Wektory aksjologiczne w świecie Marka Hłaski

Abstract

Celem rozprawy jest próba całościowego ujęcia świata wartości Marka Hłaski, na który składa się zarówno dorobek literacki, jak i biografia pisarza. Dla obrazowego uchwycenia wiodących tendencji aksjologicznych oraz najważniejszych opozycji wartości wprowadzone zostało pojęcie wektorów aksjologicznych. Są to osie przebiegające między przeciwstawnie rozłożonymi w świecie Hłaski wartościami, poprzez jednokierunkowy zwrot obrazujące tendencje i wybory aksjologiczne pisarza. Omawiany w pracy świat wartości ewoluuje. Począwszy od młodzieńczych, naiwnych prób realizacji miłości, prawdy czy wolności, doznaje Hłasko rozczarowania stanowiącego rodzaj inicjacji. Jest to moment, w którym zyskuje on świadomość, że wiele spośród jego aksjologicznych oczekiwań nie może doczekać się realizacji. O drodze ku rozczarowaniu i porzuceniu idealistycznych złudzeń traktuje pierwszy rozdział pracy. Druga część rozprawy dotyczy działań podejmowanych przez Hłaskę po aksjologicznej katastrofie. Pisarz nie porzuca swoich pragnień, podejmuje nawet starania o odbudowę bądź ocalenie resztek wartości. Czyni to poprzez automistyfikacje czy eksperymenty z formą literacką albo przez nadawanie określonych ról swoim bohaterom. Rozdział drugi wieńczy analiza szeroko rozumianych aksjologicznych właściwości świata przestawionego. Podsumowanie pracy składa się z: syntezy ocalałych wartości, próby określenia wartości i dojrzałości dorobku pisarza, a także wglądu porównawczego, ukazującego podobieństwa łączące aksjologiczne światy Marka Hłaski i kilku współczesnych mu polskich pisarzy. The purpose of the dissertation is to comprehensively capture the world of Marek Hłasko's values. This term covers both the literary output and the biography of the writer. To illustrate the leading axiological tendencies and the most important values’ oppositions, the concept of axiological vectors was introduced. These are axes that run between oppositely distributed values in the world of Hłasko. Having a one-way turn, each of them depicts the writer’s axiological tendencies. The world of values discussed at work is evolving. Starting from youthful, naive attempts to realize love, truth or freedom, Hłasko experiences disappointment as a kind of initiation. This is the moment, when he becomes aware that many of his axiological expectations cannot be realized. The first chapter of the work deals with the path to disappointment and abandonment of idealistic illusions. The second part of the dissertation concerns the activities undertaken by Hłasko after the axiological disaster. In the face of defeat, the writer still tries to rebuild or save the remains of values, usually by mystifications that shape his legend or by experimenting with literary form. His characters, too, in search of values take a number of different oles. The second chapter ends with an analysis of broadly understood axiological properties of the depicted world. The summary of work consists of the following parts: synthesis of saved values, assessment of the value and maturity of the writer's work and, finally, the comparative insight, showing similarities connecting the axiological worlds of Marek Hłasko and several Polish writers.