Profil zainteresowań biblijnych ks. Floriana Pilthowskiego (XVI w.)

Abstract

W Bibliotece Wyższego Seminarium Duchownego w Kielcach zachowała się czteroczęściowa Biblia wydana wraz z postyllą Mikołaja z Liry. Na marginesach tego inkunabułu ks. Florian Pilthowski jako miejscowy wikariusz i jednocześnie oficjał kielecki żyjący w drugiej połowie XVI wieku wykonywał noty marginalne świadczące o wieloletniej lekturze Biblii. Przeprowadzone badania wykazały lekturę większości ksiąg biblijnych. Najczęściej ks. F. Pilthowski sporządzał noty informacyjne pozwalające zapamiętać treść czytanego fragmentu. W taki prosty sposób skomentował i potwierdził przeczytanie większości ksiąg Starego Testamentu. ks. F. Pilthowski pozostawił również noty świadczące o lekturze pogłębionej teologicznie. Było to chrystologiczne ujęcie fragmentów Starego Testamentu, realizacja proroctw w historii, tematyka sądu ostatecznego i przyjścia Chrystusa, katolickie rozumienie sakramentów, nowość życia chrześcijańskiego i powszechność zbawienia, życie kapłańskie. Przydatność kaznodziejska lektury Biblii była przez niego zaznaczana poprzez podawanie przy analizie dat świąt z kalendarza. Porównanie wątków tematycznych powstałych poprzez analizę not ks. F. Pilthowskliego z badaniami współczesnej biblistyki nad wartością postylli Mikołaja z Liry wskazuje na dostrzeganie przez potrydenckiego, kieleckiego komentatora większości ważnych osiągnięć trzynastowiecznego egzegety. Postylla Mikołaja z Liry ważna w kształtowaniu się teologii Marcina Lutra w recepcji ks. F. Pilthowskiego była źródłem potwierdzającym naukę katolicką.

In the Library of the Higher Seminary in Kielce there is preserved a fourpart Bible published together with postil of Nicholas of Lyra. In the margins of this incunable, Fr. Florian Pilthowski, as a local vicar and at the same time an officialis of Kielce who lived in the second half of the 16th century, made marginal notes testifying to many years of reading the Bible. The research conducted showed reading of most of the books of the Bible. Most often, Fr. F. Pilthowski made informative notes that allowed him to remember the content of the passage he was reading. In such a simple way, he commented on and confirmed the reading of most of the books of the Old Testament. Fr. F. Pilthowski also left notes testifying to a theologically deepened reading. These included a Christological treatment of Old Testament passages, the realization of prophecies in history, the themes of the final judgment and the coming of Christ, a Catholic understanding of the sacraments, the newness of the Christian life and the universality of salvation, and the priestly life. The preaching usefulness of the Bible reading was marked by him by giving the dates of holidays from the calendar when analyzing them. A comparison of the thematic threads developed through the analysis of Fr. F. Pilthowskli’s notes with the research of modern biblical scholars on the value of Nicholas of Lyra’s postil indicates that the post-Tridentine, Kielce-based commentator recognized most of the important achievements of the 13th-century exegete. Nicholas of Lyra’s postil, which was crucial in the formation of Martin Luther’s theology in Pilthowski’s reception was a source that confirmed Catholic doctrine.