Artykuły naukowe (WF)

Permanent URI for this collectionhttps://hdl.handle.net/20.500.12153/69

Browse

Now showing 1 - 20 of 88

Rozpoznać obietnicę
(Wydawnictwo KUL, 2026) Mikulska, Patrycja
To Recognize the Promise
(Wydawnictwo KUL, 2026) Mikulska, Patrycja
Jak Styczeń czyta Wojtyłę?
(Wydawnictwo KUL, 2026) Szostek, Andrzej
W artykule autor zadaje pytanie, jak Tadeusz Styczeń czyta Karola Wojtyłę. Wskazuje na trzy cechy tego czytania. Po pierwsze, Styczeń czyta Wojtyłę uważnie, a więc uwzględnia cały kontekst danego tekstu. To skłania go do krytyki pozornego lub wręcz fałszywego personalizmu prezentowanego przez niektórych filozofów. Po drugie, Styczeń czyta krytycznie, czego dowodem jest jego dyskusja z Wojtyłą na temat relacji między antropologią filozoficzną a etyką. Po trzecie, czyta twórczo. Myśl Wojtyły prowadzi go do odkrycia roli prawdy, nawet banalnej, która wiąże wolność tak głęboko, że jej uznanie lub odrzucenie wyznacza drogę samorealizacji lub samozatraty moralnej człowieka. The article focuses on Tadeusz Styczeń’s reading of the oeuvre of Karol Wojtyła, outlining three characteristic ways of Styczeń’s reception of the output of his teacher. Firstly, Styczeń’s reading of Wojtyła is marked by attention to detail and takes into consideration the entire context of a given text. Such an approach enables Styczeń to criticize the merely apparent or outwardly false personalism advanced by some philosophers. Secondly, Styczeń’s reading of Wojtyła is a critical one, which can be seen in his debate with Wojtyła on the relationship between philosophical anthropology and ethics. Thirdly, Styczeń’s reading of Wojtyła is creative. Wojtyła’s ideas inspire Styczeń to explore the significance of truth: should it be even banal in nature, it is so deeply binding to human freedom that acknowledging it is tantamount to self-realization, while refuting it leads to moral self-destruction.
Propozycje „Ethosu”
(Wydawnictwo KUL, 2026) Mikulska, Patrycja
Propozycje "Ethosu. Kwartalnika Instytutu Jana Pawła II KUL": J. Wojtysiak, Autorytet, Dominikańskie Centrum Informacji o Nowych Ruchach Religijnych i Sektach -Wydawnictwo W drodze, Warszawa–Poznań 2025. Books recommended by Ethos: Quarterly of The John Paul II Institute, KUL: J. Wojtysiak, Autorytet, Warszawa and Poznań: Dominikańskie Centrum Informacji o Nowych Ruchach Religijnych i Sektach and Wydawnictwo W drodze, 2025.
Leo Tolstoy’s Critique of Church Christianity
(Wydawnictwo KUL, 2025) Roszyk, Maksymilian
The aim of the paper is a reconstruction and an analysis of Leo Tolstoy’s cri-tique of what he called Church Christianity. In the opening section, Tolstoy’s general conception of religion as a relationship or an attidute of an individual to the world (which forms the background for the critique) is described. Then Tolstoy’s most important criticisms are discussed: (1) marginalization of the authentic teaching of Christ and establishing an alien metaphysical doctrine instead; (2) internal and external problems concerning the doctrine that replace the original one; (3) falsifi cation of the crucial concepts Christ developed; (4) an open denial of certain fundamental teachings of Christ; (5) reducing Christian-ity to idle talk. The paper concludes with some remarks concerning the nature and scope of Tolstoys’s critique. Celem tekstu jest rekonstrukcja i analiza sformułowanej przez Lwa Tołstoja krytyki chrześcijaństwa kościelnego. Na początku zarysowana zostaje ogólna koncepcja religii jako relacji czy nastawienia jednostki do świata sformułowana przez rosyjskiego myśliciela, która stanowi podstawę do przeprowadzonej przez niego krytyki. Następnie omówione są główne zarzuty, jakie Tołstoj wysuwa pod adresem chrześcijaństwa kościelnego: (1) marginalizacja autentycznego nauczania Chrystusa i zastąpienie go obcą mu metafi zyczną doktryną; (2) we-wnętrzne i zewnętrzne problemy z tą doktryną; (3) zafałszowanie kluczowych pojęć, jakich używa Chrystus w swym nauczaniu; (4) otwarte zanegowanie kluczowych punktów autentycznego nauczania Chrystusa; (5) redukcja chrze-ścijaństwa do wypowiadania słów niemających znaczenia w praktyce. W części końcowej przedstawione są uwagi dotyczące natury i zasięgu Tołstojowskiej krytyki.
Czesław Martyniak – intelektualny nonkonformista
(Wydawnictwo KUL, 2025) Charzyński, Rafał
Artykuł poświęcony jest postaci Czesława Martyniaka, polskiego filozofa prawa rozstrzelanego na początku okupacji hitlerowskiej w Lublinie. Przedstawia jego intelektualną odwagę, przejawiającą się w wyborze tomizmu jako podstawy uprawianej przezeń refleksji naukowej, w opozycji do dominujących wówczas w jego dyscyplinie nurtów intelektualnych. Konsekwencją tego wyboru była krytyka pozytywizmu prawnego, uznanie koniecznego związku prawa stanowionego z moralnością oraz sprzeciw wobec relatywizmu. Wbrew popularnej wówczas w środowisku uczonych neutralności światopoglądowej, Martyniak nie wahał się ujawnić swoich poglądów, będących konsekwencją zajętego stanowiska. Argumentacja, jaką się posługiwał, pozostawała jednak – zgodnie z jego deklaracją – w obrębie racjonalnego dyskursu, nie wkraczając w dziedzinę religii. The paper is dedicated to the profile of a Polish philosopher of law Czesław Martyniak, executed in Lublin at the beginning of World War II. The article aims to show his intellectual courage which was manifested in the choice of Thomism as a foundation for his scholarly reflection. The current which was in opposition to dominating intellectual tendencies. As a consequence of the choice, Martyniak criticized legal positivism and was a follower of the view that there must obtain the relationship between law and morality. He was also an opponent of relativism that had a lot of followers. Although Martyniak was convinced that it was necessary to use strictly rational argumentation within the philosophy of law, he was aware of the worldview consequences of his position and openly admitted it.
O rozumieniu bez porozumienia. Leszka Koczanowicza koncepcja polityki dialogu
(Wydawnictwo KUL, 2025) Borkowska, Małgorzata
Celem artykułu jest analiza Leszka Koczanowicza koncepcji polityki dialogu pod kątem oceny przydatności kategorii dialogu do stworzenia alternatywy dla dwóch opozycyjnych modeli demokracji: deliberacji w wersji zaproponowanej przez Jürgena Habermasa i hegemonii (radykalnej demokracji) w ujęciu Ernesta Laclau i Chantal Mouffe. Nawiązując do amerykańskiego pragmatyzmu oraz do teorii Michaiła Bachtina, czyli koncepcji, które dialog i komunikację stawiają w centrum świata społecznego, Koczanowicz dochodzi do wniosku, że wobec nieusuwalności antagonizmu z życia społecznego i polityki sensem dialogu jest nie tyle osiąganie konsensu (co nie zawsze jest możliwe), ile poszerzanie horyzontu rozumienia uczestniczących w dialogu stron. Takie podejście ujawnia normatywny wymiar demokracji, stanowiącej nie tylko system zabezpieczający suwerenność ludu, lecz także walkę o podtrzymanie rozumienia między ludźmi. The aim of the article is to analyze Leszek Koczanowicz’s concept of the politics of dialogue in terms of assessing the usefulness of the category of dialogue to create an alternative to two opposing models of democracy: deliberation in the version proposed by Jürgen Habermas and hegemony (radical democracy) developed by Ernesto Laclau and Chantal Mouffe. Referring to American pragmatism and Mikhail Bakhtin’s theory, i.e. the theories that place dialogue and communication at the center of the social world, Koczanowicz concludes that due to the indelibility of antagonism from social life and politics, the measure of the value of dialogue is not so much achieving consensus (which is not always possible), but broadening the horizon of mutual understanding by the parties to the dialogue. Such an approach reveals a normative dimension to democracy, which is not only a system securing the sovereignty of the people, but also a struggle to maintain understanding among people.
W służbie prawdy i wolności. Papieże Jan Paweł II, Benedykt XVI i Franciszek o odwadze poszukiwania prawdy i dawania jej świadectwa. Bibliografia wypowiedzi z lat 1978-2025
(Wydawnictwo KUL, 2025) Filipiak, Maria
Wypowiedzi papieży Jana Pawła II, Benedykta XVI i Franciszka o odwadze poszukiwania prawdy i dawania jej świadectwa. Bibliografia obejmuje wypowiedzi z lat 1978-2025. A bibliography of the addresses, from 1978 to 2023, of John Paul II, Benedict XVI, and Francis on the courage to seek truth and bear its witness.
From the Editors. Before the Twilight of the West
(Wydawnictwo KUL, 2025) Garbol, Tomasz
Od Redakcji: Przed zmierzchem Zachodu
(Wydawnictwo KUL, 2025) Garbol, Tomasz
Doświadczenie, podmiot i byt. U podstaw filozoficznej antropologii Karola Wojtyły
(Wydawnictwo KUL, 2025) Gudaniec, Arkadiusz
W artykule podjęto próbę ukazania kluczowych elementów specyfiki doświadczenia i podmiotowości osoby w filozofii Wojtyły, z podkreśleniem jego najbardziej znaczących osiągnięć w tym zakresie. Wskazano zatem na rangę elementarnego doświadczenia człowieka, na osobowy (przeżyciowy) charakter świadomości, dzięki któremu doświadczenie kreuje osobowe „ja”, oraz na wielostronny zabieg harmonizacji strony subiektywnej i obiektywnej w doświadczeniu osoby jako podmiotu działania i istnienia. Omówiono różne odsłony dwubiegunowości wewnętrznego doświadczenia, takie jak poznanie i przeżywanie, samowiedza i samoświadomość, refleksyjność i refleksywność, podmiotowość metafizyczna i podmiotowość osobowa. Znaczący walor metody filozoficznej Wojtyły stanowi ukazanie, w jaki sposób człowiek jest podmiotem, jak doświadczenie odsłania i konstytuuje osobowe „ja”, a zarazem ugruntowuje osobę w realnym istnieniu. Osiągnięte w ten sposób rezultaty poznawcze stały się nieodzownym gruntem dla analizy wszystkich istotnych zagadnień antropologiczno-etycznych podejmowanych przez Wojtyłę na dalszych etapach jego filozoficznych rozważań. The paper attempts to show the key points of the specificity of the experience and subjectivity of the person in the philosophy of Karol Wojtyła, highlighting his most significant achievements in this area. The discussion highlights the importance of elementary human experience, the personal (lived-experiential) character of consciousness, in which experience creates the personal ‘I,’ and the multifaceted procedure of harmonizing the subjective and objective aspects in the experience of the person as an agent and existing subject. Various elements of the bipolarity of inner experience are also discussed, such as cognition and lived-experience, self-knowledge and self-consciousness, reflectivity and reflexivity, as well as metaphysical subjectivity and personal subjectivity. A significant value of Wojtyła’s philosophical method consists in showing the way in which the human being is a subject, how experience reveals and constitutes the personal ‘I’ and, at the same time, how it grounds the person in real existence. The cognitive results thus achieved have become an indispensable ground for analyses of the important anthropological and ethical issues addressed by Wojtyła in the further stages of his philosophical investigations.
Od narracji do storysellingu
(Wydawnictwo KUL, 2025) Zhylevich, Henadz
Recenzja książki B.Ch. Han, „Kryzys narracji” i inne eseje, tłum. R. Pokrywka, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2024. Review of B. Ch. Han, “Kryzys narracji” i inne eseje, trans. R. Pokrywka, Warsaw: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2024.
O trudzie oczekiwania
(Wydawnictwo KUL, 2025) Chyrowicz, Barbara
Myślenie o jutrze i oczekiwanie na określone momenty w przyszłości wiąże się z przekonaniem, że „coś nas czeka”. Stwierdzenie: „czekamy na coś, co na nas czeka”, brzmi paradoksalnie, ponieważ czekać może tylko ktoś, kto ma doświadczenie upływu czasu. To my czekamy, w przypisywaniu oczekiwanym przez nas zdarzeniom „oczekującej wzajemności” zdaje się natomiast kryć przeświadczenie o ich nieuchronności. Oczekujemy pojawienia się nie tylko określonych stanów rzeczy – mamy też określone oczekiwania względem innych i względem samych siebie. Oczekiwanie jest w sposób konieczny związane z doświadczeniem przemijania, podobnie jak doświadczenie przemijania z doświadczeniem czasu. Dlatego prowadzone w artykule analizy poprzedzone zostały krótkimi refleksjami na temat fenomenu przemijania. Oczekiwanie nakierowane jest zawsze na jakiś cel i to właśnie on sprawia, że oczekiwanie staje się łatwe lub trudne, wlecze się niemiłosiernie lub mija nader szybko. Analizowany w artykule aspekt oczekiwania dotyczy sposobu, w jaki rozumne i wolne istoty radzą sobie z przemijaniem, czyli trudu oczekiwania, a refleksja nad nim w naturalny sposób prowadzi nas do znaczenia, jakie ma w oczekiwaniu cnota cierpliwości. Potrzeba jej tym, którzy muszą czekać, a że oczekiwanie jest wpisane w naszą egzystencję, to cierpliwość to cnota, bez której jeszcze trudniej jest żyć, niż ją osiągnąć. Prowadzone w artykule analizy wiodą zatem od refleksji na temat przemijania, poprzez namysł nad wpisanym w nie oczekiwaniem, do wskazania miejsca, jakie zajmuje w nim cnota cierpliwości. Thinking about “tomorrow” and waiting for specific moments in the future involve the belief that we are “in for” something. A statement that we are waiting for something awaiting us might seem paradoxical, because only an entity experiencing the passage of time is capable of waiting. It is, after all, us waiting, and in saying that something is awaiting us, we in a way express our own belief that whatever is awaiting us, as if reciprocally, will inevitably happen. The things we wait for are not merely certain states of affairs, since we also have expectations of others as well as of ourselves. Waiting is inherently bound with the experience of our contingency, just as our experience of contingency is bound with our experience of the passage of time. Precisely for this reason, the main argument in these considerations is preceded by a brief discussion of the phenomena of passing and contingency. Waiting always involves a goal, which in turn determines whether the process becomes easy or difficult, whether it is incessantly dragging on or completed almost in no time. The aspect of the phenomenon of waiting discussed in this paper is the ways in which rational and free beings cope with the passing of time and their contingency. Thus, waiting is seen as an effort, and its closer scrutiny contributes to bringing out the significance of the virtue of patience which plays a crucial role in the process of waiting. Patience is an imperative in the case of all those who must wait, and since waiting is inherent in a human existence, patience turns out a virtue more difficult to live without than to accomplish. The argument put forward in the paper proceeds from the discussion of passing and contingency, through an insight into the phenomenon of waiting inherent in them, to defining the significance of the virtue of patience in the process of waiting.
Oczekiwanie moralne jako racja za podjęciem działania
(Wydawnictwo KUL, 2025) Lewandowski, Wojciech
Artykuł skupia się na etycznych aspektach kreowania i spełniania oczekiwań moralnych dotyczących działań niebędących obowiązkami. Autor rozważa, czy sądy moralne dotyczące tych działań mogą przyjmować postać reguł moralnych, czy też mogą mieć wyłącznie szczegółowy i zależny od kontekstu charakter. W pierwszej części tekstu przedstawione zostały kluczowe elementy głównych teorii natury oczekiwań. W drugiej omawiane są generalistyczne i partykularystyczne argumenty w sporze o szczegółowość racji przemawiających za spełnianiem oczekiwań moralnych. W trzeciej ukazano stanowisko, zgodnie z którym oczekiwania moralne mogą stanowić odrębną rację skłaniającą do działania, o ile towarzyszy im wynikająca z nich bezradność. The article focuses on the ethical aspects of creating and fulfilling moral expectations regarding actions that are not duties. The author considers whether moral judgments concerning such actions can take the form of moral rules, or if such judgements can only be particular and context-dependent. The first part of the text presents key elements of major theories about the nature of expectations. The second part discusses generalist and particularist arguments advanced in the debate over the specificity of reasons for fulfilling moral expectations. The third part outlines the position that moral expectations can constitute a distinct reason to act, provided they are accompanied by helplessness resulting from these expectations.
Propozycje „Ethosu”
(Wydawnictwo KUL, 2025) Mikulska, Patrycja
Prawo dla człowieka. Sesja naukowa „Dziedzictwo Czesława Martyniaka w 85. rocznicę śmierci” (KUL, Lublin, 24 V 2024)
(Wydawnictwo KUL, 2025) Charzyński, Rafał; Charzyńska-Wójcik, Magdalena
Odejście od Transcendencji. Współczesna młodzież polska wobec religii i duchowości
(Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, 2025) Ptaszek, Robert T.
Artykuł przedstawia rozważania inspirowane wynikami badań International Civic and Citizenship Education Study, które pokazują, że w Polsce w latach 2009-2022 aż dla trzydziestu procent uczniów klas ósmych religia przestała być istotnym elementem ich światopoglądu. Jest to symptomatyczny wynik, który wymaga refleksji nad tym, (1) jakie są najważniejsze przyczyny takiej sytuacji, (2) czym młodzież próbuje zastępować religię, oraz (3) jakie mogą być skutki zastępowania religii tak zwaną nową duchowością. W kwestii pierwszej kilka poważnych przyczyn wiąże się z samym Kościołem i stylem prowadzenia przezeń ewangelizacji, który wydaje się raczej ułatwiać niż utrudniać „milczącą apostazję” wiernych. W kwestii drugiej istotne rozróżnienia dotyczą alternatyw skrajnych, odrzucających religię, oraz umiarkowanych, nakierowanych na poszukiwanie innej religii lub jej namiastki. W kwestii trzeciej podkreślona została różnica między duchowością katolicką a parareligijną formą duchowości bez religii oraz propozycjami ateistycznej duchowości bez Boga. Doświadczenia psychiczne i emocjonalne, jak również psychodeliczne, wraz z technikami ich wywoływania, nie wzmacniają racjonalnej kontroli człowieka nad własnym życiem, kształtując raczej (często ryzykowny) styl jego życia, nie zaś ludzką zdolność do kierowania własnymi wyborami w perspektywie doskonałości i ostatecznego przezwyciężenia zła. The article presents considerations inspired by the results of the International Civic and Citizenship Education Study, which shows that in Poland, between 2009 and 2022, as much as thirty percent of eighth-grade students ceased to consider religion an important part of their worldview. This is a symptomatic result, which calls for reflection on (1) what the most important reasons for this situation are, (2) what young people are trying to replace religion with, and (3) what might be the consequences of replacing religion with the so-called new spirituality. On the first issue, some serious causes can be seen in the Church itself and in the style of evangelization it pursues, which seems to facilitate rather than hinder the “silent apostasy” of its faithful. On issue two, important distinctions are made between the extreme alternatives, which reject religion, and the moderate ones, focused on the pursuit of a new religion or a substitute for the existing one. Issue three highlights the difference between Catholic spirituality on the one hand and the para-religious form of spirituality without religion and proposals for an atheistic spirituality without God on the other. Mental and emotional experiences, including psychedelic ones, along with the techniques used to induce them, do not enhance a person’s rational control over his or her own life, shaping an (often risky) lifestyle rather than the human ability to guide one’s own choices in the perspective of perfection and the ultimate overcoming of evil.
Powinność czy decyzja? Spór Tadeusza Stycznia z Mieczysławem A. Krąpcem o metafizyczno-antropologiczne podstawy moralności
(Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, 2025) Duma, Tomasz
Autor przedstawia dyskusję dwóch filozofów z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Tadeusza Stycznia i Mieczysława A. Krąpca na temat przedmiotu etyki. W pierwszej części ukazane zostało stanowisko Stycznia, który za przedmiot etyki uważa powinność moralną, leżącą u podstaw normy moralności, a w konsekwencji rozstrzygającą o całej koncepcji etyki, którą można nazwać etyką personalistyczną – ze względu na szczególną w niej rangę powinności wobec osoby z racji jej bycia osobą. Obok tego omówione zostały także podstawy antropologiczno-metafizyczne tego rodzaju etyki, a także zarzuty sformułowane wobec niej przez Krąpca. W części drugiej przedstawiona została propozycja etyki wypracowana przez Krąpca, w której centralną rolę odgrywa akt decyzyjny, leżący u podstaw ludzkiego działania, będący swego rodzaju bytem moralnym, jako że już w momencie decyzji dokonuje się jej ocena moralna ze względu na odniesienie sądu praktycznego do sądu teoretycznego, czyli do „prawdy o moim dobru”. Poza tym ukazane zostały podstawy antropologiczno-etyczne tej propozycji, nazwanej przez komentatorów etyką metafizyczną, jak też zarzuty wobec tej propozycji, jakie sformułował Styczeń. W ramach zakończenia przedstawiono kilka uwag uwydatniających komplementarność obydwu ujęć. The author scrutinizes the debate on the proper object of ethics as a discipline continued at the Catholic University of Lublin by its two prominent philosophers: Tadeusz Styczeń and Mieczysław A. Krąpiec. The opening part of the paper discusses Styczeń’s thesis that the proper object of ethics is moral duty, which simultaneously provides the norm for morality and ultimately determines the shape of the entire conception of ethics. Due to the special rank of the moral subject’s duty towards another person by virtue of her being a person, the ethics Styczeń proposed had a deeply personalistic essence. Then the author discusses the anthropological and metaphysical bases of Styczeń’s ethics, as well as the objections towards it made by Krąpiec. The second part of the considerations includes an outline of the ethics proposed by Krąpiec, who emphasized the significance of the decision-making act which lies at the basis of human action and which, as such, can be conceived as a kind of moral entity: the decision to act (or not to act) is always accompanied by its moral evaluation on the part of the acting subject, who juxtaposes his or her practical judgment with the preceding, theoretical one, viewed in terms of “what is truly good for me.” The author then discusses the anthropological and ethical bases of Krąpiec’s position, called metaphysical ethics by its commentators, as well as Styczeń’s objections towards it. In the closing section of the paper, the author has included his observations concerning the complementary nature of the discussed standpoints.
Propozycje „Ethosu”
(Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, 2025) Mikulska, Patrycja
To nie jest czas dla humanistów
(Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, 2025) Chyrowicz, Barbara
Od naukowców oczekuje się dzisiaj wymiernych wyników badań, przede wszystkim nastawionych na wdrażanie nowych rozwiązań technologicznych i przynoszących konkretne zyski. To stawia humanistów w trudnej sytuacji, ponieważ ich praca nie przynosi zysków materialnych. Pracy nie ułatwia im też punktowy system oceny publikacji, który niekoniecznie preferuje jakość publikowanych tekstów. Współczesna kultura i tempo życia zdają się nie sprzyjać pogłębionej refleksji, a bez niej praca humanisty nie będzie twórcza. Scientists are expected to produce measurable research results today, preferably focused on technological implementation and bringing concrete profits. This puts humanists in a difficult position, since their work does not bring material profits. Their work is also not made easier by the point-based system of evaluating publications, which does not necessarily favor the quality of published texts. Contemporary culture and the pace of life do not seem to favor in-depth reflection, and without it, the work of a humanities scholar will not be creative.

Artykuły naukowe (WF)

Browse

Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II
Dział Repozytorium i Pozycjonowania Wydawnictw

Repozytorium Instytucjonalne KUL

Browse

Recent Submissions