Vox Patrum, 2026, Vol. 97: Życie codzienne w Bizancjum
Permanent URI for this collectionhttps://hdl.handle.net/20.500.12153/9430
Browse
Recent Submissions
listelement.badge.dso-type Item , The Lament for the Missing Girl in Byzantine Hagiography Focused on Women(Wydawnictwo KUL, 2026) Narro, ÁngelThis article examines the hagiographic motif of the lament for a missing girl, tracing its origins and evolution from the Acts of Paul and Thecla through various Byzantine hagiographic texts, including both the Life of Eugenia and its metaphrastic version, the Life of Apollinaria, and the Life of Euphrosyne. It explores how this motif, initially secondary in the APTh, becomes central in later texts and demonstrates direct textual and thematic connections between these works. The analysis highlights the continuity and adaptation of literary and rhetorical elements, emphasizing their significance in the development of Byzantine hagiography.listelement.badge.dso-type Item , Monasticism of Byzantine Africa in Narrative Sources(Wydawnictwo KUL, 2026) Urbaniec, ArkadiuszThe object of the present article is to collect and analyse passages from narrative sources concerning monasticism in the Byzantine prefecture of Africa in the sixth to seventh centuries, in an attempt to determine the nature and extent of the monastic movement in the area. Due to the fragmentary nature of the surviving source base and its concentration around events of a political nature and relating to Christological controversies, the narrative texts (including the works of Procopius of Caesarea, the chronicle of Victor of Tonnona, and hagiographic literature) were also confronted with epistolographic and normative material, allowing for a more complete picture of the subject under study. The analysis has shown that there is no apparent continuity in the existence of monastic foundations between the Late Roman period, Vandal rule and Byzantine times; moreover, the information appearing in the sixth and seventh centuries basically concerns only monasteries and monks active in the area of Africa Proconsularis. The largest amount of data is provided by the Greek sources, which refer mainly to the situation in the first half of the seventh century and the Monothelite controversy, showing Africa as a place of settlement for numerous Eastern monks, but without mentioning the Latin-speaking monastic structures that had existed there before. The picture obtainable from the narrative of Byzantine monasticism in the area is therefore fragmentary and in many places hypothetical. Przedmiotem prezentowanego artykułu jest zebranie oraz analiza passusów ze źródeł narracyjnych dotyczących monastycyzmu w bizantyńskiej prefekturze Afryki w VI-VII w., mająca na celu próbę określenia charakteru i zasięgu ruchu monastycznego na tym obszarze. Ze względu na fragmentaryczność zachowanej bazy źródłowej oraz jej koncentrację wokół wydarzeń natury politycznej i odnoszącej się do sporów chrystologicznych, teksty narracyjne (m.in. prace Prokopiusza z Cezarei, kronika Wiktora z Tonnony, czy literatura hagiograficzna) zostały skonfrontowane również z zabytkami epistolograficznymi i normatywnymi, co pozwoliło na stworzenie pełniejszego obrazu badanego tematu. Analiza wykazała, że nie jest widoczna kontynuacja istnienia fundacji monastycznych pomiędzy okresem późnorzymskim i rządów wandalskich, a czasami bizantyńskimi, ponadto informacje pojawiające się w VI i VII w. w zasadzie dotyczą wyłącznie klasztorów i mnichów działających na obszarze Afryki Proconsularis. Największą ilość danych dostarczają źródła greckie, które odnoszą się przede wszystkim do sytuacji z pierwszej połowy VII w. i kontrowersji monoteleckiej, ukazując Afrykę jako miejsce osiedlania się licznych mnichów wschodnich, nie wspominając jednak o istniejących tam wcześniej strukturach łacińskojęzycznych. Możliwy do uzyskania z narracji obraz bizantyńskiego monastycyzmu na tym terenie jest zatem fragmentaryczny i w wielu miejscach hipotetyczny.listelement.badge.dso-type Item , Życie codzienne urzędnika cesarskiego w świetle wybranych insygniów "Notitia dignitatum"(Wydawnictwo KUL, 2026) Wiewiorowski, JacekW tekście przeanalizowano fragmenty Notitia dignitatum z około 400 roku, zawierające insygnia kilku z wyższych urzędników pałacowych Cesarstwa Wschodnio- i Zachodniorzymskiego: comites sacrarum largitionum, comites rerum privatarum, castrenses sacri palatii. Insygnia wizualizują ich kompetencje oraz pozycję w ramach administracji cesarskiej, ale zawierają też przedstawienia przedmiotów z którymi mogli się oni stykać w życiu codziennym. Autor wykorzystując inne źródła i uwzględniając ustalenia innych badaczy, dokonuje ich identyfikacji. W konkluzji dochodzi do wniosku, że ilustrowane karty w Notitia dignitatum mogą być w pewnym stopniu przydatne w badaniach nad życiem codziennym w późnym antyku. W tekście wzięto pod uwagę wszystkie tzw. kopie pierwotne Notitia dignitatum – zawierające wspomniane insygnia oraz kilka kopii sporządzonych na ich podstawie. The text analyzes severel illustrations of Notitia Dignitatum from around 400 AD, which contain the insignia of a few of the top palace officials of the Eastern and Western Roman Empires: comites sacrarum largitionum, comites rerum privatarum and castrenses sacri palatii. The emblems visualize their competences and position within the imperial administration, while also depict objects that they could encounter in their daily lives. Those objects are identified by the author by using more sources and taking into account the findings of other researchers. He concludes that the illustrations in Notitia dignitatum could be beneficial for the study of daily life in late antiquity. All the primary copies of Notitia Dignitatum, which contained the insignia mentioned above, and several copies made on their basis, were considered in the text.listelement.badge.dso-type Item , „Był wieśniakiem, miał żonę i dzieci, ale nie był przez to gorszy w sprawach Bożych ” – instytucja małżeństwa w "Historii kościelnej" Sozomena z Bethelii(Wydawnictwo KUL, 2026) Bralewski, SławomirSozomen z Bethelii, autor Historii kościelnej, zawarł w swoim dziele szereg refleksji na przeróżne poboczne tematy związane z biegiem życia bohaterów swej narracji. Jednym z nich była niewątpliwie instytucja małżeństwa. W niniejszym artykule, wychodząc od konstatacji Sozomena dotyczącej Spirydona, biskupa Tremituntu na Cyprze, podjąłem próbę zrekonstruowania, na podstawie rozrzuconych w całym dziele luźnych myśli dotyczących małżeństwa, ogólnego obrazu tej instytucji funkcjonującego w środowisku chrześcijańskim w czasach współczesnych Sozomenowi, jaki wyłania się z jego Historii kościelnej, jak i poglądów samego historyka na jej temat. Sozomen of Bethelia, the author of the Ecclesiastical History, included in his work a number of reflections on various secondary topics related to the course of the lives of the heroes of his narrative. One of them was undoubtedly the institution of marriage. In this article, starting from Sozomen's observations about Spyridon, Bishop of Trimithus in Cyprus, I have attempted to reconstruct the general picture of this institution as it functioned in the Christian environment of Sozomen's times. To this end, I have analyzed the historian's loose thoughts on marriage scattered throughout the work. In doing so, I have also tried to establish his views on marriage.listelement.badge.dso-type Item , Wieczorne oświetlenie kopuły kościoła Mądrości Bożej w Konstantynopolu: rekonstrukcja systemu oświetleniowego za Pawłem Silencjariuszem ("Descriptio Sanctae Sophiae", 806–835)(Wydawnictwo KUL, 2026) Garnczarska, MagdalenaJednym z istotniejszych elementów codziennego życia w Bizancjum była kwestia oświetlania użytkowanych pomieszczeń. Problem ten dotyczył także świątyń. Ich nawet bardziej, gdy wziąć pod uwagę, że kościół ciemny uchodził za nieodpowiedni dla kultu – dom Boga z zasady powinien być rozświetlony. Przekonuje o tym choćby Prokopiusz z Cezarei, gdy wyjaśnia, dlaczego cesarz Justynian I musiał tak wiele świątyń przebudować lub zbudować na nowo. Najważniejsza świątynia cesarstwa musiała i w tym względzie, dosłownie i metaforycznie, świecić przykładem. Nie brakuje na ten temat źródeł pisanych (i artystycznych), lecz wśród nich szczególne miejsce zajmują wersy 806–835 z Ekfrazy świątyni Mądrości Bożej (Ἔκφρασις τοῦ ναοῦ τῆς ἁγίας Σοφίας) Pawła Silencjariusza. W tym artykule wychodzę od założenia, że światło w kulturze bizantyńskiej było nie tylko praktyczną koniecznością, lecz także teologicznym i estetycznym medium boskiej manifestacji, analizując, w jaki sposób ekfraza Silencjariusza łączy w sobie poetycką erudycję z niezwykłą precyzją opisu, rzadko spotykaną w tego typu tekstach. Moim celem jest szczegółowe omówienie wskazanych wersów, prowadzące do rekonstrukcji wieczornego systemu oświetlenia kopuły kościoła Mądrości Bożej w czasach Justyniana. W ten sposób pokazuję, że to źródło pisane może dostarczyć wglądu zarówno w ideologiczne przesłanie niesione przez oświetloną przestrzeń sakralną, jak również w bardzo konkretne rozwiązania architektoniczne związane z system oświetlenia w tej wyjątkowej świątyni. Lighting was one of the most vital aspects of everyday life in the Byzantine Empire. This problem also affected churches. This was even more so when one considers that a dark church was deemed unsuitable for worship – the house of God should be well illuminated. For example, Procopius of Caesarea made this clear when he explained why Emperor Justinian I had to rebuild so many temples. The most prominent church in the empire had to serve as a model in all aspects. There is no shortage of written (or artistic) sources on the issue of the lighting of this church. Among them, verses 806-835 from the “Ekphrasis of the Divine Wisdom Church” (Ἔκφρασις τοῦ ναοῦ τῆς ἁγίας Σοφίας) by Paul the Silentiary hold a special place. In this article, I assume that light in Byzantine culture was not only a practical necessity but also a theological and aesthetic medium of divine manifestation, and that Paul’s ekphrasis combines poetic erudition with an extraordinary precision of description, rarely found in such texts. The aim is to examine this fragment in detail to reconstruct the evening lighting system of Hagia Sophia’s dome in Justinian’s time and to explore its symbolic and artistic significance. By doing so, the study demonstrates how a literary source can provide both insight into architectural solutions and evidence of the ideological message conveyed by the illuminated sacred space.listelement.badge.dso-type Item , Zenon i Antemiusz w jednym stali domu czyli o konflikcie sąsiedzkim w Konstantynopolu(Wydawnictwo KUL, 2026) Wolińska, TeresaCelem artykułu jest przedstawienie konfliktu między dwoma znakomitymi mieszkańcami Konstantynopola – retorem Zenonem i Antemiuszem z Tralles. W jego trakcie ten drugi w szczególny sposób dokuczał sąsiadowi. Udręczał go wywołując iluzję trzęsienia ziemi przy pomocy kotłów parowych, a używając luster i obiektów rezonansowych symulował burzę. Chociaż pozornie historia wydaje się zmyślona, analiza Historii Agatiasza Scholastyka, jedynego źródła, w którym została ona opisana, a także przyjrzenie się dorobkowi Antemiusza pozwalają uznać, że mamy do czynienia z opowieścią oddającą prawdziwe wydarzenia. Antemiusz znany jest wyłącznie jako budowniczy Hagia Sofia. Był jednak także matematykiem i inżynierem, zaznajomionym z dziełami starożytnych matematyków, w szczególności Herona z Aleksandrii, Apolloniusza z Pergi i Dioklesa. Sam także napisał kilka traktatów. Miał wiedzę i umiejętności, by w opisany sposób dręczyć Zenona mszcząc się za przegrany proces. Niewykluczone, że chciał też sprawdzić wytrzymałość budynków na wstrząsy. Dzięki temu uznano go za znawcę przyczyn trzęsień ziemi, które potrafi sztucznie wywoływać. Agatiasz, który sam doświadczył skutków takich kataklizmów jest sceptyczny wobec tego przekonania. Opis sporu Zenona i Antemiusza pozwolił mu popisać się oczytaniem i ukazać symbolicznie starcie wiedzy prawniczej i retorycznej z umiejętnościami technicznymi. The article discusses a dispute between two prominent inhabitants of Constantinople, Zeno the Rhetor and Anthemius of Tralles. Anthemius kept teasing his neighbour in a very particular way, by a forced fake earthquake, made with steam boilers, as well as by using mirrors and resonating devices to simulate storms. Although the story may appear invented at first sight, a deeper analysis of the only source from which it is known, i.e. History by Agathias Scholasticus, as well as taking a closer look at Anthemius’ written works may suggest that the events described may have happened indeed. Anthemius is known mainly as the designer of Hagia Sophia. Yet, he was also a mathematician and engineer, familiar with the works of ancient scholars, such as Heron of Alexandria, Apollonius of Perga and Diocles. He himself wrote several treatises. He seems to have had enough knowledge and skills to haunt Zeno in the manner described, taking revenge for a lost court case. It seems likely that he wanted to test shock resistance of the building at the same time. Thanks to that he was a recognized expert on quakes, which he could artificially induce. Agathias, who himself experienced an earthquake, was skeptical to that. The description of the dispute between Zeno and Anthemius allowed him to show his erudition and to portray a symbolic clash between the legal and rhetorical knowledge on the one hand and the technical skills on the other.listelement.badge.dso-type Item , Żywot św. Symeona Słupnika Młodszego z Cudownej Góry w roli paratekstu w jednym z odpisów "Latopisu nowogrodzkiego czwartego"(Wydawnictwo KUL, 2026) Brzozowska, ZofiaSymeon Stylites the Younger (521–592), also known in the Byzantine-Orthodox tradition as St. Symeon of the Admirable Mountain, is probably one of the most famous and best-documented Syrian ascetics. Many hagiographic works devoted to him have been preserved in Syrian, Arabic, Georgian, Greek and Church Slavic literatures. The corpus of Greek texts is quite extensive and includes two long biographies, several abridged lives and their redactions for the needs of Byzantine liturgical books. Both versions of the Greek extensive life (BHG 1689 and 1690) and several versions of the prologue life were translated into Church Slavic. This article presents a variant of the life of St. Symeon Stylites the Younger taken from the verse prologue, written on the last, free page of the mid-16th-century manuscript containing the Novgorod Fourth Letopis (historical work from the 15th century) as a gloss-paratext. This shows the extraordinary durability of the Byzantine hagiographic tradition in the culture of the Eastern Slavs until the 16th century.listelement.badge.dso-type Item , Bizantyńska poezja liturgiczna na wybranych przykładach VI-IX wieku(Wydawnictwo KUL, 2026) Heszen, AgnieszkaW artykule podjęto temat wzajemnej zależności hymnografii i liturgii bizantyńskiej w okresie od VI do IX wieku. Zbadano teksty, które zachowały się w księgach liturgicznych, związanych z okresem Wielkiego Postu i Wielkiego Tygodnia oraz w księgach Menaia, tak, aby pokazać funkcjonowanie hymnów w różnych cyklach liturgicznych, rocznym zmiennym oraz stałym, jakim są wspomnienia świętych. Porównano fragmenty kontakionów Romanosa Melodosa Na dziesięć panien oraz Na nierządnicę z troparionem Kasji Zakonnicy poświęconym tej samej postaci, następnie kilka strof z Wielkiego Kanonu Pokutnego Andrzeja z Krety z Kanonem na Wielką Sobotę, autorstwa Kasji. Z księgi na poszczególne miesiące wybrano troparion Na Bazylego Wielkiego. Takie zestawienie gatunków poetyckich, przeznaczonych czasem na te same, czasem na różne formy liturgii (na jutrznię nieszpory), pozwoliło przyjrzeć się funkcjom liturgicznym hymnów, ich budowie, strukturze i poetyce, podporządkowanej sprawowanym nabożeństwom, a przy tym zbudowanych w kunsztownej formie literackiej. Artykuł łączy zagadnienia liturgii z analizą filologiczną, literaturoznawczą i pokazuje znaczenie zachowanych ksiąg liturgicznych dla badań nad hymnografią chrześcijańską. This article presents the interdependence of hymnography and Byzantine liturgy in the period from the sixth to the ninth century. The texts preserved in the liturgical books associated with the period of Lent and Holy Week and songs included in the books of the Menaia were examined in order to show the functioning of hymns in the different liturgical cycles, the annual variable and the stable one of the memories of the saints. Excerpts from Romanos Melodos’ kontakions On the Ten Maidens and On the Harlot were compared with Kassia’s the Nun troparion dedicated to the same figure, followed by several stanzas from the Great Penitential Canon of Andrew of Crete with the Canon for Holy Saturday, by Kassia. The troparion On Basil the Great was selected from the book Menaia. This juxtaposition of poetic genres, intended for mornings or vespers liturgy, made it possible to look at the liturgical functions of the hymns, their structure, structure and poetics, subordinated to the services celebrated, and at the same time constructed in an elaborate literary form. The article combines issues of liturgy with philological and literary analysis and demonstrates the importance of extant liturgical books for the study of Christian hymnography.listelement.badge.dso-type Item , Image of Late Antique Rome and the Popes in the "Chronicle" of George the Monk(Wydawnictwo KUL, 2026) Kosiński, RafałThe purpose of this article is to analyse the picture of late antique Rome and the papacy as outlined in the ninth century in the pages of the Chronicle of George the Monk. As a result, it can be concluded that the Byzantine chronicler's interest in Rome drastically declines as Emperor Constantine begins to reside in Constantinople. With the return of Emperor Theodosius I from Italy to the Bosporus, George the Monk pays little attention to events in the West, the only exception being the emphasised leading role of the Bishop of Rome within the pentarchy system, especially during the subsequent Councils. However, this applies only to the version of the so-called vulgata, while the version known from the manuscript Coislinianus 305 ignores almost completely the role of the pope in the ecclesial system of the empire. Celem niniejszego artykułu jest analiza obrazu późnoantycznego Rzymu i papiestwa, jaki został zarysowany w IX wieku na kartach Kroniki Jerzego Mnicha. W przeprowadzonej analizy wynika, że zainteresowanie bizantyńskiego kronikarza Rzymem radykalnie zmniejsza się w opisie wydarzeń toczących się po tym, jak cesarz Konstantyn zaczyna rezydować w Konstantynopolu. W opisie wydarzeń następujących po powrocie cesarza Teodozjusza I z Italii nad Bosfor Jerzy Mnich zwraca niewielką uwagę na wydarzenia na Zachodzie, jedynym wyjątkiem jest podkreślona wiodąca rola biskupa Rzymu w systemie pentarchii, zwłaszcza podczas kolejnych soborów. Dotyczy to jednak tylko wersji tzw. wulgaty, podczas gdy wersja znana z rękopisu Coislinianus 305 ignoruje niemal całkowicie rolę papieża w systemie kościelnym cesarstwa.listelement.badge.dso-type Item , Szkoła w Bizancjum w X wieku w świetle "Anonymi Professoris Epistulae"(Wydawnictwo KUL, 2026) Pakowski, GrzegorzŹródła, które pozwalają na rekonstrukcję codzienności ucznia i nauczyciela w X-wiecznym Konstantynopolu są nader skąpe. Szczególne miejsce zajmuje wśród nich zbiór 122 listów zachowanych w jednym kodeksie przechowywanym w British Library Ponieważ nie mają początku, a w zachowanej części nie zawierają informacji pozwalających na identyfikację autora, zwykło się go określać jako Anonimowego Profesora. Tematyka listów obejmuje jego codzienność, a więc pracę z uczniami, spory z innymi nauczycielami, zabieganie o przychylność dostojników cesarskich i kościelnych, starania o zapewnienie sobie utrzymania. Zbiór stanowi bezcenne źródło do poznania życia codziennego w tym okresie. Analiza tekstu, który doczekał się wydania krytycznego i opracowania, a także dysertacji doktorskiej, ale nie został w całości przetłumaczony na żaden z języków kongresowych, pozwala na wyciągnięcie pewnych wniosków dotyczących autora, jego pracy i funkcjonowania bizantyńskiego systemu edukacji w X wieku. Celem artykułu jest przedstawienie tych wniosków polskiemu czytelnikowi. Sources that allow for a reconstruction of the daily life of students and teachers in tenth-century Constantinople remain scarce. A notable exception is a collection of 122 letters preserved in a single codex at the British Library. Since the opening of the manuscript is missing and the remaining text lacks identifying details, the author is commonly referred to as the Anonymous Professor. His correspondence offers a window into his professional world: his interactions with students, disputes with rival teachers, dealings with imperial and Church dignitaries, and his constant struggle to secure a livelihood. This collection is an invaluable resource for understanding the era’s social fabric. Despite a critical edition, several studies, and a doctoral dissertation, the text has yet to be fully translated into any major language. By analyzing these letters, one can draw significant conclusions regarding the author’s work and the Byzantine educational system. This article aims to present these findings to a Polish audience.listelement.badge.dso-type Item , Znaczenie społeczne ruchu bogomilskiego w świetle Mowy Kosmy Prezbitera. Fakty źródłowe i spekulacje historiograficzne, próba bilansu(Wydawnictwo KUL, 2026) Wolski, JanZnaczenie społeczne ruchu bogomilskiego w najwcześniej fazie jego istnienia było przedmiotem wielu analiz w literaturze akademickiej. Mimo ubogiej bazy źródłowej sformułowano w tym zakresie wiele hipotez. Sięgając do podstawowych opracowań tematu staram się prześledzić przedstawiony w nich tok rozumowania i ocenić jakość użytych argumentów. Większość twierdzeń dotyczących znaczenia społecznego bogomilizmu okazuje się oderwana od źródeł. The social significance of the Bogomil movement in its earliest phase has been the subject of much analysis in the academic literature. Despite the poor source base, many hypotheses have been formulated in this regard. By reaching out to the primary studies of the topic, I attempt to trace the reasoning presented in them and assess the quality of the arguments used. Most of the claims concerning the social significance of Bogomilism turn out to be detached from the sources.listelement.badge.dso-type Item , “Emas non quod opus est, sed quod necesse est?” Soldiers’ Pay and its Purchasing Power in the Byzantine Army in the 9th-10th Centuries(Wydawnictwo KUL, 2026) Wierzbiński, SzymonThe issue of the earnings of Byzantine soldiers is one of the most frequently discussed topics. A topic that still raises controversy is the financial situation of thematic soldiers, who are often omitted in available sources. The aim of this text is an attempt to determine the amount of earnings and purchasing power of thematic soldiers in the period of the 9th - 10th centuries. The analysis consists in confrontation of sources and a response to the current state of research. The main conclusion of the text is that the financial situation of theme soldiers was varied and depended on whether the recruit derived his main income from the soldiers' land or was a volunteer with no better prospects for life. In the latter case, only the veteran status allowed one to achieve income sufficient to support a family. Zagadnienie dotyczące zarobków żołnierzy bizantyńskich należy do powszechnie podejmowanych tematów. Tematem budzącym nadal kontrowersje jest sytuacja materialna żołnierzy temowych, którzy często pomijani są w dostępnych źródłach. Celem niniejszego tekstu jest próba określenia wysokości zarobków oraz siły nabywczej temowych żołnierzy w okresie IX - X w. Analiza polega na konfrontacji źródłowej oraz ustosunkowanie się aktualnego stanu badań. Głównym wnioskiem tekstu jest to, że sytuacja metarielna żołnierzy temowych była zróżnicowana i zależała od tego, czy rekrut czerpał główne dochody z ziemi żołnierskiej, czy też był ochotnikiem bez lepszych perspektyw na życie. W tym drugim przypadku dopiero status weterana pozwalał na osiągnięcie dochodów pozwalających na utrzymanie rodziny.listelement.badge.dso-type Item , Holy Shepherds in Orthodox Art. An Unsuccessful Attempt to Create Patron Saints of Everyday Works(Wydawnictwo KUL, 2026) Grotowski, Piotr Ł.Herding was an important component of the medieval Mediterranean society economy. Peasants involved in this activity needed celestial protectors, whose support could facilitate their life and daily duties. Among the crowd of martyrs, they found saints - such as Mamas, Tryphon, Blasios of Caesarea - who according to their Lives occupied with herding. From the mid-eleventh century one can observe the firsts attempts to create specific iconography of the group. Their ties with agriculture were underlined by the introduction of attributes such as a shepherd's crook and subsequently the animal (usually lamb, goat or an ox) depicted in the saint's hand. Such kind of images gained some popularity, especially in rural communities of the insular milieu. However, Holy Shepherds as a group never reached official ecclesiastical acceptance and in time faded as a separated category. An exception was St. Mamas, whose images compounded of oriental (a lion) and herding (lamb or goat) motifs remained popular, especially in Cyprus, where his sanctuary (Morphou) was also created. In turn in Russian folk tradition appeared beliefs that associated Sts. Florus and Laurus (originally stonemasons) with horses. They found reflection in art in the form of the icons on which Archangel Michael gives the reins of stallions to the brothers as a sign of their supernatural power over these animals. This vernacular iconography was also rejected by the Church authorities and the Holy Synod of 1722 condemned such depictions as unorthodox. Pasterstwo było ważnym składnikiem gospodarki średniowiecznego społeczeństwa w basenie Morza Śródziemnego. Zaangażowani w tę działalność chłopi potrzebowali niebiańskich opiekunów, których wsparcie mogło ułatwić ich życie i codzienne obowiązki. Wśród rzesz męczenników odnaleźli świętych - takich jak Mamas, Tryfon i Błażej z Cezarei - którzy wedle ich Żywotów zajmowali się wypasem zwierząt. Poczynając od połowy XI w. można zaobserwować pierwsze próby kreowania specyficznej ikonografii owej grupy. Ich związki z rolnictwem podkreślano za pomocą atrybutów takich jak laska pasterska, a następnie zwierzęta (zazwyczaj owca, kozioł lub wół) ukazywanych w ręku świętego. Tego typu wyobrażenia zyskały pewną popularność, szczególnie w społecznościach wiejskich środowisk insularnych. Jednakże święci pasterze jako grupa nigdy nie zyskali oficjalnej aprobaty ze strony władz kościelnych i z czasem zaniknęli jako osobna kategoria. Wyjątkiem był św. Mamas, którego wizerunki skomponowane z motywów orientalnych (lew) i pasterskich (owca lub koza) nadal cieszyły się popularnością, zwłaszcza na Cyprze, gdzie powstało również jego sanktuarium (Morfu). Z kolei w rosyjskiej tradycji ludowej pojawiły się wierzenia łączące Flora i Ławra (pierwotnie kamieniarzy) z końmi. Ich odzwierciedleniem w sztuce stały się ikony, na których archanioł Michał przekazuje braciom lejce ogierów na znak ich nadnaturalnej mocy nad tymi zwierzętami. Ową lokalną ikonografię również odrzuciły władze kościelne, a synod w 1722 r. potępił tego rodzaju wyobrażenia jako nieprawowierne.listelement.badge.dso-type Item , Ostatnie chwile mieszkańców Konstantynopola w greckich wernakularnych lamentach o zdobyciu Miasta w 1453 roku(Wydawnictwo KUL, 2026) Bzinkowski, MichałOpierając się na wybranych fragmentach lamentów napisanych w wernakularnym języku greckim między XV a XVI w. (Ανακάλημα της Κωνσταντινόπολης, Άλωσις Κωνσταντινουπόλεως, Θρήνος της Κωνσταντινουπόλεως), w artykule skupiam się na obrazach cierpienia ludności Konstantynopola podczas jego podboju przez Turków w 1453 roku. Zestawiając ze sobą fragmenty zawierające dramatyczne opisy zniewolenia i upokorzenia podbitej ludności, staram się pokazać, za pomocą jakich środków poetyckich anonimowi poeci oddawali grozę sytuacji. Przytaczając relacje ostatnich bizantyjskich historyków Doukasa i Kritoboulosa, usiłuję również rzucić nieco światła na kwestię wzajemnych relacji między postbizantyńskimi tekstami wernakularnymi a tymi napisanymi w uczonej grece klasycznej. Analiza porównawcza i językowa przeprowadzona w artykule wykazuje nie tylko wzajemną zależność między relacjami historyków a anonimowymi lamentami, ale także pokazuje, że każdy obraz Bizancjum z perspektywy greckiej bez uwzględnienia kontekstu literatury wernakularnej jest niepełny. In my article, based on selected fragments of laments written in vernacular Greek between the 15th and 16th centuries (Ανακάλημα της Κωνσταντινόπολης, Άλωσις Κωνσταντινουπόλεως, Θρήνος της Κωνσταντινουπόλεως), I focus on images of the suffering of the population of Constantinople during its conquest by the Turks in 1453. By juxtaposing passages containing dramatic descriptions of the enslavement and humiliation of the conquered population, I try to show what poetic devices the anonymous poets used to convey the horror of the situation. By quoting the accounts of the last Byzantine historians Doukas and Kritoboulos, I also try to shed some light on the question of the interrelation of post-Byzantine vernacular texts and those written in learned classical Greek. The comparative and linguistic analysis carried out in the article demonstrates not only the mutual dependence between the historians' accounts and the anonymous laments, but shows that any picture of Byzantium from a Greek perspective without considering the context of vernacular literature is incomplete.listelement.badge.dso-type Item , Teodulf z Orleanu, Poezje (wybór)(Wydawnictwo KUL, 2026) Gacia, TadeuszOpracowanie stanowi poprzedzony wstępem przekład na język polski siedmiu wybranych utworów poetyckich Teodulfa z Orleanu - czterech utworów o charakterze panegirycznym, dekowanych osobom panującym i trzech o tematyce chrześcijańskiej. Utwory te wskazują, że Teodulf był poetą dworskim, a jednocześnie politykiem i propagatorem odrodzenia karolińskiego, był teologiem walczącym o prawdę dogmatyczną (Filioque), ale również liturgistą oraz mistykiem i poetą natury. Przekładowi towarzyszą niezbędne, krótkie objaśnienia.listelement.badge.dso-type Item , Śp. ks. prof. dr hab. Bogdan Częsz (16.04.1944-31.12.2025)(Wydawnictwo KUL, 2026) Wygralak, Paweł