Historia i rozwój rynku energetycznego w kierunku nowego modelu w Polsce

Abstract

Rynek energetyczny stanowiący kluczowy element regulacji państwa i jego funkcjonowania gospodarczego ulegał zmianom w perspektywie historycznej, które oddziałują nadal z uwagi na dynamikę sektora energetycznego. Z tego względu przedstawiono historię rynku energetycznego w Polsce począwszy od pierwszych norm prawnych dotyczących uregulowania podstaw obrotu energią elektryczną, poprzez zmiany ustrojowe i elektryfikację państwa, po liberalizację oraz kwestie związane z transformacją energetyczną. Poprzedzono to wyjaśnieniami terminologicznymi, które w dalszej części pozwoliły na zobrazowanie rozwoju kształtowania się rynku energetycznego jako stale ewoluującego aż do współczesnego modelu, który charakteryzuje dwutowarowość. Celem pracy jest przedstawienie procesów wpływających na zmienność rynku energetycznego oraz zarysowanie perspektyw jego dalszego modelu. Dokonana analiza umożliwiła ukazanie rynku energii i rynku mocy jako dopełniających się (mimo zasadniczych różnic) czynników rynku energetycznego wraz z postulatami dokonania zmian prawnych. Problemem badawczym opracowania jest zagadnienie nieodpowiedniego podejścia prawodawczego do kształtującego się modelu rynku energetycznego, łączącego złożoność rynków energii i mocy. Posłużono się metodami historyczno- i dogmatycznoprawną w zakresie analizy ewolucji przepisów i aktów prawnych, metodą teoretycznoprawną w obszarze analizy norm prawnych oraz ich znaczenia dla omawianego zagadnienia, a także uzupełniająco metodą funkcjonalną celem poddania ocenie prawodawstwa oraz wystąpienia z postulatami zmian.

The energy market, which is a key element of regulation of the state and its economic functioning, has undergone changes in the course of history, which continue to have an impact due to the dynamics of the energy sector. The present article provides an overview of the history of the energy market in Poland, starting from the first legal norms regulating the fundamental principles of electricity trading, through political changes and electrification of Poland, to liberalisation and issues related to the energy transformation. The historical outline is preceded by clarification of terminology, which has made it possible to illustrate the development of the energy market as a continuously evolving system, culminating in the contemporary dual-commodity trading model. The aim of the study is to present the processes affecting the volatility of the energy market and to outline the prospects for further development of the energy market model. The analysis has demonstrated that the energy market and the capacity market function as complementary—albeit fundamentally distinct—components of the energy market framework. It has also led to formulating postulates for introducing changes to the existing law. The research problem is the inappropriate legislative approach to the emerging energy market model, which combines the complexity of the energy and capacity markets. The historical and the dogmatic legal methods were adopted to analyse the evolution of regulations and legal acts; the theoretical legal method was applied to examine legal norms and their significance for the issue discussed; additionally, the functional method was used to evaluate the existing legislation and propose changes.