Funkcjonowanie moralne osób z niepełnosprawnością intrelektualną (NI). Empiryczna weryfikacja Czterokomponentowego Modelu Moralności Jamesa Resta

Abstract

Celem naukowym badań własnych było poznanie wrażliwości moralnej, rozumowania moralnego, motywacji moralnej, charakteru moralnego i zachowania moralnego osób z niepełnosprawnością intelektualną oraz empiryczna weryfikacja hipotezy Resta (1983) o niezależności komponentów Czterokomponentowego Modelu Moralności wśród osób z niepełnosprawnością intelektualną, a takaże określenie, w jakim zakresie wyjaśniają one ich zachowanie moralne. Zbadano 310 osób z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim i umiarkowanym. Wykorzystano pięć narzędzi badawczych: Inwentarz Wrażliwości Moralnej, Skalę Rozumowania Moralnego, Inwentarz Preferencji Wartości, Skalę Charakteru Moralnego, Skalę Zachowania Moralnego. Wykazano, że stopień niepełnosprawności intelektulanej różnicuje poziom wrażliwości moralnej, rozumowania moralnego, motywacji moralnej i charaktery moralnego, ale nie różnicuje poziomu zachowania moralnego. Ponadto odnotowano, że spośród wyników ogólnych: wrażliwość moralna oraz charakter moralny, a spośród wyników szczegółowych: odwaga oraz prężność ego istotnie warunkują zachowanie moralne. Wyniki pozwoliły na sformułowanie wskazówek rehabilitacyjnych dla rodziców i terapeutów osób z niepełnosprawnością intelektualną.The scientific objective of the research was to explore moral sensitivity, moral reasoning, moral motivation, moral character, and moral behaviour of people with intellectual disability and to test the Rest's (1994) hypothesis that components of the Four Components Model of Morality are distinct from one another in people with intellectual disability. Moreover, the degree to which the components determine moral behaviour was explored. The study was carried out in a group of 310 people with mild and moderate intellectual disability: women and men aged 16-40. The following measuring tools were used in the study: Moral Sensitivity Inventory, Moral Reasoning Scale, Values Preference Inventory, Moral Character Scale, Moral Behaviour Scale. The results show that the level of intellectual disability differentiates levels of moral sensitivity, moral reasoning, moral motivation and moral character, but it does not differentiates frequency of moral behaviour. Moreover, it was observed that moral behaviour is determined by moral sensitivity and moral character, and among detailed results - by courage and resilience. The results enable formulation of indications for rehabilitation and education for parents and therapists of persons with intellectual disability.