Przypadek Colina Wilsona. Gustaw Herling-Grudziński o dwudziestowiecznym nihilizmie

Abstract

Tekst przedstawia szczegółową analizę eseistyki Gustawa Herlinga-Grudzińskiego poświęconej postaci i utworom Colina Wilsona. Herling-Grudziński rekonstruuje myśl brytyjskiego filozofa i pisarza w oparciu o jego teksty dyskursywne i literackie. Polski pisarz w dużym stopniu podziela pesymistyczne diagnozy Wilsona dotyczące stanu współczesnej kultury oraz outsiderskiego rysu człowieka w XX wieku, jednak sprzeciwia się towarzyszącym im postulatom bliskim Nietzscheańskim projektom stworzenia nadczłowieka, który gotowy będzie w radykalny sposób przeciwstawić się największym bolączkom współczesności. Niebezpieczeństwem podobnego projektu – jak dowodzi Herling-Grudziński – jest brak stabilnego świata wartości, który ległby u jego podstaw. Podobną krytykę dwudziestowiecznego nihilizmu spotykamy w prozie autora Innego Świata, stąd też istotnym kontekstem dla powyższych wywodów są jego opowiadania, np. Gasnący Antychryst. Herling-Grudziński jawi się jako myśliciel wyczulony na niebezpieczeństwo wszelkiego rodzaju ideologii.