Ecclesia Sponsa, Militans, Triumphans - obraz Kościoła w ikonografii potrydenckiej

Abstract

Tematem dysertacji jest obraz Kościoła katolickiego epoki tridentinum wyłaniający się z ikonografii okresu potrydenckiego (1563 - 2. poł. XVII w.) w trzech aspektach ideowych - oblubieńczo-nuptialnym (Ecclesia Sponsa), wojującym (Ecclesia Militans) i triumfującym (Ecclesia Triumphans). Temu podziałowi podporządkowano konstrukcję pracy doktorskiej, której zasadniczy korpus stanowią trzy rozdziały poświęcone ikonografii Kościoła. Analizę ikonograficzną poprzedza część podejmująca problematykę eklezjologii przedtrydenckiej i reformacyjnej. Wgląd w treści wybranych tekstów pisarzy chrześcijańskich i przedstawicieli reformacji podejmujących się zdefiniowania istoty Kościoła, stanowił podstawę do refleksji na temat obrazu Kościoła tworzonego przez sztukę chrześcijańską aż do czasu określonego tematem pracy. Obraz Kościoła obecny w sztuce tridentium jest owocem długiej tradycji ikonograficznej, której znajomość jest niezbędna dla prawidłowego zrozumienia treści prezentowanych przez sztukę XVI i XVII wieku. Ikonografia potrydencka podkreśla uprzywilejowaną pozycję Kościoła katolickiego jako wybranki i Oblubienicy Chrystusa (Sponsa Christi), uświęconej jego miłością i objętej Bożą ochroną. Przeznaczeniem Kościoła Oblubienicy jest także podjęcie walki w imię swego oblubieńca, co ilustruje idea Kościoła walczącego (w pracy ukazana między innymi w tematach łodzi Kościoła, Kościoła jako fortecy wiary oraz ikonografii Chrystusowego wojownika). Konsekwencją walki podejmowanej przez Kościół jest jego triumf wyrażający się m.in. w ikonografii triumfujących wozów Kościoła.The subject of the dissertation is the image of the Catholic Church emerging from the iconography of the posttridential period (1563-2nd half of the 17th century) discussed in three aspects: The Church understood as Jezus Christ the Bridegroom (Ecclesia Sponsa), the Militant Church (Ecclesia Militans) and the Triumphant Church (Ecclesia Triumphans). A fundamental part of the work is the analysis of source texts created since early Christian times showing the Catholic Church from the aspect of its unity with Christ. The insight into the content of the texts of the Christian writers of the Church is an underpinning for the reflection upon the subject of the image of the Church that is created by Christian art - since its beginning to the moment specified in the subject of the present work. The image of the Church present in art tridentium is a result of the iconographical tradition whose knowledge is essential to the correct understanding of the content presented by the art of the 16th and 17th centuries. The posttridential iconography emphasis the privileged position of the Catholic Church as the Bridge of Christ (Sponsa Christi), sacred by His love and encompassed by God's protection. The following representations of ecclesia militans were discussed as the most representative of the motif eccesia militans - the boat of Church (navis ecclesiae), Church as a fortres of faith and scenes drawing from the idea of a Christian knight (miles christianus). The idea of the triumphant Church (ecclesia triumphans) is a direct a consequence of its accepting the fight against its enemies.The triumph of Church is also shown by representations of huge ships of Church successfully entering the port and also by representations of triumphant carts of Church (drawing from the traditional ancient triumphs).