Zeszyty Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, 2025, Tom 68, Nr 4

Permanent URI for this collectionhttps://hdl.handle.net/20.500.12153/9329

Browse

Recent Submissions

Now showing 1 - 6 of 6
  • listelement.badge.dso-type Item ,
    Decline of Professional Activity and the Needs Fulfilled by Work. Comparative Analysis of Polish and Czech Working Retirees
    (Wydawnictwo KUL, 2025) Swadźba, Urszula
    The article aims to investigate how work satisfies values and needs of retired workers through the theoretical concept of active aging. It discusses the three needs that work satisfies (economic, social, and self-realization) and references Ronald Inglehart’s concept of changes in the value system. The results of quantitative research conducted in 2019 in the Czech Republic (Ostrava) and Poland (Katowice), along with qualitative research conducted in 2024, were used for the empirical analysis. The quantitative research aimed to scrutinize the life and work strategies of the 55–65-year-old generation in large cities (169 interviews were conducted in Poland and 152 in the Czech Republic). The qualitative research utilized an in-depth interview (12 in Poland and 10 in the Czech Republic), with the results drawing comparisons between retirees who are still working and the remaining working 55-plus generation. Similarities and differences in the needs and values satisfied by work among the two analyzed groups are then discussed. Celem artykułu było przedstawienie wartości i potrzeb, jakie praca zaspokaja u emerytowanych pracowników. W części teoretycznej przedstawiono koncepcję aktywnego starzenia się ludności. Omówiono trzy potrzeby, które zaspokaja wykonywana praca zawodowa (ekonomiczne, społeczne i samorealizacyjne). Odwołano się również do koncepcji zmian systemu wartości Ronalda Ingleharta. Do analizy empirycznej wykorzystano wyniki badań ilościowych przeprowadzonych w 2019 roku w Czechach (Ostrawa) i w Polsce (Katowice) oraz badań jakościowych przeprowadzonych w 2024 roku. Celem badań ilościowych było poznanie strategii życiowych i zawodowych pokolenia w wieku od 55 do 65 lat w dużych miastach (przeprowadzono 169 wywiadów w Polsce i 152 w Czechach. Badania jakościowe polegały na przeprowadzeniu wywiadów pogłębionych (12 w Polsce i 10 w Czechach). Wyniki badań zostały oparte na porównaniu emerytów, którzy nadal pracują z pozostałymi pracującymi w wieku 55 plus. Następnie przedstawiono podobieństwa i różnice potrzeb oraz wartości, jakie zaspokaja wykonywana praca.
  • listelement.badge.dso-type Item ,
    A jeśli nie religia, to co jest ważne? Zróżnicowanie wewnątrz i międzypokoleniowe systemów aksjonormatywnych młodych Polaków
    (Wydawnictwo KUL, 2025) Bożewicz, Marta
    Kryzysy ostatnich lat, m.in. pandemia, wojna w Ukrainie, niestabilność gospodarcza, mogą zaburzać mechanizm opisany przez Ingleharta, zgodnie z którym wzrost bezpieczeństwa egzystencjalnego w społeczeństwie prowadzi do przyjmowania wartości postmaterialistycznych. Celem artykułu jest określenie hierarchii wartości młodych Polaków, ze szczególnym uwzględnieniem miejsca wiary oraz pokazanie różnic międzypokoleniowych (generacji Y i Z) i wewnątrzpokoleniowych. Analizowane dane empiryczne pochodzą z badań ilościowych prowadzonych przez CBOS, przede wszystkim z reprezentatywnego sondażu osób w wieku od 18 do 44 lat zrealizowanego w listopadzie 2024 roku. Zastosowano testy porównania średnich (t Studenta) oraz analizę dystrybucji odpowiedzi, a w przypadku danych trendowych z lat 2017–2025 wykorzystano zestawienia wskaźników deklarowanej wiary i praktyk religijnych. Różnice między pokoleniami Y i Z są niewielkie, natomiast bardzo wyraźnie zarysowują się różnice między kobietami a mężczyznami: kobiety znacznie wyżej oceniają znaczenie takich wartości, jak równe traktowanie innych, edukacja, kontakt z kulturą, szacunek innych ludzi i ekologia, dbanie o środowisko. Trend spadkowy praktyk religijnych w Polsce wyhamował po pandemii, a rok 2025 przyniósł wzrost deklaracji wiary młodych. Kumulacja kryzysów przesuwa młode kohorty w stronę wartości związanych z bezpieczeństwem, co wskazuje na osłabienie oczekiwanej w teorii Ingleharta dynamiki postmaterialistycznej. Jednocześnie silne różnice wewnątrzpokoleniowe między kobietami a mężczyznami sugerują, że to one, a nie sam podział na generacje, mogą stać się czynnikiem wyjaśniającym współczesne orientacje wartości młodych Polaków. The crises of recent years, including the pandemic, the war in Ukraine, and economic instability, may disrupt the mechanism described by Inglehart, according to which increasing existential security in a society leads to the adoption of post-materialist values. The aim of the article is to identify the value hierarchy of young Poles, with particular attention to the place of religious faith, and to show intergenerational (Generations Y and Z) as well as intragenerational differences. The empirical data analyzed come from quantitative research conducted by CBOS, primarily from a representative survey of individuals aged 18–44 carried out in November 2024. Student’s t-tests were used to compare means, along with an analysis of response distributions. For trend data from 2017–2025, indicators of declared faith and religious practices were examined. Differences between Generations Y and Z are minor, while differences between women and men are clearly pronounced: women rate the importance of values such as equal treatment of others, education, engagement with culture, respect from other people, and ecology, environmental care significantly higher. The downward trend in religious practice in Poland slowed after the pandemic, and 2025 saw an increase in declared religiosity among young people. The accumulation of crises shifts young cohorts toward security-related values, indicating a weakening of the post-materialist dynamic expected under Inglehart’s theory. At the same time, strong intragenerational differences between women and men suggest that these gender differences – rather than generational divisions per se – may become a key factor in explaining contemporary value orientations among young Poles.
  • listelement.badge.dso-type Item ,
    Penitencjarne i pozapenitencjarne aspekty zachowań suicydalnych w warunkach izolacji więziennej
    (Wydawnictwo KUL, 2025) Lenart-Kłoś, Katarzyna
    Zachowania samobójcze wśród osób pozbawionych wolności należą do najpoważniejszych wyzwań systemu penitencjarnego, gdyż izolacja, przemoc, zaburzenia psychiczne i brak wsparcia społecznego tworzą środowisko sprzyjające eskalacji myśli i prób samobójczych. W Polsce wciąż brakuje całościowych analiz łączących perspektywę penitencjarną i pozapenitencjarną tego zjawiska. Celem artykułu jest identyfikacja czynników ryzyka zachowań suicydalnych w warunkach izolacji więziennej oraz po opuszczeniu jednostek penitencjarnych. Analiza opiera się na metodzie desk research, obejmującej dane statystyczne, raporty instytucji penitencjarnych, akty normatywne oraz wyniki badań krajowych i zagranicznych. Zachowania suicydalne w więzieniach mają charakter wieloczynnikowy. Dużą rolę odgrywają tutaj wiek, płeć, zaburzenia psychiczne, doświadczenia traumatyczne, etap odbywania kary, przeludnienie, izolacja, brak kontaktu z bliskimi oraz takie kryzysy społeczne jak pandemia COVID-19. Wysokie ryzyko dotyczy także okresu bezpośrednio po zwolnieniu z zakładu karnego. Skuteczna prewencja samobójstw w jednostkach penitencjarnych wymaga systematycznego monitorowania ryzyka, szkolenia personelu, wczesnej identyfikacji zagrożeń oraz zapewnienia ciągłości wsparcia psychologicznego po odbyciu kary. Suicidal behaviour among prisoners is one of the most challenging issues facing the prison system, as isolation, violence, mental disorders and a lack of social support generate an environment conducive to the escalation of suicidal thoughts and attempts. In Poland, there is still a lack of comprehensive analyses combining the penitentiary and post-penitentiary perspectives on this phenomenon. The aim of this article is to identify risk factors for suicidal behaviour in prison isolation and after release from penitentiary units. The analysis is based on desk research, including statistical data, reports from penitentiary institutions, normative acts, and the results of domestic and foreign studies. Suicidal behaviour in prisons is multifactorial. Age, sex, mental disorders, traumatic experiences, stage of imprisonment, overcrowding, isolation, lack of contact with loved ones and such social crises as the COVID-19 pandemic are all relevant factors. The period immediately after release from prison is also associated with a high risk. Effective suicide prevention in penitentiary units requires regular risk monitoring, staff training, early identification of threats, and ensuring that psychological suport is continued after the sentence is served.
  • listelement.badge.dso-type Item ,
    Rejestr zdarzeń nadzwyczajnych jako nowa forma zabezpieczenia praw osób starszych mieszkających w domach pomocy społecznej
    (Wydawnictwo KUL, 2025) Szafranek, Anna; Iwański, Rafał
    Występowanie zdarzeń nadzwyczajnych i/lub niepożądanych w domach pomocy społecznej stanowiło główną przesłankę skłaniającą ustawodawcę do wprowadzenia obligatoryjności prowadzenia rejestru takich zdarzeń. Miała to być nie tylko forma działań nadzorczych, ale też dodatkowa forma zabezpieczenia mieszkańców (w tym osób starszych) domów pomocy społecznej. Celem artykułu jest weryfikacja efektów działania wprowadzonego narzędzia po roku funkcjonowania, a także odpowiedź na pytanie, jakie są efekty działania rejestru zdarzeń nadzwyczajnych na przykładzie rejestrów z województwa podlaskiego i zachodniopomorskiego. Artykuł został opracowany w oparciu o analizę danych zastanych oraz analizę aktów prawnych. Analiza zdarzeń zgłaszanych w rejestrach wykazała, że wypadki stanowiły najliczniejszą kategorię zdarzeń nadzwyczajnych raportowanych przez domy pomocy społecznej. Spośród nich najczęściej zgłaszane były upadki mieszkańców. Większość upadków miała miejsce w ciągach komunikacyjnych, łazienkach oraz pokojach. Przeprowadzone analizy wykazały, że obowiązek raportowania zdarzeń nadzwyczajnych, w swojej obecnej formie, realizuje przede wszystkim funkcje sprawozdawcze i kontrolne. Zauważalna jest jednak potrzeba doprecyzowania zapisów ustawowych – zarówno w zakresie tego, jakie zdarzenia powinny podlegać obowiązkowi zgłoszenia, jak i w odniesieniu do typów oraz zakresu działań następczych. The occurrence of extraordinary and/or adverse events in residential care homes was the primary rationale behind the legislator’s decision to introduce the mandatory maintenance of a register of such events. This was intended not only as a supervisory measure but also as an additional safeguard for residents (including older people) of care homes. The aim of this article was to assess the outcomes of the implemented instrument after its first year of operation and to answer the question: what are the effects of maintaining the register of extraordinary events, based on the registers from the Podlaskie and West Pomeranian regions? The article is based on an analysis of existing data and legal acts. The analysis of the events recorded in the registers showed that accidents constituted the most frequent category of extraordinary events reported by residential care homes. Among these, residents’ falls were reported most often. An examination of event descriptions indicated that most falls occurred in corridors, bathrooms, and residents’ rooms. The conducted analyses demonstrated that, in its current form, the obligation to report extraordinary events primarily serves reporting and supervisory functions. However, there is a noticeable need to refine the statutory provisions – both in terms of which events should be subject to mandatory reporting and with regard to the types and scope of follow-up actions.
  • listelement.badge.dso-type Item ,
    Rola wartości w psychospołecznym radzeniu sobie ze stresem u studentów
    (Wydawnictwo KUL, 2025) Wośko, Patrycja
    Artykuł przedstawia ocenę kluczowych wartości akademickich zwiększających efektywność naukową studentów oraz radzenie sobie ze stresem wynikającym z funkcjonowania w społeczności akademickiej. Dostarcza on cennej wiedzy pozwalającej na lepsze zrozumienie aspektów przyczyniających się do pełnego zaangażowania w naukę, jak i działalność akademicką studentów. Głównym celem badania było określenie związków między czynnikami społeczno-organizacyjnymi w środowisku akademickim a sposobami radzenia sobie ze stresem wśród studentów. Badaną grupę stanowiło 1210 studentów Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II w Lublinie. Badania przeprowadzono z wykorzystaniem narzędzia analizującego znaczenie kluczowych obszarów funkcjonowania uczelnianego – Ocena czynników społeczno-organizacyjnych środowiska akademickiego (autorskie narzędzie) oraz Mini-COPE badającego strategie radzenia sobie ze stresem. Sprzyjające środowisko akademickie przyczynia się do aktywnego radzenia sobie ze stresem przez studentów i poszukiwania wsparcia, zmniejsza zaś tendencję do bezradności. Relacje interpersonalne, autonomia oraz jasność zadań to kluczowe czynniki chroniące w stresujących sytuacjach uczelnianych. Przeprowadzone badania naukowe dostarczają wskazówek, jak identyfikować potrzeby i oczekiwania studentów oraz jak wspierać ich w funkcjonowaniu psychospołecznym poprzez rozwijanie skutecznych metod radzenia sobie ze stresem. This article presents an assessment of key academic values that enhance students’ academic effectiveness and coping with stress resulting from functioning in the academic community. It provides valuable knowledge that allows for a better understanding of aspects contributing to students’ full engagement in learning and academic activities. The main objective of the study was to identify the relationships between socio-organizational factors in the academic environment and the coping strategies used by students to deal with stress. The study group consisted of 1210 students from the John Paul II Catholic University of Lublin. The research was conducted using a tool analyzing the importance of key areas of university functioning – the Assessment of Socio-Organizational Factors in the Academic Environment (a proprietary tool), and the Mini-COPE, which examines stress coping strategies. A supportive academic environment contributes to students’ active coping with stress and seeking support, while reducing the tendency to feel helpless. Interpersonal relationships, autonomy, and task clarity are key protective factors in stressful academic situations. The conducted research provides guidance on how to identify students’ needs and expectations and how to support them in their psychosocial functioning by developing effective methods of coping with stress.
  • listelement.badge.dso-type Item ,