Problem współmierności wybranych fizykalnych modeli czasu

Abstract

Celem rozprawy jest przedstawienie argumentów za niewspółmiernością modeli czasu funkcjonujących w fizyce teorii względności (w standardowym modelu kosmologicznym). W oparciu o dzieła Flecka, Kuhna i Feyerabenda uwzględniono (za Jodkowskim) pięć płaszczyzn niewspółmierności: językową, metodologiczną, ontologiczną, interpretacji danych empirycznych oraz predykcji empirycznych. Dokonano analizy kategorii temporalnych we wspomnianych teoriach fizykalnych, w tym pojęć teraźniejszości i równoczesności. Zaprezentowano różnice w interpretacji danych empirycznych i predykcjach empirycznych, związane z efektami relatywistycznymi. Wskazano rozbieżności w ontologicznych implikacjach fizykalnych modeli czasu. Podjęto dyskusję nad relacją między współistnieniem a równoczesnością bytów i zjawisk oraz nad koncepcją bytu w tradycyjnej metafizyce. W rozprawie uwzględniono fundamentalne definicje czasu, historyczny kontekst formułowania teorii fizykalnych oraz ich aparat matematyczny. Przedstawiono oryginalne uogólnienie ALEX* zbioru Aleksandrowa (relatywistyczny odpowiednik Newtonowskiego "teraz") oraz autorskie diagramy kosmologiczne, stworzone w oparciu o dane programu Planck z 2018 r. i własne obliczenia numeryczne, a także kształt hiperpowierzchni synchronizacji radarowej, zdefiniowanej przez Lachieze-Reya, w modelu kosmologicznym ΛCDM.The dissertation presents arguments for incommensurability among three models of time: in the Newtonian physics, in the Special Relativity and the General Relativity (standard cosmological model). On the base of the philosophy of Fleck, Kuhn and Feyeranend, five aspects of discrepancy of time models are concerned: taxonomy, methodology, ontology, different interpretations of empirical data and different empirical predictions, according to Jodkowski. An analysis of temporal concepts in the selected physical theories is presented, including "now" and "simultaneity". A few different interpretations of empirical data and effects, are shown. The ontological implications of the three "being real" and "being now", and the very concept of being in the traditional metaphysics. The author invokes the fundamental definitions of time, the historical context of formulating physical theories, and their mathematical apparatus. An original generalisation ALEX* of Alexandroff set (a relativistic counterpart of "now") is presented, as well as original spacetime diagrams based on the Planck cosmological data (2018) and numerical calculations. The hypersurface of Einstein synchronisation in ΛCDM cocmological model (first proposed by Lachieze-Rey) in also calculated and presented.