Bizantyńska poezja liturgiczna na wybranych przykładach VI-IX wieku

Abstract

W artykule podjęto temat wzajemnej zależności hymnografii i liturgii bizantyńskiej w okresie od VI do IX wieku. Zbadano teksty, które zachowały się w księgach liturgicznych, związanych z okresem Wielkiego Postu i Wielkiego Tygodnia oraz w księgach Menaia, tak, aby pokazać funkcjonowanie hymnów w różnych cyklach liturgicznych, rocznym zmiennym oraz stałym, jakim są wspomnienia świętych. Porównano fragmenty kontakionów Romanosa Melodosa Na dziesięć panien oraz Na nierządnicę z troparionem Kasji Zakonnicy poświęconym tej samej postaci, następnie kilka strof z Wielkiego Kanonu Pokutnego Andrzeja z Krety z Kanonem na Wielką Sobotę, autorstwa Kasji. Z księgi na poszczególne miesiące wybrano troparion Na Bazylego Wielkiego. Takie zestawienie gatunków poetyckich, przeznaczonych czasem na te same, czasem na różne formy liturgii (na jutrznię nieszpory), pozwoliło przyjrzeć się funkcjom liturgicznym hymnów, ich budowie, strukturze i poetyce, podporządkowanej sprawowanym nabożeństwom, a przy tym zbudowanych w kunsztownej formie literackiej. Artykuł łączy zagadnienia liturgii z analizą filologiczną, literaturoznawczą i pokazuje znaczenie zachowanych ksiąg liturgicznych dla badań nad hymnografią chrześcijańską.

This article presents the interdependence of hymnography and Byzantine liturgy in the period from the sixth to the ninth century. The texts preserved in the liturgical books associated with the period of Lent and Holy Week and songs included in the books of the Menaia were examined in order to show the functioning of hymns in the different liturgical cycles, the annual variable and the stable one of the memories of the saints. Excerpts from Romanos Melodos’ kontakions On the Ten Maidens and On the Harlot were compared with Kassia’s the Nun troparion dedicated to the same figure, followed by several stanzas from the Great Penitential Canon of Andrew of Crete with the Canon for Holy Saturday, by Kassia. The troparion On Basil the Great was selected from the book Menaia. This juxtaposition of poetic genres, intended for mornings or vespers liturgy, made it possible to look at the liturgical functions of the hymns, their structure, structure and poetics, subordinated to the services celebrated, and at the same time constructed in an elaborate literary form. The article combines issues of liturgy with philological and literary analysis and demonstrates the importance of extant liturgical books for the study of Christian hymnography.