"Nowy dramat" i (nowa) duchowość. Człowiek wobec transcendencji w dramaturgii rosyjskiej i białoruskiej XXI w.

Abstract

Niniejsza rozprawa poświęcona jest zagadnieniu duchowości w twórczości czołowych przedstawicieli rosyjskiego i białoruskiego współczesnego nowego dramatu. Uwagą badawczą objęto wybrane utwory trzech niezwykle oryginalnych, uznawanych przez wielu badaczy literatury za wybitnych, dramatopisarzy: Iwana Wyrypajewa, Wasilija Sigariewa oraz Pawła Priażki. Naczelną kategorią badawczą, którą posługuję się w mojej rozprawie, jest duchowość. Pojęcie duchowości wydaje się być najbardziej adekwatną kategorią obserwacji i opisu ponadnaturalnej rzeczywistości, wyłaniającej się z tekstów współczesnych rosyjskich i białoruskich dramatopisarzy. Uwzględnia ono szeroki, bo zarówno religijny jak i niereligijny, kontekst doświadczenia duchowego. Ponadto ujmuje charakterystyczną dla ponowoczesności dwoistość: sekularyzację z jednej strony oraz prywatyzację religii z drugiej. Układ treści w niniejszej pracy ukazywać ma proces pewnych przekształceń w zakresie kreacji konstrukcji metafizycznych i coraz bardziej niejednoznacznych sposobów literackiej recepcji problematyki duchowej: od tekstów ukazujących nieortodoksyjne poszukiwania duchowe (Wyrypajew), poprzez zanikanie transcendencji w mroku doczesności (Sigariew) i niejednoznaczność symboli funkcjonujących na pozór jak przypadkowe skojarzenia, wyłączone z duchowego kontekstu po wątpliwą niekiedy obecność tropów sacrum zakamuflowanych w figuratywnych przedstawieniach, w języku lub pustce znaku (Priażko).

This dissertation is devoted to the aspect of spirituality in the works of the leading representatives of Russian and Belarusian contemporary new drama. The main research focus concernedselected works by three exceptionally unique playwrights who are considered by many literary scholars to be outstanding: Ivan Vyrypayev, Vasily Sigarev and Pavel Pryazhko. The main research category used in this dissertation is spirituality. The concept of spirituality seems to be the most adequate category of observation used to describe the supernatural reality emerging from the texts of contemporary Russian and Belarusian playwrights. It takes into account the wide, both religious and non-religious, context of spiritual experience. In addition, it captures the duality that is characteristic of postmodernity: secularization on the one hand and the individualization of religion on the other. The structure of the content of this work is to show the process of certain transformations in the creation of metaphysical constructions and the increasingly ambiguous ways in which literature interprets spiritual issues: from texts showing unorthodox spiritual searches (Vyrypayev), through to the disappearance of transcendence in the darkness of earthliness (Sigarev) and the ambiguity of symbols that seemingly function as accidental associations, including those excluded from their spiritual context, to the sometimes dubious presence of sacrum tropes camouflaged in figurative representations, in the language or emptiness of the sign (Pryazhko).