Monasticism of Byzantine Africa in Narrative Sources

Abstract

The object of the present article is to collect and analyse passages from narrative sources concerning monasticism in the Byzantine prefecture of Africa in the sixth to seventh centuries, in an attempt to determine the nature and extent of the monastic movement in the area. Due to the fragmentary nature of the surviving source base and its concentration around events of a political nature and relating to Christological controversies, the narrative texts (including the works of Procopius of Caesarea, the chronicle of Victor of Tonnona, and hagiographic literature) were also confronted with epistolographic and normative material, allowing for a more complete picture of the subject under study. The analysis has shown that there is no apparent continuity in the existence of monastic foundations between the Late Roman period, Vandal rule and Byzantine times; moreover, the information appearing in the sixth and seventh centuries basically concerns only monasteries and monks active in the area of Africa Proconsularis. The largest amount of data is provided by the Greek sources, which refer mainly to the situation in the first half of the seventh century and the Monothelite controversy, showing Africa as a place of settlement for numerous Eastern monks, but without mentioning the Latin-speaking monastic structures that had existed there before. The picture obtainable from the narrative of Byzantine monasticism in the area is therefore fragmentary and in many places hypothetical.

Przedmiotem prezentowanego artykułu jest zebranie oraz analiza passusów ze źródeł narracyjnych dotyczących monastycyzmu w bizantyńskiej prefekturze Afryki w VI-VII w., mająca na celu próbę określenia charakteru i zasięgu ruchu monastycznego na tym obszarze. Ze względu na fragmentaryczność zachowanej bazy źródłowej oraz jej koncentrację wokół wydarzeń natury politycznej i odnoszącej się do sporów chrystologicznych, teksty narracyjne (m.in. prace Prokopiusza z Cezarei, kronika Wiktora z Tonnony, czy literatura hagiograficzna) zostały skonfrontowane również z zabytkami epistolograficznymi i normatywnymi, co pozwoliło na stworzenie pełniejszego obrazu badanego tematu. Analiza wykazała, że nie jest widoczna kontynuacja istnienia fundacji monastycznych pomiędzy okresem późnorzymskim i rządów wandalskich, a czasami bizantyńskimi, ponadto informacje pojawiające się w VI i VII w. w zasadzie dotyczą wyłącznie klasztorów i mnichów działających na obszarze Afryki Proconsularis. Największą ilość danych dostarczają źródła greckie, które odnoszą się przede wszystkim do sytuacji z pierwszej połowy VII w. i kontrowersji monoteleckiej, ukazując Afrykę jako miejsce osiedlania się licznych mnichów wschodnich, nie wspominając jednak o istniejących tam wcześniej strukturach łacińskojęzycznych. Możliwy do uzyskania z narracji obraz bizantyńskiego monastycyzmu na tym terenie jest zatem fragmentaryczny i w wielu miejscach hipotetyczny.