Neoklasycyzm w twórczości wiolonczelowej Andrzeja Cwojdzińskiego

Abstract

Praca poświęcona jest dziełom wiolonczelowym Andrzeja Cwojdzińskiego (ur. 1928) dyrygenta, kompozytora, pedagoga, od siedemdziesięciu lat współtworzącego polską kulturę muzyczną. Twórczość Cwojdzińskiego mieści się w nurcie neoklasycznym, dlatego przy analizie jego utworów wiolonczelowych za jeden z głównych celów przyjęto zidentyfikowanie cech tego nurtu. Pierwszy rozdział pracy (Ogólna charakterystyka neoklasycyzmu) zawiera omówienie neoklasycyzmu w muzyce XX wieku, m.in.: przybliżenie terminologii i założeń estetycznych związanych z neoklasycyzmem, twórczość neoklasyków we Francji, Włoszech, Niemczech, Rosji/Związku Radzieckim, a także w Polsce, oraz refleksję nad znaczeniem neoklasycyzmu dla muzyki XX wieku. Drugi rozdział dysertacji (Andrzej Cwojdziński) wypełnia prezentacja biografii i dorobku kompozytorskiego Cwojdzińskiego. Centralną i najbardziej rozbudowaną partię rozprawy stanowi rozdział trzeci (Analiza utworów wiolonczelowych Andrzeja Cwojdzińskiego), w którym analizie poddane są wszystkie utwory wiolonczelowe kompozytora: cztery koncerty na wiolonczelę i orkiestrę, sonata na wiolonczelę i fortepian, sonata na skrzypce i wiolonczelę, suita na wiolonczelę i klawesyn (lub fortepian), suita na wiolonczelę i gitarę, nokturn na wiolonczelę i fortepian oraz dwa utwory na wiolonczelę solo. Dopełnieniem treści rozdziałów jest aneks zawierający wykaz wszystkich dzieł Cwojdzińskiego i wywiad z twórcą przeprowadzony przez autorkę pracy. W utworach wiolonczelowych Cwojdzińskiego nowoczesny język dźwiękowy (m.in. atonalność, paralelizmy akordowe, ostre dysonanse, permanentna chromatyka, akordy klasterowe, dodekafonia, polimetria, fragmenty ad libitum, ostinato) spotyka się z tradycją muzyczną dawnych epok (m.in. forma sonatowa, rondo, scherzo, wariacje, neobarokowa polifonia, passacaglia, fuga, recitativo i aria, tańce allemande, corrente i gigue), co bezdyskusyjnie kwalifikuje badane kompozycje do nurtu neoklasycznego. Przedstawiają one jednocześnie wysoką wartość artystyczną; odsłaniają m.in.: bogactwo rozwiązań kompozytorskich, pomysłowość rytmiczno-melodyczną, interesujące zjawiska w warstwie brzmieniowej, zmienność nastrojów i typów ekspresji, ciekawie pomyślane kontrasty, efektowne kulminacje.

The doctoral dissertation is devoted to the cello works of Andrzej Cwojdziński (b. 1928), a conductor, composer and teacher who has contributed to Polish musical culture for seventy years. Cwojdziński's oeuvre falls within the ambit of neoclassical current, therefore, one of the main aims in analysing his cello works was to identify the characteristics of the above-mentioned current.