Władysław Syrokomla jako krajoznawca i badacz przeszłości

Abstract

Rozprawa stanowi pierwszą monografię przedstawiającą naukową, krajoznawczą i historyczną działalność Władysława Syrokomli (1823–1862), pisarza związanego z ziemiami dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego, dotąd znanego przede wszystkim jako „lirnik wioskowy” i autor gawęd. Opiera się na kwerendach archiwalnych przeprowadzonych w latach 2017–2025 w Polsce i na Litwie, analizie twórczości, wspomnień i korespondencji autora oraz studiach literatury przedmiotu w językach polskim, litewskim, białoruskim i rosyjskim. Celem pracy było uporządkowanie wiedzy funkcjonującej w różnych tradycjach narodowych, odkrycie nowych faktów, weryfikacja błędnych poglądów oraz wykazanie, że Syrokomla był przede wszystkim badaczem przeszłości i krajoznawcą. Rozprawa łączy podejście biograficzne, literaturoznawcze i historyczne, wprowadza niepublikowane źródła, aktualizuje wcześniejsze ustalenia i proponuje reinterpretacje tekstów. Składa się z trzech rozdziałów: „Rozwój idei” (droga od urzędnika do starożytnika), „Dzieła” (analiza prac historycznych i krajoznawczych) oraz „Warsztat” (metody i źródła erudycji autora). Całość dopełniają „Zakończenie”, wskazujące kierunki dalszych badań, oraz „Bibliografia”, będąca kompendium wiedzy o naukowych zainteresowaniach Syrokomli.

Rozprawa stanowi pierwszą monografię przedstawiającą naukową, krajoznawczą i historyczną działalność Władysława Syrokomli (1823–1862), pisarza związanego z ziemiami dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego, dotąd znanego przede wszystkim jako „lirnik wioskowy” i autor gawęd. Opiera się na kwerendach archiwalnych przeprowadzonych w latach 2017–2025 w Polsce i na Litwie, analizie twórczości, wspomnień i korespondencji autora oraz studiach literatury przedmiotu w językach polskim, litewskim, białoruskim i rosyjskim. Celem pracy było uporządkowanie wiedzy funkcjonującej w różnych tradycjach narodowych, odkrycie nowych faktów, weryfikacja błędnych poglądów oraz wykazanie, że Syrokomla był przede wszystkim badaczem przeszłości i krajoznawcą. Rozprawa łączy podejście biograficzne, literaturoznawcze i historyczne, wprowadza niepublikowane źródła, aktualizuje wcześniejsze ustalenia i proponuje reinterpretacje tekstów. Składa się z trzech rozdziałów: „Rozwój idei” (droga od urzędnika do starożytnika), „Dzieła” (analiza prac historycznych i krajoznawczych) oraz „Warsztat” (metody i źródła erudycji autora). Całość dopełniają „Zakończenie”, wskazujące kierunki dalszych badań, oraz „Bibliografia”, będąca kompendium wiedzy o naukowych zainteresowaniach Syrokomli.