Osiemnastowieczna dekoracja malarska kościoła jezuickiego Matki Bożej Bolesnej w Jarosławiu jako przedstawienie drogi do Zbawienia

Abstract

Przedstawienie osiemnastowiecznych malowideł znajdujących się w barokowym kościele Matki Bożej Bolesnej w Jarosławiu jako jednolitej całości (mimo, że malowidła te powstawały w czterech etapach: pierwszy z nich to lata 1722-1723, drugi - lata 1731-32, etap trzeci to rok 1755, a czwarty - rok 1768), pozwoliło odkryć i odczytać nieznany dotychczas program ikonograficzny, zrealizowany w sposób bardzo oryginalny. Jego celem było ukazanie drogi do zbawienia. Do utworzenia takiego programu ikonograficznego przyczynił się zakon Towarzystwa Jezusowego, którego 144 - letnia działalność przy kościele jarosławskim wpisała się w wiekową historię kultu cudownej figury Piety. To dla niej został wybudowany nowy barokowy kościół Matki Boskiej Bolesnej i wystrojony osiemnastowiecznymi malowidłami. Przestudiowane poczynania jezuitów na polu kultury i sztuki w Jarosławiu, Polsce i Europie, pozwoliły wydobyć bogactwo źródeł literackich i ikonograficznych. Wszystkie, jakie zostały przedstawione w tej pracy, odsłaniają i pomagają odczytać program ikonograficzny oraz poznać zamysły artystów malujących freski kościoła i zleceniodawców jezuickich. Pokazana w pracy „Droga do zbawienia” odnosi się do Biblii i do Ćwiczeń duchowych świętego Ignacego Loyoli. Na malowidłach w sposób obrazowy drogą do zbawienia jest przedstawienie osoby Chrystusa jako tego, który jest drogą i prawdą i życiem, bez którego nie przychodzi się do Ojca (por. J 14,6). Osobą, towarzyszącą Zbawicielowi na tej drodze, została ukazana Jego matka - Dziewica Maryja. Freski ilustrują kroczenie Bożej Rodzicielki przez siedem radości i siedem boleści. Na malowidłach umieszczono także postać świętego Józefa, strażnika tajemnicy zbawienia i inne postaci świętych, które stały się przykładem naśladowania Chrystusa (św. Stanisław Kostka, św. Jacek Odrowąż, św. Jan Nepomucen, św. Ignacy Loyola i św. Franciszek Ksawery). Program ikonograficzny swoją formą zachęcał pielgrzymów, grzeszników, pokutników nawiedzających ten kościół do poznania i pójścia drogą wyznaczona przez Jezusa. Każdy widz wpatrując się osiemnastowieczne malowidła kończył swoją „pielgrzymkę” przy głównym ołtarzu, w centrum którego znajduje się średniowieczna cudowna figura Matki Bożej Bolesnej trzymająca martwe ciało Chrystusa. W widocznym obnażonym ciele zbawiciela, w oczy rzuca się rana przebitego boku zdająca się mówić: „tu jest wasze zbawienie”. W tej ranie jest ukryte miłosierne i kochające serce Boga. Osiemnastowieczny kościół Matki Bożej Bolesnej w Jarosławiu, jego wystrój malarski i rzeźbiarski jest przykładem wykorzystania przez zakon barokowych form artystycznych w celu utworzenia potężnego miejsca modlitwy dla pątników gromadzących się przed cudownym wizerunkiem Piety. Zaangażowanie Towarzystwa Jezusowego w pieczołowitość wystroju świątyni, oprawę liturgiczną, nabożeństwa i posługi sakramentalne, pozwoliły zachować i przekazać następnym pokoleniom średniowieczną tradycję kultu Matki Bożej Bolesnej.The purpose of this dissertation is to present all the church paintings as the integrity of unified iconographicał programme - although the paintings came into being in four stages (The first of them in the years 1722-1723, the second in the years 1731-32, the third in 1755 - and the fourth in 1768.) and to present this programme as a message to the people: „those paintings show the way to Salvation”. Dissertation concerns the Counter-Reformation, spiritual and cultural activity of Society of Jesus in Poland in 17 and 18 Century. Presents the history of Our Lady of Sorrows church in Jarosław, activity of Jesuits in this church, the history of cult of the miraculous figure of Our Lady of Sorrows - pieta, as well as history of eighteen-century paintings in the church. Dissertation shows literary and iconographical sources which were inspiration allowing to put those beautiful paintings in the interior of the church. The way to salvation has been shown in the last part of this dissertation. According to the Bible and Loyola's Spiritual Exercise, Jesus Chist Himself is the way of salvation; He invites us to follow Him: „I am the way and the truth and the life. No one comes to the Father except through me” (Jn 14:6) She who accompanied Christ in salvation of the world was His mother Virgin Mary. She went through seven joys and sorrows - sińce Annuntiation till death of Jesus. St Joseph, spouse of Virgin Mary, was the second person who knew the salvation mystery. He was the silent protector of Jesus, Mary and the secret of salvation. Other people who decided to follow Jesus were St Stanislas Kostka, St Hyacinthus Odrowąż, St John Nepomuk, St Ignatius Loyola and St Francis Xavier - and the list is not complete - as for the wandering to the way of salvation many people have been invited - especially pilgrims, sinners, penitents who came to Virgin Mary church in Jarosław. All those colourful paintings on the walls of church of God's Mother in Jarosław lead each visitor to the main altar. In the centre of it there is the miraculous figure of Our Lady of Sorrows holding dead Christ's body. The whole body can be seen, but the figure especially shows the wound of pierced Christ's side telling us: „In this wound heart has been hidden - God's merciful and loving heart”.