Penitencjarne i pozapenitencjarne aspekty zachowań suicydalnych w warunkach izolacji więziennej

Abstract

Zachowania samobójcze wśród osób pozbawionych wolności należą do najpoważniejszych wyzwań systemu penitencjarnego, gdyż izolacja, przemoc, zaburzenia psychiczne i brak wsparcia społecznego tworzą środowisko sprzyjające eskalacji myśli i prób samobójczych. W Polsce wciąż brakuje całościowych analiz łączących perspektywę penitencjarną i pozapenitencjarną tego zjawiska. Celem artykułu jest identyfikacja czynników ryzyka zachowań suicydalnych w warunkach izolacji więziennej oraz po opuszczeniu jednostek penitencjarnych. Analiza opiera się na metodzie desk research, obejmującej dane statystyczne, raporty instytucji penitencjarnych, akty normatywne oraz wyniki badań krajowych i zagranicznych. Zachowania suicydalne w więzieniach mają charakter wieloczynnikowy. Dużą rolę odgrywają tutaj wiek, płeć, zaburzenia psychiczne, doświadczenia traumatyczne, etap odbywania kary, przeludnienie, izolacja, brak kontaktu z bliskimi oraz takie kryzysy społeczne jak pandemia COVID-19. Wysokie ryzyko dotyczy także okresu bezpośrednio po zwolnieniu z zakładu karnego. Skuteczna prewencja samobójstw w jednostkach penitencjarnych wymaga systematycznego monitorowania ryzyka, szkolenia personelu, wczesnej identyfikacji zagrożeń oraz zapewnienia ciągłości wsparcia psychologicznego po odbyciu kary.

Suicidal behaviour among prisoners is one of the most challenging issues facing the prison system, as isolation, violence, mental disorders and a lack of social support generate an environment conducive to the escalation of suicidal thoughts and attempts. In Poland, there is still a lack of comprehensive analyses combining the penitentiary and post-penitentiary perspectives on this phenomenon. The aim of this article is to identify risk factors for suicidal behaviour in prison isolation and after release from penitentiary units. The analysis is based on desk research, including statistical data, reports from penitentiary institutions, normative acts, and the results of domestic and foreign studies. Suicidal behaviour in prisons is multifactorial. Age, sex, mental disorders, traumatic experiences, stage of imprisonment, overcrowding, isolation, lack of contact with loved ones and such social crises as the COVID-19 pandemic are all relevant factors. The period immediately after release from prison is also associated with a high risk. Effective suicide prevention in penitentiary units requires regular risk monitoring, staff training, early identification of threats, and ensuring that psychological suport is continued after the sentence is served.