaviour in prisons is multifactorial. Age, sex, mental disorders, traumatic experiences, stage of imprisonment, overcrowding, isolation, lack of contact with loved ones and such social crises as the COVID-19 pandemic are all relevant factors. The period immediately after release from prison is also associated with a high risk. Effective suicide prevention in penitentiary units requires regular risk monitoring, staff training, early identification of threats, and ensuring that psychological suport is continued after the sentence is served.
Rola wartości w psychospołecznym radzeniu sobie ze stresem u studentów
(Wydawnictwo KUL, 2025) Wośko, Patrycja
Artykuł przedstawia ocenę kluczowych wartości akademickich zwiększających efektywność naukową studentów oraz radzenie sobie ze stresem wynikającym z funkcjonowania w społeczności akademickiej. Dostarcza on cennej wiedzy pozwalającej na lepsze zrozumienie aspektów przyczyniających się do pełnego zaangażowania w naukę, jak i działalność akademicką studentów. Głównym celem badania było określenie związków między czynnikami społeczno-organizacyjnymi w środowisku akademickim a sposobami radzenia sobie ze stresem wśród studentów. Badaną grupę stanowiło 1210 studentów Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II w Lublinie. Badania przeprowadzono z wykorzystaniem narzędzia analizującego znaczenie kluczowych obszarów funkcjonowania uczelnianego – Ocena czynników społeczno-organizacyjnych środowiska akademickiego (autorskie narzędzie) oraz Mini-COPE badającego strategie radzenia sobie ze stresem. Sprzyjające środowisko akademickie przyczynia się do aktywnego radzenia sobie ze stresem przez studentów i poszukiwania wsparcia, zmniejsza zaś tendencję do bezradności. Relacje interpersonalne, autonomia oraz jasność zadań to kluczowe czynniki chroniące w stresujących sytuacjach uczelnianych. Przeprowadzone badania naukowe dostarczają wskazówek, jak identyfikować potrzeby i oczekiwania studentów oraz jak wspierać ich w funkcjonowaniu psychospołecznym poprzez rozwijanie skutecznych metod radzenia sobie ze stresem. This article presents an assessment of key academic values that enhance students’ academic effectiveness and coping with stress resulting from functioning in the academic community. It provides valuable knowledge that allows for a better understanding of aspects contributing to students’ full engagement in learning and academic activities. The main objective of the study was to identify the relationships between socio-organizational factors in the academic environment and the coping strategies used by students to deal with stress. The study group consisted of 1210 students from the John Paul II Catholic University of Lublin. The research was conducted using a tool analyzing the importance of key areas of university functioning – the Assessment of Socio-Organizational Factors in the Academic Environment (a proprietary tool), and the Mini-COPE, which examines stress coping strategies. A supportive academic environment contributes to students’ active coping with stress and seeking support, while reducing the tendency to feel helpless. Interpersonal relationships, autonomy, and task clarity are key protective factors in stressful academic situations. The conducted research provides guidance on how to identify students’ needs and expectations and how to support them in their psychosocial functioning by developing effective methods of coping with stress.
Inspiracje patrystyczne w refleksji nad postępowaniem terapeutycznym
(Wydawnictwo KUL, 2025) Amilkiewicz-Marek, Agnieszka; Wysocki, Marcin
Artykuł podejmuje problem rozumienia pojęć terapii i terapeuty w kontekście myśli patrystycznej oraz ich znaczenia dla współczesnej praktyki logopedycznej. W badaniu przyjęto podejście hermeneutyczne i porównawcze, analizując wybrane pisma Ojców Kościoła – zwłaszcza Bazylego Wielkiego, Grzegorza z Nazjanzu, Jana Chryzostoma, Augustyna, Klemensa Aleksandryjskiego i Paulina z Noli – aby zgłębić duchowy i moralny wymiar uzdrawiania i formacji człowieka i ważność słowa w tym procesie. Struktura artykułu przechodzi od egzegezy źródeł patrystycznych, poprzez porównanie z nowoczesnymi zasadami terapeutycznymi, do sformułowania wytycznych inspirowanych tradycją chrześcijańską. Wykorzystując historyczno-teologiczną analizę treści, autor wykazuje, że w antropologii patrystycznej terapia oznacza uzdrowienie duszy poprzez słowo, relację i miłość. Odkrycia podkreślają trwały wkład myśli patrystycznej w antropologiczne i etyczne podstawy współczesnej logopedii, ukazując ją jako formę służby i integralnego towarzyszenia człowiekowi w procesie jego rozwoju i odnowy. The article addresses the problem of understanding the concepts of therapy and therapist within the context of patristic thought and their relevance to contemporary speech therapy practice. The study adopts a hermeneutic and comparative approach, analyzing selected writings of the Church Fathers – especially Basil the Great, Gregory of Nazianzus, John Chrysostom, Augustine, Clement of Alexandria, and Paulinus of Nola – to explore the spiritual and moral dimensions of healing and human formation and the importance of the word in this process. The structure of the article moves from the exegesis of patristic sources, through a comparison with modern therapeutic principles, to the formulation of guidelines inspired by Christian tradition. Using historical-theological content analysis, the author demonstrates that, in patristic anthropology, therapy signifies the healing of the soul through word, relationship, and love. The findings highlight the enduring contribution of patristic thought to the anthropological and ethical foundations of contemporary speech therapy, revealing it as a form of service and integral accompaniment of the human person in their process of growth and restoration.
Bible, Psychology, and Social Studies: Interdisciplinary Project "The Relevance of the Bible for the Development of Religious and Spiritual Resources," KUL, Lublin
(Wydawnictwo KUL, 2025) Kowalski, Marcin; Niewiadomska, Iwona; Kalinowski, Mirosław; Wróbel, Mirosław; Jurek, Krzysztof; Wciseł, Wojciech
The article reflects on the possible areas of cooperation between the Bible, psychology, and social studies. Introduction presents a methodological basis and a fresh dialog carried on in recent decades between biblical and psychological studies. In addition to the analysis of psychological phenomena in biblical texts from the classical, historical-critical perspective, scholars increasingly turn to positive psychology, neuroscience, and social studies, examining emotions, communication strategies, relationships, values and development of individuals and communities. The authors go on to indicate the topics and biblical texts that open up to a fruitful dialog with diverse psychological approaches. The second part of the paper describes an original project developed at the John Paul II Catholic University of Lublin (KUL) titled “The Relevance of the Bible for the Development of Religious and Spiritual Resources,” which uses two tools for studying changes in religious and spiritual resources: Religious Resources Scale and Spiritual Resources Scale. They are employed to study the impact of biblical texts on people who differ in terms of developmental conditions (e.g., age) and/or situational factors (including experience of existential emptiness, loneliness, bereavement, migration, and war conditions). The paper describes the methodology and the psychometric indicators of the above-mentioned measurement tools. The Religious Resources Scale and the Spiritual Resources Scale are used to detect religious and spiritual changes under the influence of biblical texts. They constitute the methodological basis for a pioneering interdisciplinary research conducted at KUL, which promotes a cooperation between biblical studies and psychology.
Intergenerational Transmission of Values Among Three Generations of Polish Women: The Moderating Role of Religiosity
(Wydawnictwo KUL, 2025) Gorbaniuk, Julia; Goleń, Jacek
This article examines the intergenerational transmission of values in Polish families, focusing on three generations of women: grandmothers, mothers, and daughters. The point of departure is the axiological transformations observed in European societies, particularly the processes of secularization and individualization. The study involved 417 women from 139 three-generational families, in which the hierarchy of values was analyzed using Max Scheler’s theory. The findings reveal an increase in the importance of hedonistic and esthetic values across successive generations, accompanied by a decline in the significance of religious and secular sacred values. In religious families, however, the pace of these changes proved slower, with greater intergenerational similarity in value systems. Religiosity emerged as a significant moderator in the dynamics of axiological transformation. On this basis, the article draws pastoral conclusions that emphasize the need to support families in the process of religious and moral education. The results contribute to the broader discourse on value change in post-traditional societies, providing both a foundation for pastoral reflection and a point of departure for further interdisciplinary research.
Autorytet moralny trzech papieży w opinii młodzieży szkół średnich. Analiza porównawcza postaw światopoglądowych i religijności
(Wydawnictwo KUL, 2025) Kalinowski, Mirosław; Niewiadomska, Iwona; Kozak, Jarosław
Religijność młodego pokolenia w Polsce ulega dynamicznym przemianom, co wpływa m.in. na sposób postrzegania papieży jako autorytetów w szerszym kontekście społecznym. Celem badania była analiza czynników postrzegania trzech ostatnich papieży jako autorytetów moralnych przez młodzież polską. Na reprezentatywnej próbie (n = 1029) zastosowano modele regresji oparte na danych ilościowych z ogólnopolskiego badania uczniów szkół średnich. We wszystkich trzech przypadkach najsilniejszym predyktorem autorytetu moralnego była deklarowana wiara. Najczęściej za autorytet uznawany był Jan Paweł II, którego pozycja była silnie zakorzeniona w tradycyjnych wskaźnikach religijności. Franciszek zajmował miejsce pośrednie, a jego odbiór wśród badanych wiązał się z postrzeganą otwartością na współczesne kwestie moralne, takie jak stosowanie metody in vitro. Benedykta XVI najrzadziej wskazywano jako autorytet moralny, a jego postrzeganie opierało się m.in. na sprzeciwie wobec antykoncepcji, co podkreśla znaczenie doktrynalnej zgodności. Wyniki wskazują, że dla młodego pokolenia autorytet moralny nie opiera się wyłącznie na tradycyjnych wskaźnikach religijności, lecz także na sposobie, w jaki postać papieża odpowiada na ich wrażliwość moralną i społeczną oraz doświadczenia, co sugeruje zmianę mechanizmów, poprzez które młode pokolenie rozpoznaje autorytety moralne, oraz potrzebę dalszych badań nad relacyjnym i emocjonalnym wymiarem ich odbioru. The religiosity of the younger generation in Poland is undergoing a dynamic change which, in particular, influences the perception of popes as moral authorities in a broader social context. The aim of the study was to analyze the factors shaping Polish youth’s perception of the past three popes as moral authorities. Regression models were applied to data from a representative nationwide sample of secondary school students (n = 1029). Across all three models, the strongest predictor of moral authority was declared faith. John Paul II was most frequently recognized as an authority, with his position strongly rooted in traditional indicators of religiosity. Francis occupied an intermediate position, and his reception among respondents was associated with perceived openness to contemporary moral issues, such as in vitro fertilization. Benedict XVI was least often indicated as a moral authority, and his perception was shaped, among other factors, by his opposition to contraception, highlighting the importance of doctrinal conformity. The results suggest that for the younger generation, moral authority is not based solely on traditional indicators of religiosity but also on how a pope responds to their moral and social sensibilities and lived experiences. This points to changing mechanisms through which young people recognize moral authorities and underscores the need for further research on the relational and emotional dimensions of such perceptions.
Literatura i teatr pod presją cenzury w pierwszej połowie XIX wieku – na przykładzie życia kulturalnego Lublina
(Wydawnictwo DiG, 2009-12) Stoch, Elżbieta
Artykuł dotyczy kwestii związanych z represyjną i prewencyjną cenzurą rosyjską, skierowaną przeciwko kulturze polskiej. Opisywane fakty, dotyczące literatury i teatru, poparte są dokumentacją archiwalną (np. Acta specialia dotyczące zakazanych dzieł), zachowaną głównie w języku rosyjskim. Rządowy (rosyjski) indeks zakazanych bezwarunkowo autorów obejmował dzieła Adama Mickiewicza, Maurycego Mochnackiego, Klementyny Tańskiej-Hoffmanowej, w których podkreślano potrzebę wzbudzania uczuć patriotycznych poprzez odwołanie się do tradycji narodowej. W artykule skupiono uwagę na rosyjskich przepisach cenzury i represyjnej polityce wobec polskich autorów i księgarzy. Autorka przedstawia klasyfikację publikacji zakazanych w XIX wieku. Przedmiotem szczegółowego opisu są przykłady polskich publikacji, zakazanych przez rosyjską cenzurę. Tabela zawiera wykazy zakazanych dzieł teologicznych, modlitewników, katechizmów, zakazanych podręczników szkolnych dla polskich dzieci, zakazanych dzieł polskich romantyków, dzieł dotyczących historii i geografii Polski czy dzieł filozoficznych. Na liście książek zakazanych w regionie lubelskim pod zaborem rosyjskim znalazły się również: “Wybór pieśni o tajemnicy Chrystusa, Jego Świętej Matki i niektórych świętych” oraz “Modlitewnik dla dzieci”. Pomimo zakazów nałożonych przez carskich urzędników, zakazane książki były rozpowszechniane w Polsce, co doprowadziło do zwiększenia kontroli nad księgarniami, polskimi szkołami i wędrownymi zespołami teatralnymi. The article concerns of matter connected with the Russian repressive and preventive Russian censorship directed against Polish culture. The facts described, concerning literature and theatre, are supported by archival documentation (e.g. Acta specialia concerning banned works), preserved mainly in Russian language. The Government Index of Banned Authors included the works by Adam Mickiewicz, Maurycy Mochnacki, Klementyna Tańska-Hoffmanowa, in which emphasized the need to raise patriotic feelings by referring to national tradition. The focus was on Russian censorship laws and repressive policies towards Polish authors and booksellers. The author presents a classification of publications banned in the 19th century .The subject of a detailed description are examples of Polish publications banned by Russian censorship. The table presents lists of banned theological works, prayer books, catechisms, banned school textbooks for Polish children, banned works by Polish Romantics, works on Polish history and geography, and works on philosophy. On the list of books banned in the Lublin Region under Russian rule were also works: The Selection of Songs about the Mystery of Christ, His Holy Mother and Some Saints and Prayer Book for Children. Despite the prohibitions imposed by tsarist officials, banned books were distributed in Poland, which led to increased control over bookshops, Polish schools and travelling theatre troupes.
Educational partnership in primary schools in light of the experiences of parents of students in grades 1–4
(Ignatianum University in Cracow, Abat Oliba CEU University in Barcelona, 2025-12-31) Florczykiewicz, Janina; Jeziorański, Marek
Research objective: The pilot study aimed to gather parents’ opinions on the implementation of the educational partnership concept in selected schools. The research problem and methods: The research problem was formulated as follows: How do parents of students in grades 1–4 perceive the implementation of the educational partnership concept in primary schools? A diagnostic survey was conducted using an original questionnaire with a 5-point response scale. The research material was analyzed using statistical methods. Structure of the article: The introduction refers to the humanistic principles underlying contemporary educational concepts. The essence of educational partnership is discussed, with an emphasis on the relationship between the school and parents. The subjects of cooperation, determinants of partnership relationships, and factors that may pose a threat to them are identified. The discussion is situated in the context of partnership models developed by Joyce L. Epstein and Urie Bronfenbrenner. The following section presents the methodological assumptions, statistical analysis results, and a discussion of the findings and conclusions. Research results and their impact on the development of pedagogical sciences: Parents positively evaluate educational partnership across all key components (communication, cooperation, trust, and the nature of the relationship). They trust the school, feel like co-decision-makers in matters concerning their child, and receive the necessary support from teachers. Communication with teachers takes the form of dialogue. The findings expand knowledge in the field of educational partnership and serve as a reference point for further comparative studies. Conclusions, innovations, and recommendations: Although the results confirm the implementation of educational partnerships, it should be noted that some parents expressed less positive assessments. This indicates the need to continue efforts to optimize school–parent relationships and to identify parents’ needs regarding communication with the school.
Homo absconditus – od założeń antropologicznych do uwarunkowań metodologicznych w pedagogice
(Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2025-12-15) Jeziorański, Marek
Artykuł wpisuje się obszar problematyki metodologicznej w pedagogice, który znajduje się na styku zagadnień antropologicznych i metodologicznych. Zakłada się ścisły związek wynikania założeń metodologicznych z przyjmowaną wcześniej koncepcją człowieka w namyśle pedagogicznym. Szczególnym obszarem prezentowanych tutaj badań jest rozumienie człowieka w kategorii homo absconditus. Stąd celem podejmowanej problematyki jest poszukiwanie odpowiedzi na następujące pytanie główne: jakie założenia metodologiczne dla pedagogiki wynikają z przyjęcia antropologii homo absconditus? Metodą była hermeneutyczna analiza tekstów źródłowych oraz dedukcja. Treści zostały przedstawione w następującej kolejności: 1. Rozumienie homo absconditus i uzasadnienie wartości tego ujęcia w pedagogice. 2. Ukazanie przykładów z obszaru pedagogiki obecności elementów homo absconditus w dotychczasowym dorobku. 3. Przedstawienie propozycji metodologicznych, które stanowią wnioski z przeprowadzonych badań. Głównym wnioskiem przeprowadzonych analiz jest podkreślenie konieczności przyjmowania przez badacza postawy krytycyzmu poznawczego i twórczej niepewności względem wyników własnych badań. Pozostałe wnioski prowadzą do postulatu poszukiwania nowych rozwiązań metodologicznych w badaniach społecznych zawierających rozwiązania uwzględniające doświadczenia wspólnoty badaczy, empatycznego wejścia w badaną rzeczywistość oraz egzystencjalnego paradoksu. The article is part of the area of methodological problems in pedagogy, which is located at the interface of anthropological and methodological issues. A close connection is assumed between the outcome of methodological assumptions and the previously accepted concept of man in pedagogical reflection. A special area of the research presented here is the understanding of man in the category homo absconditus. Hence, the aim of the subject matter undertaken is to seek an answer to the following main question: what methodological assumptions for pedagogy result from adopting the anthropology of homo absconditus? and the method is hermeneutic analysis of source texts and deduction. The content is presented in the following order: 1. Understanding homo absconditus and justifying the value of this approach in pedagogy. 2. Showing examples from the field of pedagogy of the presence of elements of homo absconditus in the existing body of work. 3. To present methodological proposals that constitute the conclusions of the conducted research. The main conclusion of the conducted research is to emphasise the necessity for the researcher to adopt an attitude of cognitive criticism and creative uncertainty towards the results of his/her own research. Other conclusions lead to the postulate of searching for new methodological solutions in social research containing solutions that take into account the experience of the community of researchers, empathic entry into the researched reality and existential paradox.
Uniwersalne kryterium oceny systemów społeczno-gospodarczych. Jana Pawła II koncepcja praw człowieka
(Wydawnictwo KUL, 2025) Fel, Stanisław
Celem artykułu jest rekonstrukcja Jana Pawła II idei uniwersalnych praw człowieka, zarysowanie podejścia Papieża, kluczowych tez koncepcyjnych oraz wkładu w budowanie i promowanie skuteczniejszych form ochrony tych praw na tle współczesnego kryzysu uniwersalności praw osoby ludzkiej. Poglądy Karola Wojtyły – Jana Pawła II zakorzenione w ukształtowanej przez chrześcijaństwo polskiej tradycji intelektualnej krystalizowały się w procesie badań naukowych prowadzonych przez niego na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim i w jego osobistym zaangażowaniu w ochronę praw człowieka. Papież uczynił osobę ludzką i jej prawa ideą przewodnią swojego nauczania społecznego i globalnej działalności pastoralnej. Rozwinięta przez niego koncepcja osoby ludzkiej i jej niezbywalnej godności determinuje komplementarne rozumienie wszystkich praw człowieka, niezależnie od kontekstów ideologicznych i politycznych. Poprzez swoje zaangażowanie w upowszechnienie tej koncepcji, Jan Paweł II współkształtował międzynarodowe standardy ochrony praw człowieka, a skala jego wkładu w rozwój ich teorii i ochronę stanowi przesłankę do nazywania go „Papieżem praw człowieka”. Rozwinięta przez niego idea uniwersalnych praw człowieka jest ważnym punktem odniesienia dla współczesnych dążeń do ich zasadniczej reinterpretacji. The aim of the article is to reconstruct John Paul II’s idea of universal human rights, outline his basic approach, key conceptual theses, and contribution to building and promoting more effective forms of human rights protection against the backdrop of the contemporary crisis of the universality of the rights of the human person. The views of Karol Wojtyła–John Paul II, rooted in the Polish intellectual tradition shaped by Christianity, were formed in the process of his own scientific research at the Catholic University of Lublin and personal involvement in the protection of human rights. The Pope made the human person and their rights the guiding idea of his social teaching and global pastoral activity. The concepts of the human person and their inalienable dignity he developed determine the complementary understanding of all human rights, independent of ideological and political contexts. The involvement in the dissemination of this concept co-shaped international standards of human rights protection, and the scale of his contribution to the development of human rights theory and protection constitutes the basis for describing him as the pope of human rights. His idea of universal human rights is an important point of reference in the face of contemporary efforts to fundamentally reinterpret them.
Karola Wojtyły teoria uczestnictwa. Potencjał badawczy i aplikacyjny z perspektywy socjologii
(Wydawnictwo KUL, 2025) Szymczak, Wioletta
Przedmiotem artykułu jest prezentacja i uzasadnienie tezy o badawczym i aplikacyjnym potencjale wypracowanej przez Karola Wojtyłę antropologicznej teorii uczestnictwa, odczytanym z perspektywy socjologicznej. Bazując na personalistycznym fundamencie, w kontekście szeregu założeń epistemologicznych i metodologicznych dotyczących analizy osoby z perspektywy jej czynu, w fenomenologicznej optyce doświadczenia, Wojtyła proponuje i nasyca treścią kategorie uczestnictwa i wspólnoty, wyjaśnia ich antropologiczne zakotwiczenie oraz wzajemne zależności. Eksplikuje zagadnienie ontologicznego zakorzenienia podmiotowości osób oraz tegoż indywidualnych i wspólnotowych implikacji. Ukazuje wynikające z tych założeń rozumienie wspólnoty i jej właściwej konstytucji, bazującej na uczestnictwie inspirowanym odniesieniem do dobra wspólnego. Wskazuje empiryczne przejawy urzeczywistniania uczestnictwa i wspólnoty, ale również ich pozorów i negacji. Jako taka, teoria okazała się inspirującym konceptem i punktem odniesienia dla interdyscyplinarnego namysłu i projektowania badań socjologicznych dotyczących kwestii, o których tu mowa. Włączona do korpusu teorii stanowiących zaplecze socjologicznych badań jakościowych odnoszących się do dobrowolnego zaangażowania społecznego w bardzo zróżnicowanych obszarach, stała się integralnym elementem analizy, która doprowadziła do sformułowania modelu partycypacji społecznej jako doświadczenia osoby. Temu zagadnieniu poświęcone zostały pierwsze dwie części artykułu. Z kolei w trzeciej ukazane zostały przykładowe warianty aplikacji modelu oraz teorii potraktowanej jako weberowski typ idealny (z odniesieniami do przykładów tych zastosowań, prezentowanych we wcześniejszych opracowaniach). Interdyscyplinarna refleksja pokazała bowiem, że również teoria ujęta jako model może służyć jako analityczny, diagnostyczny i eksplanacyjny punkt odniesienia, narzędzie do wyjaśniania procesów zachodzących wszędzie tam, gdzie osoby tworzą wraz z innymi wspólnoty bytowania czy działania. The paper presents and justifies Karol Wojtyła’s anthropological theory of participation understood from the sociological perspective as a thesis for research with practical potential. Based on the personalistic approach and in the context of a number of epistemological and methodological premises concerning the analysis of the person from the perspective of her actions, as well as the phenomenological approach to her experience, Wojtyła proposes and fills with specific content the categories of participation and community, explaining their anthropological anchoring and mutual dependencies. He explicates the issue of the ontological rootedness of the subjectivity of persons and the implications of this rootedness to the individual as well as the community. Wojtyła describes his understanding of community and its proper constitution in reference to the concept of participation based on a recognition of the common good. He points both to manifestations of actual participation and community and to their mere appearances or outright negation. As such, Wojtyła’s theory of participation has proven to be an inspiring concept and point of reference for interdisciplinary reflection, designing sociological research on the discussed issues. Incorporated into the body of theories that constitute the background of sociological qualitative research on voluntary social engagement in very diverse fields, it has become an integral element of the analysis that led to the formulation of a model of social participation as the person’s experience. The first two parts of the article focus precisely on this issue. The third part in turn describes exemplary variants of applying the model and theory treated as a Weberian ideal type (with references to instances of these applications discussed in earlier studies). Interdisciplinary reflection has shown that theory understood as a model can also serve as an analytical, diagnostic and explanatory point of reference, a tool for explaining processes occurring wherever people, together with others, create communities of existence and action.
O kierunek polityki krytycznej
(Wydawnictwo KUL, 2025) Wójcik, Stanisław
Polityka potrzebuje nie tylko wewnętrznej racjonalności i uporządkowania prawa, które winno odznaczać się spójnością argumentacji, ale także – jakże pilnie – etosu, tego nośnika wartości, które wprowadzają ład w ludzką komunikację, tak bardzo dzisiaj niedocenianego, a przecież wpływającego na zjawiska i procesy polityczne, na obiektywną teorię. Racjonalność i moralność stanowią zakorzenioną w społeczeństwie całość. Sama pogoń za pełnią władzy politycznej, jej maksymalizacją przez zwycięskie partie nie może stanowić głównego celu. Politycy powinni uwzględniać także godność człowieka i społeczeństwa. Drogę do pogodzenia obu celów ukazuje personalizm systemowy. Jest to inne podejście w rozumieniu polityki i nauki o polityce jako działania na rzecz interesu wspólnego społeczeństwa. Dzisiaj nie ma zgody co do istoty polityki, brakuje uznania dla jej wymiaru etycznego. Modny relatywizm i postępująca fragmentaryzacja politologii uniemożliwiają poznanie coraz bardziej dynamicznego i rozległego pola polityki. Politics needs not only internal rationality and orderliness of law, which should be characterised by coherence of argumentation, but also – as urgently as ever – ethos, this carrier of values that bring order to human communication, so much underestimated today, yet influencing political phenomena and processes, objective theory. Rationality and morality are rooted in society as a whole. The pursuit of full political power, its maximization by the winning parties, cannot be the main goal. Politicians should also take into account the dignity of human beings and society. The way to reconcile the two goals is shown by systemic personalism. This is a different approach in the understanding of politics and the science of politics as acting in the interests of a common society. Nowadays, there is no agreement on the essence of politics, there is no recognition of its ethical dimension. Fashionable relativism and the increasing fragmentation of political science make it impossible to understand the increasingly dynamic and vast field of politics.
Sprawozdanie z seminarium naukowego „Czy Zachód zdał egzamin? Trzy lata wojny Rosji przeciwko Ukrainie” 28 lutego 2025 roku
(Wydawnictwo KUL, 2025) Stępniewski, Tomasz
Archiwalia na temat duszpasterstwa wojskowego w zasobach Centralnego Archiwum Wojskowego w Warszawie
(Wydawnictwo KUL, 2025) Bylina, Sławomir
Zasoby archiwalne Centralnego Archiwum Wojskowego w Warszawie zawierają zespoły dotyczące duszpasterstwa w Wojsku Polskim w latach 1919-1983. Do najważniejszych dokumentów z okresu 1919-1939 należy zaliczyć akta Polowej Kurii Biskupiej z lat 1919-1932, akta dowództwa okręgów korpusów, akta Gabinetu Ministra Spraw Wojskowych. W zespołach zgromadzone są m.in. rozkazy wewnętrzne do katolickiego duchowieństwa wojskowego Wojska Polskiego, ustawy i rozporządzenia dotyczące organizacji duszpasterstwa wojskowego w czasie pokoju i na wypadek wojny. W korespondencji pomiędzy ministerstwami a Polową Kurią Biskupią znajdują się liczne zarządzenia w sprawach religijnych, zestawienia, schematy organizacyjne, wykazy kapelanów, jak również sprawozdania z działalności różnych wyznań katolickich i niekatolickich. W niewielkiej ilości w zasobach archiwum znajdują się dokumenty z lat 1943-1945. Kolejne akta datowane są na lata 1945-1964 oraz 1981-1983, czyli czas Generalnego Dziekanatu Wojska Polskiego. The archival holdings of the Central Military Archives in Warsaw contain fonds relating to pastoral ministry in the Polish Army from 1919 to 1983. Among the most important documents from the 1919–1939 period are the files of the Field Bishop’s Curia from 1919–1932, the files of the corps district command, and the files of the Cabinet of the Minister of Military Affairs. Among other things, the fonds include internal orders to the Catholic military clergy of the Polish Army, laws and regulations on the organization of military pastoral care in peacetime and in case of war. The correspondence between the ministries and the Field Bishop’s Curia includes numerous orders on religious matters, statements, organizational charts, lists of chaplains, as well as reports on the activities of various Catholic and non-Catholic denominations. A small number of the archive’s resources contain documents from 1943–1945. The subsequent files are dated 1945–1964 and 1981–1983, the time of the General Military Deanery.
Is a talented employee happy? - Talent and life satisfaction among European team workers
(Wydawnictwo KUL, 2025) Talik, Wiesław; Wiechetek, Michał
This article presents a study of employees in small and medium-sized companies, specifically team members, in terms of their talent and life satisfaction. The main objective of the research was to assess the specific links between talent and life satisfaction in employees from five European countries. The study surveyed 298 individuals from Flanders (N = 69), Cyprus (N = 52), the Czech Republic (N = 61), Poland (N = 54), and the UK (N = 62) using the Satisfaction With Life Scale – SWLS and the ComTal-Team Member Scale, an electronic tool that measures the components of talent: competence, commitment, and contribution. Employees of small and medium-sized companies show a positive correlation between talent and life satisfaction. Differences in talent components and dimensions exist among team members from different European countries. W artykule przedstawiono badania dotyczące pracowników małych i średnich przedsiębiorstw, a konkretnie członków zespołów, pod kątem ich talentu i zadowolenia z życia. Głównym celem badań była ocena konkretnych powiązań między talentem a zadowoleniem z życia pracowników z pięciu krajów europejskich. W badaniu wzięło udział 298 osób z Flandrii (N = 69), Cypru (N = 52), Czech (N = 61), Polski (N = 54) i Wielkiej Brytanii (N = 62). Wykorzystano w nim skalę satysfakcji z życia (Satisfaction With Life Scale – SWLS) oraz skalę ComTal-eam Member Scale, elektroniczne narzędzie mierzące składniki talentu: kompetencje, zaangażowanie i wkład. Pracownicy małych i średnich przedsiębiorstw wykazują pozytywną korelację między talentem a satysfakcją z życia. Istnieją różnice w składnikach i wymiarach talentu wśród członków zespołów z różnych krajów europejskich.
Przesłanie pism i myśli pedagogicznej bł. Edmunda Bojanowskiego inspiracją odpowiedzi na współczesne wyzwania
(Wydawnictwo Collegium Verum w Warszawie, 2025) Opiela, Maria Loyola
Bogata spuścizna Edmunda Bojanowskiego stanowi źródło poznania jego myśli pedagogicznej i pozwala na jej odczytywanie w aktualnych uwarunkowaniach miejsca i czasu. Stworzył koncepcję wychowania stanowiącą syntezę teorii i praktyki, bazując na europejskiej myśli pedagogicznej i jej związku z dziejowym rozwojem ludzkości. W refleksji nad ówczesną sytuacją ludzkości, narodu i rodziny ukazał sens i wartość wczesnego wychowania. Zostawił styl działań służący poznawaniu i ocenie aktualnej sytuacji, by rozpoznać zagrożenia dla ochrony przed ich negatywnym wpływem oraz szanse dla integralnego rozwoju i wychowania osoby. Zachowanie zasad wynikających z niezmiennej natury człowieka, praw jego rozwoju i wartości najwyższych, ujęcie kontekstu życia człowieka w perspektywie natury, religii i historii oraz specyfiki społeczno-kulturowej danego środowiska nadaje ponadczasowy i uniwersalny wymiar jego myśli pedagogicznej, inspirując do odpowiedzi na współczesne wyzwania. The rich legacy of Edmund Bojanowski provides a source of knowledge of his pedagogical thought and allows it to be read in the current conditions of place and time. Based on an analysis of European pedagogical thought and its relationship to the historical development of humanity and on the situation of the nation and the family at the time, he showed the essence and value of early upbringing. He created a conception of upbringing and left a style of action for knowing and evaluating the current situation in order to recognise threats to protect against their negative impact and opportunities for the integral development and upbringing of the person. The preservation of the principles derived from the immutable nature of man, the laws of his development and the highest values, the framing of the context of human life in the perspective of nature, religion and history and the socio–cultural specificities of a given environment gives a timeless and universal dimension to his pedagogical thought, inspiring a response to contemporary challenges.
Predictors of Nurses’ and Midwives’ Moral Sensitivity in Clinical Practice: A Cross Sectional Study
(Wydawnictwo KUL, 2024) Dziurka, Magdalena; Jedynak, Anna; Jurek, Krzysztof; Dobrowolska, Beata
Moral sensitivity, which encompasses the ability to identify and respond to ethical issues in care, is essential for healthcare professionals to effectively manage complex clinical scenarios and suport patient autonomy. The aim of this study was to assess the moral sensitivity of nurses and midwives and its predictors and to assess the psychometric properties of the Polish version of the Moral Sensitivity Questionnaire Revised (MSQ-R-Pol). A cross-sectional study was conducted among 683 midwives and nurses working in hospitals in Poland. The 2-component 9-item MSQ-R-Pol is a reliable tool with satisfactory psychometric properties. The predictors of moral sensitivity were: higher age, having children, very good material conditions, working with adult patients aged 18 to 65 years and neonatal/infant patients. The findings also reveal a negative correlation between moral sensitivity and various workplace issues, such as team relationships and professional competence limitations. There was no difference in moral sensitivity between nurses and midwives, nor in the sensitivity of this group measured before and during COVID-19 pandemic. The MSQ-R-Pol is a reliable and valid tool adapted to cultural conditions. Hospital managers and policymakers should focus their future actions on predictors of moral sensitivity, such as organisational issues, the specific characteristics of work in a particular ward and patient populations, by supporting nurses and midwives in ethical decision-making, the development of their ethical competencies, positive leadership and the development of resilience. Wrażliwość moralna, która obejmuje zdolność do identyfikowania i reagowania na kwestie etyczne w opiece, jest niezbędna dla pracowników ochrony zdrowia do skutecznego zarządzania złożonymi sytuacjami klinicznymi i wspierania autonomii pacjentów. Celem niniejszego badania była ocena wrażliwości moralnej pielęgniarek i położnych oraz jej predyktorów, a także ocena właściwości psychometrycznych polskiej wersji Kwestionariusza Wrażliwości Moralnej (MSQ-R-Pol). Badanie przekrojowe przeprowadzono wśród 683 położnych i pielęgniarek pracujących w szpitalach w Polsce. Dwuskładnikowy 9-czynnikowy MSQ-R-Pol jest rzetelnym narzędziem o zadowalających właściwościach psychometrycznych. Predyktorami wrażliwości moralnej były: wyższy wiek, posiadanie dzieci, bardzo dobre warunki materialne, praca z dorosłymi pacjentami w wieku od 18 do 65 lat oraz z noworodkami/niemowlętami. Wyniki ujawniły negatywną korelację między wrażliwością moralną a różnymi kwestiami związanymi z miejscem pracy, takimi jak relacje w zespole i ograniczenia kompetencji zawodowych. Nie stwierdzono różnicy między wrażliwością moralną pielęgniarek i położnych, a także wrażliwością tej grupy mierzoną przed i podczas pandemii COVID-19. MSQ-R-Pol jest rzetelnym i trafnym narzędziem dostosowanym do warunków kulturowych. Zarządzający szpitalami i decydenci powinni skoncentrować swoje przyszłe działania na predyktorach wrażliwości moralnej, takich jak kwestie organizacyjne, specyfika pracy na danym oddziale i populacje pacjentów, wspierając pielęgniarki i położne w etycznym podejmowaniu decyzji, rozwoju ich kompetencji etycznych, pozytywnym przywództwie i rozwoju odporności.
Contemporary Forms of Religious Participation: Between Individualisation and Social Mobilisation. The Phenomenon of Differentiation from the Perspective of Empiricism and Media Discourse
(Wydawnictwo KUL, 2024) Szymczak, Wioletta; Szulich-Kałuża, Justyna
The subject of analysis in this article is the declarations of participation in select religious events available in the Catholic Church in Poland. It will be an exploratory search on the similarities and differences among respondents, those who participate in these events, with an analysis of media discourses on the topic of events that are distinguished from others according to the above criteria. The considerations are based on the complementary use of quantitative methods (nationwide representative survey, cluster analysis) and qualitative methods (discourse analysis using the framing technique). The first part of the paper identifies three of the ten religious events in our research, and the participants formed a most homogenous internal group that was different from the rest. The next part situates the analysis in the context of media processes. Its goal is to determine what knowledge about the select events make up the media discourse, the linguistic and visual framework this is placed in and the meaning-creating role of these discourses while indicating the centres and fringes of frameworks. The conclusions formulated and based on the analyses note the titular phenomenon of diversification of forms of religious participation, saturating it substantively by recognising and categorising the content aspects of this differentiation. Przedmiotem analiz w niniejszym artykule są deklaracje uczestnictwa w wybranych wydarzeniach religijnych oferowanych w ramach Kościoła katolickiego w Polsce, eksploracyjne poszukiwanie podobieństw i zróżnicowania respondentów – uczestników tych wydarzeń – oraz analiza dyskursów medialnych na temat wydarzeń wyróżnionych spośród innych, według powyższego kryterium. Rozważania bazują na komplementarnym zastosowaniu metod ilościowych (ogólnopolski sondaż reprezentatywny, analiza skupień) oraz jakościowych (analiza dyskursu z wykorzystaniem techniki ramowania). W pierwszej części artykułu wskazane zostały trzy spośród dziesięciu ujętych w badaniu wydarzeń religijnych, których uczestnicy tworzyli grupy najbardziej homogeniczne wewnętrznie oraz różniące się od pozostałych. Druga część sytuuje analizy w kontekście procesów mediatyzacji. Jej celem jest ustalenie, jaką wiedzę o wyodrębnionych wydarzeniach konstruują dyskursy medialne, jakie ramy językowe i wizualne są w niej osadzone oraz jaka jest znaczeniotwórcza rola tychże dyskursów z wyznaczeniem centrów i peryferiów ram. Sformułowane na podstawie analiz konkluzje odnotowują tytułowy fenomen zróżnicowania form uczestnictwa religijnego, nasycając go merytorycznie przez rozpoznanie i skategoryzowanie treściowych aspektów tegoż zróżnicowania.
Zasoby mieszkaniowe w polskich miastach wojewódzkich i marszałkowskich: 2013 i 2023
(Wydawnictwo KUL, 2025) Piszczek, Sławomir
Sfera mieszkaniowa stanowi ważny element gospodarki. Jej zasadniczym elementem są zasoby mieszkaniowe, które znajdują się w poszczególnych lokalizacjach. W artykule przedstawiono różne definicje mieszkania oraz zaprezentowano wskaźniki służące ukazaniu sytuacji mieszkaniowej. Do przeprowadzenia analizy porównawczej przyjęto wskaźnik liczby mieszkań na 1000 mieszkańców oraz wielkości zasobów mieszkaniowych (ogółem oraz według struktury własności) dla 18 miast wojewódzkich i marszałkowskich. Wykorzystano dane dla lat 2013 oraz 2023, a w odniesieniu do struktury własności dla 2022. Przeprowadzona analiza porównawcza wykazała, że w badanych miastach zwiększeniu uległ wskaźnik liczby mieszkań na 1000 ludności, co było skutkiem wzrostu zasobu mieszkaniowego oraz zmian w zakresie liczby ludności. Miastem, które charakteryzuje się największą ilością mieszkań, jest Warszawa, zaś najmniej mieszkań zlokalizowanych jest w Gorzowie Wielkopolskim. W Rzeszowie na przestrzeni ostatniej dekady najbardziej zwiększył się zasób substancji mieszkaniowej, natomiast najmniejszy przyrost wystąpił w Łodzi. W zakresie struktury własnościowej wzrosła liczba mieszkań należących do osób fizycznych oraz towarzystw budownictwa społecznego. W zdecydowanej większości miast zmalała liczba mieszkań należących do innych podmiotów (wyjątek stanowi Zielona Góra). Natomiast zasoby mieszkaniowe będące własnością gmin, spółdzielni mieszkaniowych oraz zakładów pracy zmniejszyły się we wszystkich analizowanych miastach. Liczba mieszkań należących do Skarbu Państwa zmalała w 13, a wzrosła w 5 miastach wojewódzkich i marszałkowskich. W analizowanym okresie zwiększył się procentowy udział mieszkań zlokalizowanych w badanych miastach w odniesieniu do całego kraju. The housing sphere is an important part of the economy. Its essential element is the housing stock, which is located in specific locations. The article presents various definitions of housing and presents indicators to show the housing situation. The index of the number of housing units per 1,000 inhabitants and the size of the housing stock (in total and by ownership structure) for 18 voivodeship and marshal cities were adopted for comparative analysis. Data for the years 2013 and 2023 were used with regard to the ownership structure for 2022. The comparative analysis carried out showed that the examined cities increased the indicator of the number of housing units per 1,000 inhabitants, which was a result of an increase in the housing stock and changes in the population. The city with the largest number of dwellings is Warsaw, while the smallest number of dwellings is in Gorzów Wielkopolski. In Rzeszów, over the last decade, the housing stock increased to the greatest extent, while the smallest increase occurred in Łódź. As regards the ownership structure, the number of dwellings owned by natural persons and social housing associations increased. In the vast majority of cities, the number of housing units owned by other entities decreased (with the exception of Zielona Góra). On the other hand, the housing stock owned by communes, housing cooperatives and workplaces decreased in all of the cities analyzed. The number of dwellings owned by the State Treasury decreased in 13 and increased in 5 voivodship and marshal cities. During the analyzed time period, the percentage share of dwellings located in the analyzed cities increased in relations to the country as a whole.
Renforcer la confiance en soi des eleves plurilingues a l’ecole primaire : une cle de la reussite scolaire ?
(Towarzystwo Naukowe KUL, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, 2025) Lenart, Ewa; Borowska, Barbara
Cet article examine les liens entre le plurilinguisme et la confiance en soi des élèves dans le contexte de l’école primaire française. Il souligne l’évolution du système éducatif vers une plus grande reconnaissance de la diversité linguistique, tout en notant les défis persistants. L’étude met en lumière l'importance de valoriser les identités plurielles et le capital linguistique des élèves plurilingues pour renforcer leur confiance en soi et favoriser leur réussite scolaire. Une recherche-action menée dans une école élémentaire est présentée, démontrant l’impact positif d’approches pédagogiques inclusives sur les attitudes des enseignants et le bien-être des élèves. L’article conclut que le renforcement de la confiance en soi des élèves plurilingues nécessite une approche holistique, impliquant tous les acteurs éducatifs, une formation continue des enseignants et des politiques éducatives favorables. This article examines the links between multilingualism and students’ self-confidence in the context of the French primary school. It highlights the evolution of the education system towards greater appreciation of linguistic diversity, while highlighting persistent challenges. The study underscores the importance of appreciation for the plural identities and linguistic capital of multilingual students in order to strengthen their self-confidence and promote their school success. A study conducted in a primary school is presented, which shows the positive impact of inclusive pedagogical approaches on teachers’ attitudes and students’ well-being. The conclusion is that building self-confidence among multilingual students requires a holistic approach involving all educational institutions, teacher professional development, and supportive educational policies. W artykule przeanalizowano powiązania między wielojęzycznością a pewnością siebie uczniów w kontekście francuskiej szkoły podstawowej. Podkreślono w nim ewolucję systemu edukacji w kierunku większego uznania różnorodności językowej, zwracając jednocześnie uwagę na utrzymujące się wyzwania. Badanie podkreśla znaczenie doceniania tożsamości mnogiej i kapitału językowego uczniów wielojęzycznych w celu wzmocnienia ich pewności siebie i promowania ich sukcesu szkolnego. Przedstawiono badania przeprowadzone w szkole podstawowej, które wykazały pozytywny wpływ integracyjnych podejść pedagogicznych na postawy nauczycieli i samopoczucie uczniów. W artykule stwierdzono, że budowanie pewności siebie uczniów wielojęzycznych wymaga holistycznego podejścia, angażującego wszystkie podmioty edukacyjne, doskonalenie zawodowe nauczycieli i wspierającą politykę edukacyjną.

Artykuły naukowe (WNSiT)

Browse

Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II
Dział Repozytorium i Pozycjonowania Wydawnictw

Repozytorium Instytucjonalne KUL

Browse

Recent Submissions