Architektura sakralna Ordynacji Zamojskiej w świetle mecenatu ordynatów Zamoyskich

Abstract

Celem pracy było przebadanie architektury sakralnej fundowanej przez ordynatów Zamoyskich na terenie ordynacji,w celu poddania ocenie tego mecenatu. Ordynację założył Jan Zamyski w 1589 roku, aby podnieść znaczenie rodu i zabezpieczyć jego zaplecze finansowe. Przez ponad 350 lat jej istnienia zarządzało nią 16 ordynatów, którzy byli zobowiązani do troski o świątynie na terenie majątku, Pełnienie przez nich funkcji państwowych utrudniało gospodarowanie majątkiem, który wbrew statutom był często zadłużony, dlatego powołano aparat administracyjny, który rozdzielał fundusze na remonty kościołów i cerkwi przy współudziale parafian, którzy po 1818 roku pokrywali 90 % kosztów. Ordynaci fundowali wiele kościołów, zatrudniali architektów i sami interesowali się sztuką. W architekturze sakralnej ordynacji widoczna jest różnica pomiędzy dziełami powstałymi z ich fundacji a tymi, które jedynie wspierali. Ufundowane przez nich cechują się doskonałą architekturą i powstawały głównie w miastach, choć przez wieki widać, jak architektura ta się zubożyła i dążyła do dotrzymania kroku wiodącym ośrodkom. Większość świątyń była budowlami drewnianymi. Zamoyscy starali się , aby architekturę ordynacji tworzyło żywe środowisko, lecz trudności finansowe i okoliczności historyczne stawały im na przeszkodzie w sprawowaniu mecenatu.the goal of dissertation was to analyse the works of church architecture founded by the principal heirs of the Zamoyski family who administered the estates within the territory with a view to evaluating the family's patronage of the said works. Jan Zamoyski established the Ordynacy in 1589 to increase the prestige of the family and securing its financial background. throughout more than 350 years of its existence the property was administered by sixteen principal heirs who were obliged to take care of the churches forming part of the estate. The principial held a variety of public functions. Holding these functions made it difficult to control the state of finance. In order to facilitate the efficient administration which, despite endeavours on the part of the founder, were often in a very difficult financial situation, a relevant administrative body was established to deal with the affairs. Zamoyski family established many churches, they showed an interest in art and had many renowned architects living at their court. Church architecture of the estate is characterised by considerable differences between works founded by the heirs and those built with their support, Nonetheless, it can by seen that over centuries their architecture was becoming increasingly poorer and aspired to keep up with the leading centres of architecture. The vast majority of churches were wooden structures. Each principial heir of the fee tail estate founded works of architectural trends dominant at a given moment, without references to the accomplishments of his predecessors, but also without competing with them.