Idea Bildung w prozie Józefa Ignacego Kraszewskiego: tradycja i nowatorstwo

Abstract

W zaprezentowanej rozprawie doktorskiej interesowała mnie koncepcja Bildung w prozie Kraszewskiego. Moim materiałem badawczym były nie tylko jego powieści, ale także publicystyka i piśmiennictwo krytycznoliterackie. W pierwszym rozdziale przedstawiłam recepcję Rousseau i Goethego na podstawie prozy zwartej oraz artykułów Kraszewskiego publikowanych w dziesięciu dziewiętnastowiecznych periodykach. W drugim rozdziale interesował mnie stosunek Kraszewskiego do nauczycieli, guwernerów, wychowawców zatrudnianych przez niego do swojego, będącego w dosyć zróżnicowanym wieku, potomstwa. Starałam się odpowiedzieć na pytanie, czy realizował on w wychowaniu i kształceniu dzieci postulaty wychowawcze Rousseau i Goethego. W kolejnym rozdziale analizowałam ideę Bildung w kontekście głuchoniemego Emila Karlińskiego, bohatera Dwóch światów. Przy okazji przedstawiłam wkład Kraszewskiego w powstanie podręczników dla głuchoniemych, jego znajomość z dyrektorem warszawskiego Instytutu dla Głuchoniemych, Janem Papłońskim oraz głuchoniemego bratanka Kraszewskiego, Bogusława. W ostatnim rozdziale skupiłam się na Bildung mieszczanina. Pod tym kątem interesowały mnie dwie powieści Kraszewskiego - Złote jabłko oraz Dziwadła. W tej części pracy podjęłam między innymi kwestię samodoskonalenia, samokształcenia, problematykę utopii i dystopii i oraz kwestię opozycji natury wobec kultury.Within the scope of this doctoral dissertation, the author elaborates on the concept of Bildung in Kraszewski's prose. The research material utilized incorporated not only his novels, but also journalism and literary criticism-oriented sources. In the first chapter, the author presents the reception of Rousseau and Goethe on the basis of the available prose and Kraszewskie articles published in ten nineteenth-century periodicals. In the second chapter, the author focuses on Kraszewski's attitude towards teachers, tutors, and educators employed by him towards his offspring, belonging to quite varying age groups. The author attempts to answer the question whether he implemented the educational postulates of Rousseau and Goethe while upbringing and educating the children. In the next chapter, the author examines the idea of Bildung in the context of the deaf and mute Emil Karliński, the protagonist of the “Two Worlds”. Additionally, the author presents Kraszewskie contribution to the creation of textbooks for the deaf, his acquaintance with the director of the Warsaw Institute for the Deaf, Jan Papłoński, and relationship with Kraszewskie deaf nephew, Bogusław. In the last chapter, the author focuses on the topic of Bildung of a burgher. In this case, the author touches upon two of Kraszewski's novels - “Golden Apple” and “Oddities”. In this part of the work, the author predominantly focuses on the issues of self-improvement, self-education, utopia and dystopia, as well as the notion of natures opposition to culture.