Mieczysław Górowski (1941-2011) - artysta alternatywny

Abstract

Rozprawa doktorska pt. Mieczysław Górowski (1941-2011) – artysta alternatywny jest opracowaniem pełnego portretu twórcy jako człowieka, ekologa, artysty malarza, projektanta plakatów, pedagoga, znawcy i kolekcjonera sztuki ludowej. Mieczysław Górowski był związany z Akademią Sztuk Pięknych w Krakowie, gdzie jako profesor zwyczajny prowadził Pracownię Projektowania Alternatywnego na Wydziale Form Przemysłowych. W 1993 roku jeden z najbardziej prestiżowych magazynów o sztuce - japoński magazyn „IDEA” umieścił jego nazwisko na liście stu najlepszych grafików świata. Jego plakaty trafiły, i wciąż trafiają, do najważniejszych kolekcji w kraju i za granicą. Wystarczy wymienić m.in. The Museum of Modern Art w Nowym Jorku, Ōgaki Plakat Museum w Osace, Moderna Museet w Sztokholmie, Muzeum Plakatu w Wilanowie, Galerii Plakatu i Designu Muzeum Narodowego w Poznaniu, a także Muzeum Okręgowe w Tarnowie, czy Muzeum Etnograficzno–Historyczne w Chojnicach. Na temat twórczości Górowskiego powstały wcześniej publikacje, jednak są one nieliczne, wybiórcze i traktują głownie o jego sztuce plakatu. Żadna z tych publikacji nie traktuje o jego działalności w sposób całościowy. Są to albumy, wywiady z twórcą, artykuły prasowe, czy katalogi wystaw opatrzone słowem wstępnym. Rozprawa została napisana w oparciu o wymienione powyżej rodzaje publikacji oraz obszerne archiwum domowe i uczelniane artysty. Pozwoliło to na ułożenie obrazu Mieczysława Górowskiego jako niebywale konsekwentnego, nonkonformistycznego i drobiazgowego artysty. Zajmował się wieloma aspektami pracy twórczej, którą pojmował bardzo szeroko: malarstwo, projektowanie, teoria sztuki, psychologia, kolekcjonerstwo. U źródeł tego wszystkiego było miejsce pochodzenia - wieś, a zatem: ludowość, obrzędowość i prostota. Dysertacja jest wnikliwą i kompletną analizą twórczości i działalności Mieczysława Górowskiego, która składa się z pięciu rozdziałów. I. CZŁOWIEK Tytuł rozdziału wynika z postawy życiowej Górowskiego, dla którego esencją każdego działania był człowiek wraz z jego tożsamością. Podstawa, na której każdy siebie osadza i buduje. Ta część pracy stanowi próbę stworzenia rzetelnego i pełnego portretu artysty. Autorka przedstawia wątki z życia prywatnego artysty, jego drogę edukacji – od szkoły podstawowej w Miłkowej, przez tarnowskie Liceum Plastyczne, po Akademię Sztuk Pięknych w Krakowie. II. PROJEKTOWANIE (ALTERNATYWNE) W tej części rozprawy została omówiona działalność projektowa i dydaktyczna Mieczysława Górowskiego, a także jego zamiłowanie do ekologii stanowiącej jeden z fundamentów analizowanych tu działań. Autorka opisuje powstanie Wydziału Form Przemysłowych, mocno podkreślając rolę Andrzeja Pawłowskiego, ale przede wszystkim Mieczysława Górowskiego, w kształtowaniu wspomnianego wydziału i działającej w jego ramach Pracowni Projektowania Alternatywnego. Rozdział zawiera analizę pracy dydaktycznej Górowskiego na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, ale także w zagranicznych ośrodkach uniwersyteckich. W tej części pracy autorka umieszcza rozmowy ze studentami artysty, prace studenckie, historię jego działalności ekologicznej poprzez projektowanie. III. PLAKAT Trzecia część stanowi główną oś rozprawy doktorskiej. Rozdział rozpoczyna się od nakreślenia tła historycznego grafiki projektowej po II Wojnie Światowej. Następnie przeprowadzona została analiza pojęcia plakatu, określając założenia dotyczące formy, funkcji, języka plakatu oraz jego miejsca. Zasadnicza część tego rozdziału poświęcona jest działalności artystycznej Mieczysława Górowskiego. Autorka podzieliła jego twórczość na cztery okresy. Dokonano analizę formalną oraz interpretację wybranych dzieł plakatu w odniesieniu m.in. do tekstów źródłowych, m.in. takich jak: Policja Sławomira Mrożka, Brat naszego Boga Karola Wojtyły, Olivier, Olivier Agnieszki Holland, Makbet Szekspira, czy America! America… Jego działalność omówiono w kontekście indywiduum i Polskiej Szkoły Plakatu, której drugą odsłonę reprezentował. IV. MALARSTWO Ten rozdział opisuje twórczość malarską i ilustracyjną Mieczysława Górowskiego przede wszystkim w kontekście fascynacji artysty pismami Antoniego Kępińskiego oraz ostatnim dziełem twórcy, jakim jest Rachunek istnienia. V. SZTUKA LUDOWA / KOLEKCJONER Ostatni rozdział traktuje o niezwykłej pasji Górowskiego. Ukazano w nim artystę jako znawcę sztuki ludowej, kolekcjonera mebli i sprzętarstwa ludowego, ale przede wszystkim jako odkrywcę artystów naiwnych. Rozprawę dopełniają trzy aneksy. Pierwszy zawiera wybrane teksty źródłowe. Drugi aneks, zatytułowany Artyści o Artyście jest zbiorem wypowiedzi artystów, kolegów po fachu, do których autorka zwróciła się z prośbą o napisanie krótkich wspomnień o Mieczysławie Górowskim. W trzecim aneksie umieszczono spis wystaw, nagród i kolekcje, w których znajdują się prace artysty. Ponadto rozprawę dopełniają reprodukcje dokumentów, zdjęć prywatnych artysty, a przede wszystkim stworzonych przez niego dzieł plakatowych i malarskich. Możliwość nowego i świeżego spojrzenia na twórczość artysty dał autorce rozprawy nieograniczony dostęp do archiwum rodzinnego twórcy. Materiały tam znalezione zostały wykorzystane pierwszy raz, a to pozwala na śmiałe, ale prawdziwe stwierdzenie, że czyni to rozprawę wyjątkową, a stworzony obraz twórcy jest zdecydowanie bardziej wnikliwy i pełny. Poza archiwalnymi dokumentami, wiedzę na temat Górowskiego autorka dysertacji otrzymała od członków rodziny, twórców, kolegów po fachu, kolekcjonerów, pracowników muzealnych, a także byłych studentów. Mieczysław Górowski był artystą, który tworzył w wielu dziedzinach: dydaktyce, plakacie, malarstwie, kolekcjonerstwie. W każdej był pokorny, uczciwy, a nade wszystko skupiony. Górowski był precyzyjny. Każdy jego ruch - gest twórczy był dogłębnie przemyślany. Żadnych zbędnych nadruchów, dopowiedzeń, słów. Niezależnie od tego czym się zajmował, w centrum stawiał człowieka. I nie chodzi o jego zewnętrzne piękno – to go zbytnio nie interesowało. Ciekawił go człowiek jako pewna konfiguracja myśli i emocji. Pochylał się nad każdym i każdego był bardzo ciekaw. Był powściągliwy w ocenie. Nie krytykował, zamiast tego starał się tłumaczyć i zrozumieć. Każdego i w każdej sytuacji. Z całą pewnością, artysta był nonkonformistą. Był wierny swojej tożsamości, wsi i kulturze, która go ukształtowała, i co tak mocno zawsze podkreślał. Podejmując temat twórczości Mieczysława Górowskiego, autorka rozprawy chciała w pewien sposób zabezpieczyć jego twórczość dzięki skonstruowaniu kompletnego portretu człowieka - artysty.The doctoral thesis Mieczysław Górowski (1941-2011) – the alternative artist, is a comprehensive portrait of the artist as a human being, ecologist, painter, poster designer, educator, expert and collector of folk art. Mieczysław Górowski was associated with the Academy of Fine Arts in Krakow where, as a full professor, he led the Alternative Design Studio at the Department of Industrial Forms. In 1993, one of the most prestigious art magazines, the Japanese "IDEA" magazine, placed his name on the list of the world's 100 best graphic designers. His posters have found their way, and continue to find their way, into the most important collections at home and abroad. Just to name a few: The Museum of Modern Art in New York, Ōgaki Poster Museum in Osaka, Moderna Museet in Stockholm, Poster Museum in Wilanów, Poster and Design Gallery of the National Museum in Poznań, as well as the District Museum in Tarnów or the Ethnographic-Historical Museum in Chojnice. There have been publications on Górowski's work before, but they are few, selective and treat mainly his poster art. None of these publications deal with his work in a comprehensive manner. These are albums, interviews with the artist, press articles or exhibition catalogues with an introductory word. The dissertation was written on the basis of the above-mentioned types of publications and the artist's extensive home and university archives. This made it possible to assemble a picture of Mieczysław Górowski as an extremely consistent, non-conformist and meticulous artist. He dealt with many aspects of creative work, which he understood very broadly: painting, design, art theory, psychology, collecting. At the source of all this was his place of origin - the countryside, and therefore: folklore, ritual and simplicity. The dissertation is a thorough and complete analysis of Mieczysław Górowski's work and activity, which consists of five chapters. I. THE HUMAN BEING The title of this chapter derives from Górowski's attitude to life, for whom the essence of every action was man together with his identity. The basis on which everyone establishes and builds himself. This part of the work is an attempt to create a reliable and complete portrait of the artist. The author presents threads from the artist's private life, his educational path - from the primary school in Miłków, through the Tarnów Secondary Art School, to the Academy of Fine Arts in Kraków. II. DESIGN (ALTERNATIVE) This part of the dissertation discusses Mieczysław Górowski's designing and teaching activities as well as his passion for ecology, which is one of the foundations of the activities analysed here. The author describes the establishment of the Department of Industrial Forms, strongly emphasising the role of Andrzej Pawłowski, but first and foremost of Mieczysław Górowski, in shaping the aforementioned Department and the Alternative Design Studio operating within it. The chapter contains an analysis of Górowski's teaching work at the Academy of Fine Arts in Krakow, but also at foreign university centres. In this part of the work, the author includes interviews with the artist's students, student works and the history of his ecological activity through design. III. POSTER The third part is the main axis of the dissertation. The chapter begins by outlining the historical background of graphic design after World War II. This is followed by an analysis of the concept of the poster, setting out assumptions about the form, function, language of the poster and its place. The main part of this chapter is devoted to Mieczysław Górowski's artistic activity. The author has divided his work into four periods. A formal analysis and interpretation of selected works of poster art in relation to such source texts as Sławomir Mrożek's Policja (The Police), Karol Wojtyła's Brat naszego Boga (Our God's Brother), Agnieszka Holland's Olivier, Shakespeare's Macbeth or America! America... His work is discussed in the context of the individual and the Polish School of Posters, the latter of which he represented. IV. PAINTING This chapter describes the painting and illustration work of Mieczysław Górowski first of all in the context of the artist's fascination with the writings of Antoni Kępiński and his latest work, namely the Account of Existence. V. FOLK ART / COLLECTOR The last chapter deals with Górowski's unusual passion. It presents the artist as an expert on folk art, a collector of furniture and folk equipment, but above all as a discoverer of naive artists. The dissertation is completed by three appendices. The first contains selected source texts. The second appendix, entitled Artists about the Artist, is a collection of statements by artists, professional colleagues whom the author asked to write short memories about Mieczysław Górowski. The third appendix contains a list of exhibitions, awards and collections in which the artist's works can be found. Moreover, the dissertation is supplemented with reproductions of documents, private photographs of the artist and, above all, works of posters and paintings created by him. The author's unlimited access to the artist's family archive gave her a new and fresh perspective on the artist's work. The materials found there were used for the first time, and this allows a bold, but true statement that it makes the dissertation unique, and the created image of the artist is definitely more insightful and complete. Apart from archival documents, the author of the dissertation obtained knowledge about Górowski from family members, artists, colleagues, collectors, museum employees, and former students. Mieczysław Górowski was an artist who worked in many fields: teaching, posters, painting, collecting. In each he was humble, honest and above all focused. Górowski was precise. His every move and creative gesture was thoroughly thought through. No superfluous over-movements, additions, words. Irrespective of what he did, he put a human being in the centre. And it was not about his external beauty - that did not interest him much. He was interested in man as a certain configuration of thoughts and emotions. He leaned over everyone and was very curious about everyone. He was reserved in his judgement. He did not criticise, instead he tried to explain and understand. Everyone and in every situation. Certainly, the artist was a non-conformist. He was faithful to his identity, to the village and culture which had shaped him, and which he always emphasised so strongly. By taking up the subject of Mieczysław Górowski's work, the author of this dissertation wanted to secure in a way his creativity by constructing a complete portrait of the man-artist.