Please use this identifier to cite or link to this item: http://hdl.handle.net/20.500.12153/1757
Title: Wychowanie do odpowiedzialności. Studium teorii i praktyki pedagogiki integralnej
Other Titles: Upbringing towards responsibility. Study of the theory and practice of integral pedagogy
Authors: Rynio, Alina
Keywords: wychowanie; odpowiedzialność; wychowanie do odpowiedzialności; pedagogika integralna; education; responsibility; upbringing towards responsibility; integral pedagogy
Issue Date: Jun-2021
Publisher: Wydawnictwo KUL
Abstract: Do podjęcia zagadnienia wychowania do odpowiedzialności w świetle teorii i praktyki edukacyjnej skłoniło mnie między innymi propagowanie, obecnie bardziej niż kiedykolwiek, ideału człowieka odpowiedzialnego przy równoczesnym braku realnej odpowiedzialności konkretnych osób i coraz gorszej kondycji globalnego społeczeństwa, szkoły, rodziny czy państwa. Analizy, które zostały podjęte w dysertacji mają na celu włączenie wąskiego aspektu problematyki wychowania do odpowiedzialności w szerszy nurt badań z zakresu integralnie rozumianej teorii wychowania, pedagogiki ogólnej, chrześcijańskiej i społecznej oraz personalistycznej filozofii i etyki pedagogicznej. Wynika to z racji postawienia zagadnienia wychowania do odpowiedzialności w centrum problemów rozprawy na tle negatywnych skutków współczesnych przemian społecznych i kulturowych. Nie ulega wątpliwości, że przypomnienie dziedzictwa teoretycznych przesłanek jak i praktycznych rozwiązań dotyczących odpowiedzialności i ukazanie jej miejsca w wychowaniu współczesnego człowieka jest sprawą ważną i potrzebną. Wskazywanie na odpowiedzialność jako jeden z podstawowych wymiarów, który opisuje człowieka i decyduje o jego szczególnej pozycji w zastanym świecie, a zarazem ukazuje ją jako wartość wychowawczą i więź łączącą wychowanka z wychowawcą kazało autorce dysertacji, bez uciekania od współczesności, powrócić do tradycji edukacji chrześcijańskiej i wychowania klasycznego. Przestrzenią wychowania do odpowiedzialności uczyniono teorię i praktykę pedagogiki integralnej opartej na całościowym i realistycznym rozumieniu wychowanka, czyli uwzględnieniu jego możliwości, jak też i jego wewnętrznych ograniczeń i zewnętrznych zagrożeń. Założono, że każdemu wychowaniu przyświeca określona koncepcja człowieka, na której konsekwentnie budowana jest taka a nie inna teoria wychowania. W praktyce pedagogicznej daję ona podstawy do organizacji procesu wychowania w sposób odpowiadający możliwościom i potrzebom rozwojowym dzieci i młodzieży. W tym pomocna i użyteczna jest stosowna wiedza filozoficzna, psychologiczna, pedagogiczna, biomedyczna, historyczna, kulturowa i teologiczna. Założono też, że urzeczywistnianie ludzkiej odpowiedzialności związanej z fazą rozwojową jednostki, jej wolnością, godnością i moralnością dokonuje się dzięki swoistej współpracy rozumu, którego zadaniem jest rozpoznanie konkretnych bytów-dóbr oraz woli, która wobec przedstawionych jej dóbr dokonuje wobec jednego z nich aktu chcenia-wyboru. Przyjęto też, że ze względu na specyfikę aktów wolności, odpowiedzialność stanowi pewną potencjalność, która podlega rozwojowi na drodze formacji ludzkiej, chrześcijańskiej, doktrynalno-teologicznej i dydaktyczno-metodycznej. Rozwój ów polega na doskonaleniu czynności poznawczych oraz na ćwiczeniu woli za pomocą eliminowania wad i pomnażania cnót, które ułatwiają jej dokonywanie właściwych wyborów. Ze względu na przedstawione zależności, odpowiedzialność samą w sobie, podobnie jak wolność określa się jako dar, ale i zadanie. Do realizacji wolnych, a zarazem odpowiedzialnych decyzji i czynów, konieczny jest wewnętrzny rozwój człowieka w którym należy uwzględnić rozwijanie dojrzałej wrażliwości moralnej i kształtowanie prawego sumienia. Z drugiej strony, tylko na mocy wolnych decyzji, rozwój ten może dokonywać się w sposób autentyczny, to znaczy opierać się na prawdzie o dobru i jego realizacji. Jednak z powodu ludzkiej słabości i obecności w człowieku elementu przemijania, a zwłaszcza w pierwszym okresie życia – pewnej bezradności, dla zaistnienia tego rozwoju konieczna jest mu pomoc w postaci wychowania. Rozumienie wychowania do odpowiedzialności, ze względu na ścisły związek z rozumieniem samego człowieka, zmienia się w czasie wraz z pojawianiem się różnych nurtów myślowych i ideologii. W teorii podkreśla się różne aspekty wychowania, czasem uwypukla jego znaczenia, a czasem zupełnie zniekształca lub dewaluuje. Wśród licznych sposobów jego pojmowania interesującą propozycją o charakterze uniwersalnym okazała się propozycja wychowania do odpowiedzialności na gruncie inspirowanej chrześcijaństwem pedagogiki integralnej. Jej uniwersalny charakter wynika z faktu, że została ona zbudowana na tradycji realizmu filozoficznego, i że unika dzięki temu redukcjonizmu w pojmowaniu człowieka, a jednocześnie nie narzuca gotowych schematów rozwiązań. Pedagogika integralna opiera się na rozpoznaniu w człowieku osobowej godności, wolności i potencjalnego charakteru jego natury. Z tego względu jednym z jej podstawowych postulatów jest urzeczywistnianie w wychowanku odpowiedzialnej wolności. Chodzi bowiem o to, aby wychowanek poznając i rozumiejąc coraz bardziej samego siebie, coraz dojrzalej kochał siebie i innych i aby osiągnął życiową mądrość. Integralność wychowanie, w które wpisuje się interesująca nas odpowiedzialność obejmuje wychowanie fizyczne, zdrowotne, intelektualne, społeczne, patriotyczne, rodzinne, wychowanie w kulturze regionu, wychowanie estetyczne, moralne, aksjologiczne nie wyłączając wychowania religijnego czy wychowania do pracy. Aby je zrealizować potrzebna jest jak najlepsza znajomość tego co jest specyficzne i charakterystyczne dla natury ludzkiej i poszczególnych etapów rozwojowych jak również, co robić, gdy rozwój nie przebiega w sposób harmonijny, co w sposób ewidentny wyznacza specyficzne zadania odpowiedzialności rodzicielskiej i społecznej. Wychowanie do odpowiedzialności, rozumiane w duchu pedagogiki realistycznej, to celowe nawiązywanie relacji z prawdą i dobrem mające integralny charakter, a w konsekwencji obejmujące całego człowieka. Dlatego też uznano, że w integralnym wychowaniu dziecka, zmierzając do pełnego rozwoju jego osobowości nie można zrezygnować z formacji intelektualnej, moralno-społecznej aksjologicznej, wychowania charakteru czy wychowania sprawności moralnych. W integralnej pedagogice i edukacji chrześcijańskiej nie można się odciąć od filozoficznej refleksji, szczególnie dotyczącej człowieka, jego rozwoju i postępowania. Jest ona implicite zawarta w koncepcji wychowania i jego praktyce. Integralna pedagogika realizowana, czy to w przedszkolu, czy szkole, bazując na tworzeniu odpowiedniego klimatu wychowawczego, wskazuje na zasady wychowania, i w tym względzie ma związek z refleksją filozoficzną, ponieważ filozofia jest nauką o zasadach (arche). Pozwala to na zarysowanie pełnego obrazu integralnego kształtowania możności (potencjalności) dziecka, by poprzez wychowanie a potem samowychowanie stało się ono tym, kim może być i kim być powinno. W dysertacji uznano, że fakt ten zasługuje na szczególną uwagę ze względu na dewaluację świata wartości w ponowoczesności, która zredukowała odpowiedzialność do jej wymiaru negatywnego, znacznie zawężając tym samym horyzont jej rozwoju. Dostrzegając negatywne skutki tego zjawiska, którem bardzo szybko ujawniają się w życiu społecznym przyjęto, że wychowanie do odpowiedzialności widziane w świetle inspirowanej chrześcijaństwem teorii i praktyki pedagogiki integralnej, może stanowić adekwatną odpowiedź na zaistniałą sytuację. Znaczny problem stanowi tu jednak brak szerszej znajomości głównych założeń pedagogiki integralnej i tradycji pedagogicznej z nią związanej. Wydaje się, że niniejsza dysertacja przynajmniej w części ów brak wypełnia i inspiruje do dalszych badań i poszukiwań. Na mocy poczynionych analiz przyjęto, że każdy człowiek bez względu na kolor skóry, pochodzenie społeczne, czy wyznawaną religię jest zaproszony do podjęcia odpowiedzialności za kształt własnego człowieczeństwa. Celem omawianej dysertacji było ukazanie zasadniczych aspektów wychowania do odpowiedzialności w teorii i praktyce pedagogiki integralnej. Dysertacja w Cz. I odsłoniła odpowiedzialność jako wartość zagrożoną i problem edukacyjny. Ukazała rozumienie istoty, zakresu i granic odpowiedzialności. Przybliżyła wybrane konteksty braku troski o wychowanie do odpowiedzialności i pozwoliła idąc w kierunku systematyzacji pojęć spojrzeć na podstawy wychowania do odpowiedzialności, tkwiące w wychowalności człowieka i przyczynach podejmowania działalności pedagogicznej, godności, wolności i powinności widzianych w kategorii podstaw tegoż wychowania, jak również jego związku z wychowaniem moralnym i samowychowaniem. W Cz. II poświęconej formowaniu się wychowania do odpowiedzialności w różnych kontekstach refleksji nad człowiekiem w rozdziale 1 tym kontekstem były wybrane koncepcje wychowania chrześcijańskiego widziane przez pryzmat etyczno-filozoficznej refleksji o. Jacka Woronieckiego, wychowania do odpowiedzialności społecznej Stefana Kunowskiego, specyfiki wychowania do odpowiedzialności w myśli Karola Wojtyły- Jana Pawła II, Benedykta XVI jak również kardynała Jorge Mario Bergoglio – papieża Franciszka. W rozdziale 2 tej części dysertacji, wychowanie do odpowiedzialności ukazane zostało w wybranych systemach i programach integralnego wychowania. Spośród licznych systemów przeanalizowano wychowanie do odpowiedzialności w systemie jezuickim i systemie prewencyjnym św. Jana Bosko. Mając na uwadze programy opracowano wychowanie do odpowiedzialności w pedagogii założyciela światowego skautingu Roberta Baden-Powella, wychowanie do odpowiedzialnej wolności według założyciela międzynarodowego Ruchu (CL) Komunia i Wyzwolenie, - ks. Luigiego Giussaniego. W ostatnim paragrafie tegoż rozdziału odpowiedzialność ukazana została w programie powołanej do istnienia 35 lat temu w Lublinie Akademii Młodzieżowej Fundacji Szczęśliwe Dzieciństwo. W Cz. III poświęconej podmiotom i środowiskom wychowującym do odpowiedzialności, mając na względzie skuteczność oddziaływań wychowawczych, wskazano na instytucjonalne i pozainstytucjonalne środowiska wychowania doceniając rolę nie tylko samych wychowywanych ale również rodziny, państwa, szkoły, Kościoła, nieformalnych grup odniesienia, wolontariatu, czy środków społecznego przekazu. W rozdziale 2 tej części mając na uwadze wychowanie do odpowiedzialności jako wyzwanie dla wychowujących i wychowywanych w przyjętym kluczu porządkującym znalazły się takie kwestie jak: respektowanie odpowiedzialności jako egzystencjalnej kategorii ludzkiego życia, znajomość potrzeb etycznych i czynników warunkujących występowanie i rozwój poczucia odpowiedzialności, promowanie i hierarchizowanie ludzkich pragnień i aspiracji jak również permanentna formacja i współpraca wszystkich wychowujących. Jakkolwiek dokonane analizy i refleksje nie wyczerpują podjętego tematu, który okazał się wielorako złożony, a przez to niemożliwy do całościowego opracowania i należytej eksploatacji, to jednak upoważniły do sformułowania licznych uwag i wniosków o charakterze zarówno teoretycznym jak i praktycznym.
To take up the issue of upbringing in the light of the educational theory and practice, I was encouraged, among other things, to promote, now more than ever, the ideal of a responsible person, taking into consider a lack of real responsibility of specific people and the deteriorating condition of a global society, school, family or state. Analyzes that have been undertaken in the dissertation aim to include a narrow aspect of the issues of upbringing towards responsibility in a broader range of research in the field of integrally understood theory of education, general pedagogy, Christian and social as well as personalistic philosophy and pedagogical ethics. It is due to the issue of bringing responsibility to the center of the problems of the dissertation against the background of the negative effects of contemporary social and cultural changes. There is no doubt that the reminder of the legacy of theoretical premises as well as practical solutions regarding responsibility and showing its place in the upbringing of a modern man is an important and necessary matter. Pointing to responsibility as one of the basic dimensions that describes a human being and decides its special position in the existing world, and at the same time shows it as an educational value and the bond connecting a pupil and a pedagogue ordered the author of the dissertation, without escaping from the present day, to return to the tradition of Christian education and classical education. The theory and practice of integral pedagogy based on a comprehensive and realistic understanding of the pupils, which means taking into account their capabilities, as well as their internal limitations and external threats, has been made the space of upbringing towards responsibility. It was assumed that each upbringing is guided by a specific human concept, on which this very and no other education theory is consistently built. In pedagogical practice, it provides the basis for organizing the process of upbringing in a way that suits the opportunities and developmental needs of children and youth. The appropriate philosophical, psychological, pedagogical, biomedical, historical, cultural and theological knowledge is helpful and useful here. It was also assumed that the realization of human responsibility connected with the developmental phase of the individual, its freedom, dignity and morality is effected by a specific cooperation of reason, which task is to recognize the specific beings-goods and will, which, in relation to the presented goods, makes an act of wanting-choice for one of them. It was also assumed that due to the specificity of acts of freedom, responsibility is a certain potential that is subject to development through human, Christian, doctrinal and theological and didactic-methodical formation. This development consists in perfecting cognitive activities and practicing the will by eliminating defects and multiplying virtues that facilitate its making the right choices. Because of the dependencies presented, responsibility in itself, like freedom, is defined as a gift, but also a task. For the realization of free and at the same time responsible decisions and deeds, the inner human development in which the development of mature moral sensitivity and shaping the right conscience must be taken into account, is necessary. On the other hand, only on the basis of free decisions, this development can be carried out in an authentic way, that is, based on the truth about good and its implementation. However, due to human weakness and the presence of an element of transience in people, and a certain helplessness - especially in the first period of life, for this development to come into existence, a human being needs help in the form of education. The understanding of upbringing towards responsibility, due to a close connection with the understanding of a human being itself, changes in time with the emergence of various currents of thought and ideologies. The theory emphasizes different aspects of upbringing, sometimes emphasizes its meaning, and sometimes completely distorts or devalues it. Among the numerous ways of its understanding, an interesting proposal of a universal nature turned out to be the proposal to bring up towards responsibility on the basis of integral pedagogy inspired by Christianity. Its universal character results from the fact that it was built on the tradition of philosophical realism, and thanks to this it avoids reductionism in the understanding of a human, and at the same time does not impose ready-made solutions. Integral pedagogy is based on the recognition of the personal dignity, freedom and potential character of a person’s nature. For this reason, one of its basic postulates is to implement a responsible freedom in a pupil. The point is for the pupil to get to know and understand himself more and more, love himself and others in a more mature way and achieve life wisdom. The integrity of upbringing, the part of which is the responsibility we are involved in, includes physical, health, intellectual, social, patriotic, family education, education in the culture of the region, aesthetic, moral and axiological education, not excluding religious education or education towards work. To realize it, the widest knowledge of what is specific and characteristic of human nature and individual developmental stages, as well as what to do when development does not proceed in a harmonious way, which clearly defines specific tasks of parental and social responsibility, is needed. Upbringing towards responsibility, understood in the spirit of realistic pedagogy, is the intentional establishment of relationships with the truth and the good that are integral in character and consequently involve the whole person. Therefore, it was recognized that in the integral upbringing of a child, aiming at the full development of its personality, one cannot give up on the intellectual and moral-social axiological formation, as well as shaping the character or teaching moral skills. In integral pedagogy and Christian education, one cannot cut himself off from philosophical reflection, especially on a human being, its development and behavior. It is included implicite in the concept of education and its practice. The integral pedagogy implemented, whether in kindergarten or school, basing on the creation of an appropriate educational climate, points to the principles of upbringing, and for this reason is related to philosophical reflection, because philosophy is the science of principles (arche). It allows to outline a complete picture of the integral shaping of the child's abilities (potentiality), so that through upbringing and then self-upbringing it would become who it may be and who it should be. In the dissertation it was recognized that this fact deserves special attention due to the devaluation of the world of values in the era of postmodernism, which reduced the responsibility to its negative dimension, thus significantly narrowing the horizon of its development. Recognizing the negative effects of this phenomenon, which become quickly revealed in social life, it was assumed that upbringing towards responsibility seen in the light of Christianity-inspired theory and practice of integral pedagogy can be an adequate response to the situation. A significant problem here is a lack of a broader knowledge of the main assumptions of integral pedagogy and the pedagogical tradition associated with it. It seems that this dissertation at least partly fulfills this lack and inspires further research and exploration. Based on the analyzes made, it was assumed that every person, regardless of their skin color, social origin or religion, is invited to take responsibility for the shape of their own humanity. The aim of the dissertation was to show the fundamental aspects of upbringing towards responsibility in the theory and practice of integral pedagogy. Part I of the dissertation revealed responsibility as a value at risk and an educational problem. It showed the understanding of the nature, scope and limits of responsibility. It approached selected contexts of a lack of concern for upbringing towards responsibility and allowed us, while going towards the systematization of concepts, to look at the basics of upbringing towards responsibility, inherent in human education and the reasons for undertaking pedagogical activity, dignity, freedom and duties as seen in the category of the foundations of upbringing, as well as its connection with moral education and self-upbringing. Part II was devoted to the formation of upbringing towards responsibility in various contexts of reflection on a human being. In Chapter 1 this context was the selected concepts of Christian education seen through the prism of ethical and philosophical reflection of Father Jacek Woroniecki, upbringing towards the social responsibility of Stefan Kunowski, specificity of upbringing in the thoughts of Karol Wojtyła - John Paul II, Benedict XVI as well as Cardinal Jorge Mario Bergoglio - Pope Francis. In Chapter 2 of this part of the dissertation, upbringing towards responsibility was shown in the selected systems and programs of integral upbringing. From among numerous systems, upbringing towards responsibility in the Jesuit system and the preventive system of St. Jan Bosko were analyzed. Bearing in mind the programs, a responsible education in the pedagogy of the founder of the world scouting Robert Baden-Powell, and upbringing towards responsible freedom according to the founder of the international Movement of Communion and Liberation (CL), - Fr. Luigi Giussani, were created. In the last paragraph of the same chapter the responsibility was shown in the program of the Youth Academy of the Happy Childhood Foundation established 35 years ago in Lublin. In Part III, which is devoted to the entities and environments upbringing towards responsibility, bearing in mind the effectiveness of educational activities, the institutional and non-institutional educational environments were pointed out, appreciating the role of not only the upbrought themselves, but also the family, state, school, Church, informal reference groups, voluntary work or social media. In Chapter 2 of the same part, bearing in mind the upbringing towards responsibility as a challenge for the upbringing and the upbrought in the accepted ordering key, such issues as: respecting responsibility as an existential category of human life, a knowledge of ethical needs and factors conditioning the occurrence and development of a sense of responsibility, promoting and hierarchizing human desires and aspirations as well as the permanent formation and cooperation of all the pedagogues were found. Although the analyzes and reflections made do not exhaust the subject taken, which turned out to be complicated in many ways, thus impossible to comprehensively develop and properly exploit, they nevertheless authorized the formulation of numerous remarks and conclusions of both theoretical and practical nature.
Description: Table of Contents Introduction Part I Responsibility as a value at risk and an educational problem Ch. 1. The understanding of the nature, scope and limits of responsibility 1.1 Responsibility as an existentially significant value and the basis for the integral upbringing of a person 1.2 Different dimensions and aspects of responsibility 1.2.1 Philosophical aspect 1.2.2 Responsibility in ethics 1.2.3 Responsibility in the light of psychology 1.2.4 Responsibility and upbringing 1.2.5 Responsibility from a psychological perspective Ch. 2. A lack of concern for upbringing towards responsibility - selected contexts 2.1 Cultural changes with a global dimension 2.2 Postmodern global ethics, the crisis of education and escape from values 2.3 A lack of respect for the dignity of the person, the value of human life and the environment 2.4 Deprecating traditions, belonging to the family, native culture and religion Ch. 3. The need and possibilities of integral development and upbringing towards responsibility – psycho-pedagogical approach 3.1 The psycho-pedagogical connotations of integral development and upbringing 3.2 Basic assumptions, functions and goals of integral upbringing 3.3 Character as a personality structure that enables the person's integration and transcendence 3.4 Integral education as a "central intuition" in the Church's educational tradition 3.5 The uncertainty of responsibility in the situation of critical mental states, difficult situations and life events of the individual and family social threats 3.6 Subjective justification for teaching responsibility Ch. 4. The basics of upbringing towards responsibility - towards systematization 4.1 Human upbringing and the reasons for undertaking pedagogical activity 4.2 Dignity, freedom and moral duty - the basis for upbringing towards responsibility 4.3 The connection between responsibility and moral education 4.4 Upbringing towards responsibility and self-upbringing Part II The formation of the concept of upbringing towards responsibility in the selected contexts of reflection on a human being Ch. 1. Responsibility in the selected concepts of Christian education 1.1 Responsibility in the ethical and philosophical reflection of Fr. J. Woroniecki 1.2 Stefan Kunowski’s education towards social responsibility 1.3 The specificity of upbringing towards responsibility in the thought of Karol Wojtyła - John Paul II 1.4 Cardinal Joseph Ratzinger”s – Pope Benedict XVI’s understanding of upbringing towards responsibility 1.5 Cardinal Jorge Mario Bergoglio’s - Pope Francis’ upbringing towards responsibility Ch. 2. Responsibility in selected systems and programs of integral upbringing 2.1 Upbringing towards responsibility in the Jesuit system 2.2 Responsibility in the preventive system of St. Jan Bosko 2.3 Responsibility in the pedagogy of Robert Baden-Powell 2.4 Upbringing towards the responsible freedom according to Fr. Luigi Giussani 2.5 Responsibility in the program of the Youth Academy of the Happy Childhood Foundation Part III The entities and environments raising responsibility Ch. 1. Institutional and non-institutional educational environments 1.1 Family as a place of integral development and upbringing 1.2 Upbringing towards responsibility in school education and in out-of-school activities 1.3 The place of the Church in upbringing towards responsibility 1.4 The educational meaning of volunteering 1.5 Responsible education in the media and through the media Ch. 2 Upbringing towards responsibility as a challenge for the upbringing and the upbrought 2.1 Respecting responsibility as an existential category of human life and the goal of integral development and upbringing 2.2 A knowledge of ethical needs and factors conditioning the occurrence and development of a sense of responsibility 2.3 Promoting and hierarchizing human desires and aspirations 2.4 Permanent formation and cooperation of all the pedagogues Conclusion Bibliography Summary
URI: http://hdl.handle.net/20.500.12153/1757
ISBN: 978-83-8061-944-9
Appears in Collections:Książki/rozdziały (WKUL)

Files in This Item:
File Description SizeFormat 
Rynio_Alina-Wychowanie_do_odpowiedzialnosci.pdfKsiążka13,85 MBAdobe PDFView/Open
Rynio_Alina-Wychowanie_do_odpowiedzialnosci-okladka.jpgOkładka89,07 kBJPEGView/Open
Show full item record


This item is licensed under a Creative Commons License Creative Commons