Arcykapłan Pinchas i jego gorliwość o Boga. Model pobożności w judaizmie okresu Drugiej Świątyni i Nowym Testamencie

Abstract

Celem pracy jest ukazanie znaczenia postaci Pinchasa i motywu „gorliwości”, zwłaszcza odniesionej do Boga, na kształtowanie się postaw i poglądów w okresie Drugiej Świątyni, w którym powstawał również Nowy Testament. Podstawową metodą służącą do osiągnięcia tego celu jest analiza historii oddziaływania tych dwóch modeli na przedstawicieli judaizmu i rodzącego się chrześcijaństwa. Pierwszy rozdział poświęcony jest tekstom Biblii hebrajskiej, w których pojawia się postać Pinchasa, w szczególności Lb 25,1-18. Przeprowadzona analiza pozwala wyraźniej dostrzec jego kapłańską tożsamość oraz troskę o czystość kultu wobec grzechu Izraelitów. Drugi rozdział pracy to analiza tekstów z okresu Drugiej Świątyni, w których widoczne jest oddziaływanie postaci Pinchasa. Kluczową postawą charakteryzującą syna Eleazara jest jego „gorliwość”. Rozdział trzeci poświęcony jest badaniu znaczenia hebrajskich wyrazów wywodzących się od rdzenia קנא i greckich zbudowanych w oparciu o temat ζηλ-. Zwraca uwagę konsekwentne powiązanie ich w Septuagincie przy zróżnicowaniu ich pól semantycznych. Ostatni rozdział to analiza szeregu tekstów Nowego Testamentu w świetle wniosków uzyskanych w poprzednich rozdziałach. Perykopy mówiące o „gorliwości”, odczytywane w kontekście mogą być zrozumiane w sposób głębszy, bez konieczności redukowania ich znaczenia do współczesnego rozumienia „gorliwości”.The thesis’ aim is to demonstrate the importance of Phinehas and the theme of “zeal”, especially referred to God, to shaping behaviour and beliefs in the Second Temple Period, when the New Testament was also created. The primary method used to reach this objective is the analysis of the Wirkungsgeschichte of both themes in the reference to the followers of the Judaism and newly-born Christianity. The first chapter is dedicated to the Hebrew Bible’s texts, where Phinehas is mentioned, especially Num 25:1-18. The analysis underlines his priestly identity and his care of the cultic purity in the face of Israelites’ sin. The second chapter consists of the analysis of the texts from the Second Temple period, where the influence of Phinehas can be spotted. The major characteristic of the son of Eleazar is his “zeal”. In the third chapter, the meaning of the Hebrew words based upon the root קנא and the Greek words created with the ζηλ- stem was studied. Their consistent correspondence in the Septuagint and the differences in their semantic fields should be noted. The last chapter consists of the study of the number of the New Testament’s texts in the light of the results achieved in the previous chapters. The fragments mentioning the “zeal”, when read in the context, can be understood better, without curbing their meaning only to the modern meaning of the “zeal”.