L’inno "Te decet laus" in un salterio olivetano del XV secolo proveniente da Łódź, in Polonia

Abstract

L’articolo presenta la questione della tradizione melodica di uno dei più antichi inni cristiani: Te decet laus, registrato in un salterio manoscritto olivetano di provenienza italiana conservato nel Museo dell’Arcidiocesi di Łódź a Łódź. L’autore fornisce una breve panoramica della genesi dell’opera, ne definisce la struttura formale e la classifica – alla luce della tipologia di Michel Huglo – come un tipo classico di melodia gregoriana. Scritto in forma di prosa e con il carattere di una grande dossologia, il testo dell’inno conserva le congiunzioni preposizionali originali (“cum Spiritu”) nella trasmissione olivetana. Una caratteristica distintiva della melodia olivetana rispetto alle altre opere consultate è il melisma più elaborato sulla parola laus. Il carattere classico della melodia dell'inno è indicato, tra l’altro, dalla sua intonazione quasi inedita nei canti romani antichi. L’archetipo più probabile della melodia nel codice di Łódź è il salterio olivetano di Modena, a cui la versione di Łódź è quasi identica.

Artykuł przedstawia zagadnienie tradycji melodycznej jednego z najstarszych starożytnych hymnów chrześcijańskich: Te decet laus, zanotowanego w rękopiśmiennym psałterzu oliwetańskim proweniencji włoskiej przechowywanym w Muzeum Archidiecezji Łódzkiej w Łodzi. Autor przybliża krótką genezę utworu, określa jego strukturę formalną i klasyfikuje go – w świetle typologii Michel’a Huglo – jako typ klasyczny melodii gregoriańskiej. Tekst hymnu napisany w formie prozy i mający charakter wielkiej doksologii zachowuje w przekazie oliwetańskim pierwotne łączniki przyimkowe („cum Spiritu”). Wyróżnikiem melodii oliwetańskiej w stosunku do innych konsultowanych przekazów jest bardziej rozbudowany melizmat na słowie laus. Na klasyczny charakter melodii hymnu wskazuje m.in. jego intonacja prawie niespotykana w śpiewach starorzymskich. Najprawdopodobniej archetypem melodii w kodeksie z Łodzi był psałterz oliwetański z Modeny, z którym wersja łódzka jest prawie tożsama.

The article presents the issue of the melodic tradition of one of the oldest ancient Christian hymns: Te decet laus, recorded in an Olivetan manuscript psalter of Italian provenance stored in the Museum of the Archdiocese of Łódź in Łódź (Poland). The author gives a brief overview of the work’s genesis, defines its formal structure and classifies it – in the light of Michel Huglo's typology – as a classical type of Gregorian melody. Written in prose form and having the character of a great doxology, the text of the hymn preserves the original prepositional conjunctions (‘cum Spiritu’) in the Olivetan transmission. A distinguishing feature of the Olivetan melody in relation to the other messages consulted is the more elaborate melisma on the word laus. The classical character of the hymn's melody is indicated, among other things, by its intonation almost unprecedented in ancient Roman chants. The most likely archetype of the melody in the Lodz codex was the Olivetan psalter from Modena, with which the Łódź version is almost identical.