Wychowanie a tożsamość narodowa dzieci z rodzin polsko-litewskich

Abstract

Przedmiotem badań prezentowanych w rozprawie jest tożsamość narodowa dzieci z rodzin polsko-litewskich. Celem teoretycznym rozprawy było zidentyfikowanie wychowawczych uwarunkowań tej tożsamości. Aby zrealizować cel, dokonano najpierw hermeneutycznego studium fundamentalnych dla pracy kwestii związanych z rozumieniem fenomenów: tożsamości "ja", tożsamości narodowej, wychowania i relacji polsko-litewskich. W analizach tych kwestii wykorzystano odniesienia do założeń teoretycznych autorstwa Erika Eriksona (w jego teorii rozwoju tożsamości "ja"), Lecha Witkowskiego (w kluczowym dla tej pracy ujęciu przez tegoż autora elementów tożsamości "ja"; kondycji, koncepcji i kompetencji), Stefana Kunowskiego (w jego warstwicowej teorii wychowania), Jacka Filka (w jego filozoficznej analizie pseudowychowania) oraz Antoniny Kłoskowskiej (w jej propozycji ujęcia układów styczności społecznych, wykorzystanej tu w analizie wychowawczych uwarunkowań tożsamości narodowej dzieci z rodzin polsko-litewskich). Rezultaty przeprowadzonych analiz zostały wykorzystane w projekcie badań empirycznych, który został zrealizowany w strategii badań jakościwych. Zastosowano w niej metodę studium indywidualnych przypadków oraz technikę wywiadu jakościowego. Badaniu zostały poddane cztery rodziny polsko-litewskie, zamieszkujące pogranicze polsko-litewskie (w Polsce i na Litwie).Przeprowadzone badania ukazały zróżnicowanie uwarunkowań wychowawczych leżących u podłoża tożsamości narodowej dzieci z rodzin polsko-litewskich oraz odmienne typy tej tożsamości. Analizowane przypadki czworga dzieci z badanych rodzin (dwoja małoletnich i dwojga dorosłych) pozwoliły uchwycić tu dwa zasadnicze typy tożsamości: 1) tożsamość narodową mieszaną, która w przypadku badanych dzieci wiązała się z poczuciem bycia jednocześnie Polką/Polakiem i Litwinką/Litwinem oraz przynależności do obu narodów, a także tożsamość narodową jendorodną, która pomimo polskiego i litewskiego pochodzenia rodziców, wiązała się z identyfikacją dziecka tylko z jedną narodowością. Zebrany materiał empiryczny pozwala określić zróżnicowaną tożsamość narodową dzieci z rodzin polsko-litewskich jako typową dla pogranicza, na co wskazały badania innych autorów (m.in. Jerzego Nikitorowicza, Andrzeja Sadowskiego). W pracy podjęto również kwestię praktycznego aspektu poznania pedagogicznego, tu działań wychowawczych ukierunkowanych na wspomaganie rozwoju tożsamości narodowej dzieci z rodzin polsko-litewskich. Kwestia ta została zaprezentowana we Wnioskach z przeprowadzonych badań.

The subject of the research presented in this thesis was the national identity of children from Polsih-Lithuanian families. The theoretical aim of the thesis was to identify the upbringing determinants of this identity. IN order to achieve this goal, first was carried out, a hermeneutical study of fundamental issues related to the understanding of phenomena: the ego identity, national identity, upbringing and Polish-Lithuanian relations. In the analyzes of these issues, references were made to the theoretical assumptions by Erik Erikson ( in his history of the ego development identity), Lech Witkowski (in the author's key approach to his work of the elements of the ego identity: condition, concept and competence), Stefan Kunowski (in his contour the theory of education), Jacek Filek (in his philosophical analysis of pseudo-upbringing) and Antonina Kłoskowska (in her proposal for the presentation of social contacts, used here in the analysis of educational determinants of the national identity of children from Polish-Lithuanian families). The results of the analysis were used in the empirical research project implemented in the qualitative research strategy. It uses the method of studying individual cases and the technique of qualitative interview. Four Polisg-Lithuanian families living in the Polish-Lituanian borderland (in Poland and Lithuania) were subject to the study. The conducted research showed the diversity of upbringing conditions underlying the national identity of children from Polish-Lituanian families and different types of this identity. The analyzed cases of four children from the surveyed families (two minors and two adults) allowed to capture two basic types of identity: 1) mixed national identity, which in the case of the surveyed children was associated with the feeling of being simultaneously Polish/Pole and Lithuanian/Lithuanian and belonging to both nations, and 2) homogeneous national identity which, despite the parents Polish and Lithuanian origin, was associated with the identification of the child with only one nationality. The collected empirical material allows defining the diversified national identity of children from Polish-Lithuanian families as typical of the borderland, as indicated by the research of other authors (eg. Jerzy Nikitorowicz, Andrzej Sadowski). The thesis also deals with the practical aspect of pedagogical cognition, here upbringing activities aimed at supporting the development of the national identity of children from Polish-Lithuanian families. This issue was presented in the Conclusions of the conducted research.