Artykuły naukowe (WNH)
Permanent URI for this collectionhttps://hdl.handle.net/20.500.12153/82
Browse
Recent Submissions
listelement.badge.dso-type Item , Św. Hieronim, Prolog do Księgi Jozuego(Wydawnictwo KUL, 2025) Krzyszczuk, Łukasz; Poznański, AdamOkoło 390 r. św. Hieronim zarzucił pracę nad tłumaczeniem greckiej Septuaginty na łacinę i zaczął przekładać tekst Starego Testamentu – jak sam wielokrotnie mówi – bezpośrednio z języka hebrajskiego. Z zapewnień samego Hieronima wynika jednoznacznie, że w tej pracy translatorskiej kieruje się ‘hebrajską prawdą’ (Hebraica veritas) i podaje, że chodzi o hebrajski oryginał, a nie greckie tłumaczenia heksaplarne oparte o hebrajski tekst Biblii. Hieronim odchodzi więc od Septuaginty na rzecz sensu, który niesie za sobą znany w jego czasach tekst hebrajski. Robi to, jak zapewnia, dzięki znajomości języka hebrajskiego i w odniesieniu do tekstu hebrajskiego, na którym bazuje jego przekład Starego Testamentu. Po śmierci Pauli Rzymianki, przyjaciółki św. Hieronima, przetłumaczył Strydończyk księgi Jozuego, Sędziów i Rut. Miało to miejsce ok. 404/405 r., a więc pod koniec jego pracy nad przekładem z hebrajskiego. Niniejszy artykuł prezentuje tłumaczenie krótkiego pisma, które betlejemski mnich dołączył do przekładu trzech ostatnich ksiąg Oktateuchu, a które znane jest jako Praefatio in libro Iosue. Przekład jest poprzedzony wstępem, który wprowadza w problemy, na jakie napotykamy podczas lektury tego Hieronimowego opusculum. Around the year 390, St Jerome abandoned his work on translating the Greek Septuagint into Latin and began rendering the Old Testament – as he repeatedly claims – directly from the Hebrew. His own statements make it abundantly clear that in this translational endeavour he is guided by the principle of the Hebraica veritas (“Hebrew truth”), and that he refers to the Hebrew original rather than to the Greek Hexaplaric versions based on the Hebrew Bible. Jerome thus departs from the Septuagint in favour of the meaning conveyed by the Hebrew text known in his time. As he himself affirms, he is able to do so thanks to his knowledge of Hebrew and with reference to the Hebrew source text, on which his Latin translation of the Old Testament is based. After the death of Paula of Rome, his close companion, Jerome of Stridon translated the books of Joshua, Judges, and Ruth – a task he undertook around 404/405, toward the end of his work on the Hebrew Bible. The present article offers a translation of a short text which the Bethlehem monk attached to his Latin version of the last three books of the Octateuch, and which has come down to us under the title Praefatio in libro Iosue. The translation is preceded by an introduction that outlines the interpretative issues encountered in reading this opusculum by Jerome, as well as by a description of the manuscript fragment containing the oldest extant copy of the text preserved in Polish collections.listelement.badge.dso-type Item , Pier Franco Beatrice, The Philosophy of the Few against the Christians: An Inquiry into the Textual Transmission of Porphyry’s Philosophy according to the Chaldean Oracles, Studies in Platonism, Neoplatonism, and the Platonic Tradition 31, Brill, Leiden 2024, ss. 581(Wydawnictwo KUL, 2025) Osek, EwaRecenzja książki: Pier Franco Beatrice, The Philosophy of the Few against the Christians: An Inquiry into the Textual Transmission of Porphyry’s Philosophy according to the Chaldean Oracles, Studies in Platonism, Neoplatonism, and the Platonic Tradition 31, Brill, Leiden 2024. Review of the book: Pier Franco Beatrice, The Philosophy of the Few against the Christians: An Inquiry into the Textual Transmission of Porphyry’s Philosophy according to the Chaldean Oracles, Studies in Platonism, Neoplatonism, and the Platonic Tradition 31, Brill, Leiden 2024.listelement.badge.dso-type Item , III Zjazd Komisji Historii Starożytnej Polskiego Towarzystwa Historycznego (KHS PTH) z Ogólnopolską Konferencją Naukową „Przestrzenie antyku” (Białystok, 17-19.09.2025)(Wydawnictwo KUL, 2025) Kochanek, PiotrSprawozdanie z III Zjazdu Komisji Historii Starożytnej Polskiego Towarzystwa Historycznego (KHS PTH) z Ogólnopolską Konferencją Naukową „Przestrzenie antyku”, które odbyło się w Białymstoku w dniach 17-19.09.2025. Report from the 3rd Congress of the Commission on Ancient History of the Polish Historical Society with the National Scientific Conference „Spaces of Antiquity” that took place in Białystok, Poland on 17-19.09.2025.listelement.badge.dso-type Item , Posiedzenia Komisji Bizantynologicznej Polskiego Towarzystwa Historycznego (KB PTH) w roku akademickim 2024/2025(Wydawnictwo KUL, 2025) Kochanek, PiotrSprawozdanie z posiedzeń Komisji Bizantynologicznej Polskiego Towarzystwa Historycznego (KB PTH) w roku akademickim 2024/2025. Report from the meetings of the Byzantine Commission of the Polish Historical Society in the Academic Year 2024/2025.listelement.badge.dso-type Item , Działalność Komisji Badań nad Antykiem Chrześcijańskim TN KUL w roku akademickim 2024/2025(Wydawnictwo KUL, 2025) Głowa, AnnaDziałalność Komisji Badań nad Antykiem Chrześcijańskim TN KUL w roku akademickim 2024/2025. Activity of the Committee for Research on the Christian Antiquity of the Learned Society KUL in the Academic Year 2024/2025listelement.badge.dso-type Item , Chrystologiczna interpretacja psalmów w księdze brackiej Tron królewski Jakuba Pawła Radlińskiego: wymiar teologiczny, historyczny i duchowy na tle epoki(Wydawnictwo KUL, 2025) Kot, Piotr; Kwaśniewski, Andrzej; Popławski, JarosławAutorzy artykułu podejmują problem oryginalności i znaczenia chrystologicznej interpretacji pięciu psalmów (Ps 2; 20[19]; 45[44]; 99[98]; 110[109]) włączonych przez ks. Jakuba Pawła Radlińskiego do dzieła Tron królewski, które zostało wydane w 1735 roku na potrzeby Bractwa Kapłańskiego w Sanoku. Księga została przygotowana jako podręcznik formacyjny. Z tego powodu podczas jej lektury rodzą się pytania o kryteria doboru tekstów, cel chrystologicznej interpretacji psalmów, oryginalność edycji w relacji do innych tego typu dzieł, a także o specyfikę przesłania teologicznego i duchowego. Z racji interdyscyplinarności badań autorzy korzystają z różnych metod i podejść. Na początku prezentują specyfikę przekładu psalmów Radlińskiego na tle innych polskich tłumaczeń Psałterza z XIV–XVIII wieku. Badanie kontekstualne jest ważne także z punktu widzenia hermeneutyki, ponieważ pozwala ocenić poprawność teologiczną i zasadność kryterium chrystologicznego w tłumaczeniu psalmów. Następnie teksty psalmów zostają poddane analizie egzegetycznej uwzględniającej podejście kanoniczne. W kolejnym etapie księga bracka zostaje zestawiona z innymi tego typu tekstami, odkrytymi na potrzeby badań w różnych bibliotekach i archiwach w Polsce. Zastosowanie metody porównawczej pozwala określić jej walory historyczne oraz specyfikę biblijną i teologiczną, a ostatecznie wskazać cel zastosowania kryterium chrystologicznego w tłumaczeniu psalmów w odniesieniu do formacji kapłanów, będących adresatami księgi. Owocem przemyślanego doboru psalmów oraz ich interpretacji jest ukazanie Jezusa Chrystusa jako Najwyższego Kapłana i Króla, zachęta do przyjęcia przez duchownych postawy adoracyjnej wobec Niego, a w konsekwencji do naśladowania Jego cnót. Wyakcentowanie godności Chrystusa oraz Jego władzy nad całym światem było bardzo ważne po reformacji, która znacząco obniżała wartość sakramentu kapłaństwa. The authors of the article address the question of the originality and significance of the Christological interpretation of five psalms (Ps 2; 20[19]; 45[44]; 99[98]; 110[109]) included by Fr. Jakub Paweł Radliński in his work titled The Royal Throne, published in 1735 for the needs of the Priestly Confraternity in Sanok. The book was prepared as a formation manual. For this reason, its reading prompts questions about the criteria for selecting the texts, the purpose of the Christological interpretation of the psalms, the originality of the edition in relation to other works of this type, as well as the specific theological and spiritual message it conveys. Due to the interdisciplinary nature of the research, the authors employ various methods and approaches. They begin by presenting the particular features of Radliński’s translation of the psalms in comparison with other Polish translations of the Psalter from the 14th–18th centuries. This contextual study is also important from a hermeneutical perspective, as it allows one to assess the theological correctness and the legitimacy of the Christological criterion in the translation of the psalms. Next, the psalm texts are subjected to an exegetical analysis that takes the canonical approach into account. In the next stage, the confraternity book is compared with other similar texts discovered in various libraries and archives in Poland for the purposes of the study. The use of the comparative method makes it possible to determine its historical value, biblical and theological distinctiveness, and ultimately to indicate the purpose of applying the Christological criterion in the translation of the psalms with reference to the formation of priests, who were the intended recipients of the book. The fruit of the thoughtful selection of psalms and their interpretation is the presentation of Jesus Christ as High Priest and King, an encouragement for the clergy to adopt an attitude of adoration toward Him and, as a consequence, to imitate His virtues. The emphasis on the dignity of Christ and His authority over the entire world was particularly important in the post-Reformation context, which had significantly diminished the value of the sacrament of Holy Orders.listelement.badge.dso-type Item , Krzepiąca moc oczywistości i piękno(Wydawnictwo KUL, 2025) Nowak, Maciejlistelement.badge.dso-type Item , The Comforting Power of the Obvious and Beauty(Wydawnictwo KUL, 2025) Nowak, Maciejlistelement.badge.dso-type Item , Między mitem a przeciw-historią. Powrót porucznika Jarosława Jakubowskiego(Wydawnictwo KUL, 2025) Michalczuk, JaninaPrzedmiotem artykułu jest dramat Jarosława Jakubowskiego Powrót porucznika (2022), który w sposób wieloaspektowy mówi o człowieku stojącym wobec realnych i mistyfikowanych zagrożeń. Artykuł odsłania intertekstualną grę i literacką redefinicję bohaterskiego mitu romantycznego w dramacie Jakubowskiego, ale sięga także po instrumentarium dyskursu pamięci i pojęcie przeciw-historii Foucaulta, by zinterpretować problematyzowane w dramacie relacje między mitem a historią. Celem rozważań jest ukazanie aktualności rozpiętego między mitem a przeciw-historią dramatu współczesnego człowieka w świecie, który stał się chaosem w „czasie marnym”. Proponowane tu odczytanie jednego z najnowszych utworów Jakubowskiego może być puntem wyjścia do szerzej zakrojonych ujęć tej interesującej twórczości dramaturgicznej. The subject matter of this article is Jarosław Jakubowski’s play Powrót porucznika (The return of the lieutenant), published in 2022. The play addresses, in multifaceted a way, the theme of the human being in the face of real or mystified threats. The article uncovers the intertextual play and literary redefinition of the heroic romantic myth in Powrót porucznika, but also draws on concepts characteristic of the discourse on memory and incorporates Foucault’s notion of counter-history in the interpretation of the relations between myth and history the play evokes. The research goal of the paper is to show the relevance of the drama of contemporary man, stretched between myth and counter-history, in a world that has become chaos in a “destitute time.” The proposed reading of Powrót porucznika, which is among Jakubowski’s latest plays, can become the starting point for more extensive studies of his interesting output.listelement.badge.dso-type Item , Batalia o człowieka w kulturze współczesnej(Wydawnictwo KUL, 2025) Kaczmarek, WojciechRecenzja książki: R. Strzelecki, Osoba w myśli współczesnej. Model badania sfery podmiotowej w tekstach kulturowych, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2025. Review of Ryszard Strzelecki's, Osoba w myśli współczesnej. Model badania sfery podmiotowej w tekstach kulturowych, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2025.listelement.badge.dso-type Item , Frammenti di un Invitatoriale sconosciuto dall’Archivio dell’Abbazia dei cistersensi di Cracovia – Mogiła(Wydawnictwo KUL, 2025) Danilewicz, Katarzyna; Ferfoglia, SusiLo scopo del presente articolo è quello di presentare il contenuto di un docu-mento musicale recentemente rinvenuto nell’Archivio dell’Abbazia dei Cister-censi a Cracovia-Mogila. Si tratta di undici fogli di carta sciolti, raccolti in una cartella separata, privi di sigla, contenenti le melodie del salmo Venite e delle antifone invitatorie. I fogli risalgono molto probabilmente alla fine del XVI secolo e potrebbero aver fatto parte di un libro separato, l’Invitatoriale. L’articolo presenta il contesto storico e l’analisi del contenuto del documento, che ha permesso di ordinare correttamente i frammenti conservati. The aim of this article is to present the contents of a musical artefacts recently discovered in the Archives of the Cistercian Abbey in Kraków-Mogiła, which include eleven loose sheets of paper, collected in a separate folder, without any reference numbers, containing melodies for the psalm Venite and invitatory antiphons. The sheets most likely date back to the late 16th century and may have been part of a separate Invitatoriale book. The article presents the historical bakcground and analysis of the contents of the artefact, which allowed for the proper ordering of the preserved fragments. Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie zawartości zabytku muzycznego niedawno odnalezionego w Archiwum Opactwa oo. Cystersów w Krakowie-Mogile. Jest to jedenaście luźnych papierowych kart, zebranych w osobnej teczce, nieopatrzonych sygnaturą, zawierających melodie do psalmu Venite i antyfony inwitatoryjne. Karty pochodzą najprawdopodobniej z końca XVI wieku i mogły być częścią osobnej księgi Invitatoriale. W artykule przedstawiono tło historyczne oraz analizę zawartości zabytku, która pozwoliła na właściwe uporządkowanie kolejności zachowanych fragmentów.listelement.badge.dso-type Item , Obce księgi metrykalne z Archiwum Parafii w Kumowie(Wydawnictwo KUL, 2025) Bielak, Włodzimierz; Hamryszczak, Artur PawełArtykuł prezentuje nieznane cztery księgi metrykalne z XVII-XVIII wieku, odnalezione w archiwum parafialnym w Kumowie, w dekanacie chełmskim wschodnim. W wyniku badań udało się ustalić pochodzenie wspomnianych ksiąg z parafii Rudna w dekanacie parczewskim. Nieznane są jednak losy tych metrykaliów i dlaczego znalazły się w parafii w Kumowie. Odnalezione metryki nie są do tej pory znane badaczom, a ich opracowanie wychodzi naprzeciw postulatom skatalogowania zachowanych ksiąg metrykalnych Lubelszczyzny. W artykule nie dokonano analizy procesów demograficznych zachodzących w Lubelskiem, a jedynie dostarczono nowych danych do pracy przyszłym badaczom tych kwestii, m.in. wykaz chrztów, małżeństw i zgonów, formy sporządzania zapisów metrykalnych itp. The article presents four unknown parish registers from the 17th and 18th centuries, found in the parish archives in Kumów, in the eastern Chełm deanery. The research allowed us to determine that the aforementioned books originated from the parish of Rudna in the deanery of Parczew. However, the fate of these records and the reason behind their appearance in the parish in Kumów remain unknown. The records found are not yet known to researchers, and their compilation meets the requirements for cataloguing the preserved registry books of the Lublin region. The article does not analyse demographic processes occurring in the Lublin region, but merely provides new data for future researchers of these issues, including a list of baptisms, marriages and deaths, forms of record keeping, etc.listelement.badge.dso-type Item , Dokumentacja w kancelariach parafialnych w świetle postanowień synodów diecezjalnych z okresu międzywojennego (1918-1939). Zagadnienia wybrane(Wydawnictwo KUL, 2025) Bujak, GrzegorzPo odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku Kościół podjął szereg działań w celu usunięcia ograniczeń z okresu zaborów i uporządkowania własnych struktur. Ważnym instrumentem porządkowania i reformowania sytuacji w poszczególnych diecezjach stały się synody diecezjalne. W ich statutach podejmowana była różnorodna problematyka, w tym dotycząca zagadnień funkcjonowania administracji diecezjalnej na różnych poziomach. Tematem niniejszego artykułu będzie omówienie najważniejszych postanowień synodów diecezjalnych z okresu międzywojennego dotyczących wybranych grup dokumentacji powstającej w parafiach i zasad jej prowadzenia. Po zarysowaniu organizacji pracy w kancelariach parafialnych przedstawione zostaną cztery główne rodzaje prowadzonej tam dokumentacji: księgi metrykalne, dokumentacja dotycząca działalności gospodarczej i finansowej, działalności duszpasterskiej i wizytacji parafii. After Poland regained independence in 1918, the Church undertook a series of measures to remove the restrictions imposed during the period of partition and to reorganize its own structures. Diocesan synods have become an important instrument for organising and reforming the situation in individual dioceses. Their statutes addressed a variety of issues, including those concerning the functioning of diocesan administration at various levels. This article discusses the most important decisions of diocesan synods from the interwar period concerning selected groups of documentation created in parishes and the rules for maintaining it. After outlining the organization of work in parish offices, four main types of documentation kept there will be presented, namely registry books, as well as records concerning economic and financial activities, pastoral activities, and parish visitations.listelement.badge.dso-type Item , "Seminare. Poszukiwania naukowe" – geneza, profil tematyczny i środowisko naukowe w początkowym okresie istnienia (1975-1987/88). W pięćdziesięciolecie powstania czasopisma(Wydawnictwo KUL, 2025) Gocko, JerzyArtykuł podejmuje temat genezy, profilu tematycznego oraz środowiska naukowego salezjańskiego czasopisma naukowego "Seminare. Poszukiwania naukowo-pastoralne" (od 2004 roku, t. 20 - Poszukiwania naukowe) w pierwszym etapie jego rozwoju, obejmującym lata 1975-1987/1988 (t. 1-9). Impulsem do tej refleksji stało się pięćdziesięciolecie periodyku, które skłania do spojrzenia wstecz - nie tylko po to, by odnotować fakty, ale również, by uchwycić klimat i dynamikę jego początków. W pierwszej części, korzystają z analizy historycznej oraz zachowanych dokumentów, przedstawiono okoliczności powstania pisma w środowisku salezjańskim wraz z uwarunkowaniami, które wpływały na jego kształt. W dalszej kolejności, w oparciu o analizę bibliometryczną, ukazano proces formowania się pastoralnego profilu czasopisma, a także sposób, w jaki redakcja stopniowo otwierała się na autorów spoza pierwotnego kręgu. Końcowa część opracowania to próba całościowej klasyfikacji artykułów naukowych z badanego okresu według głównych dziedzin nauki i dyscyplin, w zgodzie z aktualną Klasyfikacją dziedzin i dyscyplin naukowych oraz dyscyplin artystycznych, z jednoczesnym uwzględnieniem bardziej szczegółowego podziału w obrębie nauk teologicznych, zaproponowanego w konstytucji apostolskiej Sapientia Christiana. Analiza potwierdziła wyraźną przewagę publikacji o profilu teologiczno-pastoralnym, dobrze odzwierciedlających priorytety duszpasterskie Kościoła w Polsce w epoce posoborowej, szczególnie w obszarze katechizacji, duszpasterstwa młodzieży i rodzin. Nie bez znaczenia pozostaje również obecność tekstów poświęconych duchowości salezjańskiej, które nadawały pismu rozpoznawalny charakter i odgrywały ważną rolę w kształtowaniu salezjańskiej tożsamości oraz formacji duchowej. The article discusses the origins, thematic profile and scientific environment of the Salesian scientific journal Seminare. Learned and Pastoral Investigations (since 2004, vol. 20: Learned Investigations) in the first stage of its development, covering the years 1975-1987/88 (wol. 1-9). This reflection was motivated by the fiftieth anniversary of the periodical, which prompts us to look back - not only to record the facts, but also to capture the atmosphere and dynamics of its beginnings. The first part presents th circumstances surrounding the creation of the magazine in the Salesian community, along with the conditions that influenced its form, using historical analysis, as well as the way iin which the editorial team gradually became more inviting to authors from outside the original circle. The final part of the study is an attempt at a comprehensive classification of scientific articles from the period under review according to the main fields of science and disciplines of the arts, while taking into account a more detailed division within the theological sciences, as proposed in the Sapientia Christiana apostolic constitution. The analysis confirmed the clear predominance of publications with a theological and pastoral profile, which accurately reflect the pastoral priorities of the Church in Poland in the post-conciliar era, particularly in the areas of catechesis, youth ministry and family ministry. The presence of texts devoted to Salesian spirituality is also significant, as they gave the magazine its distinctive character and played an essential role in shaping Salesian identity and spiritual formation.listelement.badge.dso-type Item , Działalność Zgromadzenia Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego na kieleckiej Karczówce w latach 1918-1972(Wydawnictwo KUL, 2025) Kupczewska, MonikaArtykuł przedstawia okoliczności przybycia Zgromadzenia Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego, założonego w 1894 roku przez bp. Józefa Sebastiana Pelczara, do Kielc, na Karczówkę oraz działalność sióstr w latach 1918-1972, obejmującą pracę wychowawczo-opiekuńczą i wydawniczą, realizowaną w ramach założonej na Karczówce Drukarni św. Józefa. Podejmuje także próbę odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób działalność Drukarni św. Józefa wpłynęła na realizację charyzmatu zgromadzenia w kontekście zmieniających się realiów polityczno-społecznych. Bazę źródłową artykułu stanowią dotychczas nieudostępniane dokumenty archiwalne zdeponowane w Archiwum Głównym Zgromadzenia Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego w Krakowie, Archiwum Diecezjalnym w Kielcach oraz Archiwum Akt Nowych w Warszawie. Całość uzupełnia odtworzony wykaz sióstr posługujących na Karczówce w okresie działalności tego domu zakonnego oraz spis przygotowanych i wydrukowanych przez nie publikacji książkowych. This article explores the circumstances surrounding the arrival of the Congregation of the Sister Servants of the Sacred Heart of Jesus - founded in 1894 by Bishop Józef Sebastian Pelczar - in the Karczówka district of Kielce, and examines the sisters' activities between 1918 and 1972. The article discusses their educational, aregiving and publishing work, the latter conducted through the St Joseph Printing House established in Karczówka. It also explores how the Printing House contributed to the implementation of the congregation's charism amid evolving political and social contexts. The source material for this study comprises previously unpublished archival documents preserved in the Main Archives of the Congregation of the Sister Servants of the Sacred Heart of Jesus in Kraków, the Diocesan Archives in Kielce, and the Archives of Modern Records in Warsaw. The study is supplemented by a reconstructed register of sisters who served in Karczówka during the convent's operation, as well as a list of books prepared and printed by them.listelement.badge.dso-type Item , Straty archiwaliów diecezji kieleckiej w latach 1939-1945(Wydawnictwo KUL, 2025) Kwaśniewski, AndrzejStraty akt diecezji kieleckiej w czasie drugiej wojny światowej zostały oszacowane na podstawie źródeł archiwalnych podanych krytyce oraz uzupełnieniu danych poprzez przywołanie literatury. Kuria Diecezjalna w Kielcach straciła poprzez spalenie akta 576 kapłanów obejmujące 192 fascykuły. Zniszczono głównie aktualne akta dwudziestowieczne księży żyjących. Strata kadrowa Archiwum Diecezjalnego w Kielcach to osoba ks. Franciszka Mazurka wywiezionego i uśmierconego w niemieckim obozie koncentracyjnym. Ks. F. Mazurek był pierwszym organizatorem nowoutworzonej instytucji. Po jego śmierci pod naciskiem władz okupacyjnych wywieziono również zasób Archiwum Diecezjalnego w Kielcach z kurii do klasztoru na Karczówce w Kiecach. Straty archiwów parafialnych dotyczyły archiwaliów staropolskich oraz akt dziewiętnastowiecznych i dwudziestowiecznych. Archiwa parafialne złożone były ze zbioru ksiąg metrykalnych oraz pozostałych akt nazywanych w źródłach „aktami parafialnymi”, które były w praktyce aktami niemetrykalnymi. Największe straty w archiwach parafialnych na ternie diecezji wystąpiły w parafiach, które były bezpośrednim teatrem działań wojennych. W Parafiach Szydłów, Stopnica, Oleśnica, Pacanów, Lisów i Skalbmierz zniszczone zostały akta staropolskie oraz dziewiętnastowieczne i współczesne. Parafie te utraciły szereg źródeł niemetrykalnych sięgających epoki staropolskiej. Wśród wymienionych Parafia Pacanów odznaczała się wyjątkowo bogatym zasobem źródeł niemetrykalnych z okresu XVII i XVIII wieku oraz dziewiętnastowiecznych. Całkowicie zniszczone zostały akta Parafii Kargów. Jednak w tej parafii nie było przed zniszczeniem staropolskich akt metrykalnych. W Parafii Tuczępy utracone zostały metrykalia staropolskie; zachowały się metrykalia dziewiętnastowieczne, jednak zdekompletowane. W parafiach Świniary Zborówek i Potok utracone zostały akta parafialne -niemetrykalne, akta metrykalne od czasów staropolskich ocalały jednak zdekompletowane. Straty mniejszych rozmiarów, zdekompletowanie i rozproszenie zasobu dotyczy parafii Koniecpol, Goleniowy, Kurzelów i Chęciny. Dziś zasób tych instytucji znajduje się archiwach parafialnych, archiwum diecezjalnym, instytucjach państwowych oraz zapewne w rękach prywatnych. Staropolskie metrykalia z Koniecpola, Goleniów i Kurzelowa częściowo ocalały poprzez działalność instytucji państwowych. Obecnie księgi metrykalne z Koniecpola przechowywane są w Archiwum Państwowym w Kielcach, księgi metrykalne z Kurzelowa w Wojewódzkiej i Miejskiej Bibliotece Publicznej im. Józefa Piłsudskiego w Łodzi, księga metrykalna z Goleniów w Archiwum Państwowym w Częstochowie. Straty mniejszych rozmiarów i dotyczące akt kancelaryjnych nie mających wówczas statusu archiwalnego dotyczą parafii: Proszowice, Bodzentyn, Daleszyce, Słupia k. Jędrzejowa, Rokitno, Chrząstów, Kluczewsko, Krasocin, Szczekociny, Obiechów, Wodzisław, Małogoszcz, Jurków, Kielce – Parafia Niepokalanego Serca Matki Boże, Białogon, Masłów, Suków, Gnojno, Chrząstów, Kluczewsko, Rokitno, Brzeziny, Masłów, Krasocin, Białogon i in. Losy wojny doprowadziły do utraty archiwaliów zniszczonych w działaniach wojennych i w chaosie przemarszu wojsk sowieckich. W alternatywnym wyniku wojny przez archiwaliami kieleckim jawiło się widmo zagrożenia niemieckim rabunkiem. The losses of the Kielce dioceses archives during World War II were estimated on the basis of archival sources that were critically examined and supplemented with data from the literature. The Diocesan Curia in Kielce lost the files of 576 priests, comprising 192 fascicles, which were burned. Most of the files destroyed were 20-th century files of living priests. The loss of personnel at the Diocesan Archives in Kielce was the death of Fr. Franciszek Mazurek, who was deported and killed in a German concentration camp, and who was the first organizer of the newly created institution. After his death, under pressure from the occupation authorities, the resources of the Diocesan Archives in Kielce were also transported from the curia to the monastery in Karczówka in Kielce. The losses of parish archives consisted of a collection of registry books and other records, referred to in sources as "parish records", which in practice were non-registry records. The greatest losses in the parish archives in the dioceses occurred in parishes that were directly affected by the war. In the parishes of Szydłów, Stopnica, Oleśnica, Pacanów, Lisów and Skalbmierz, ancient Polish, 19-th century, and contemporary records were destroyed. These parishes lost a number of non-registry sources dating back to the ancient Polish era. Among those mentioned, the parish of Pacanów was distinguished by its exceptionally rich collection of non-metric sources from the 17th, 18th and 19th centuries. The records of the parish of Kargów were completely destroyed. However, this parish did not have any ancient Polish metric records before the destruction. In the parish of Tuczępy, ancient Polish records were lost; 19-th century records have been preserved, but they are incomplete. In the parishes of Świniary, Zborówek and Potok, non-metric parish records were lost, while mteric records from ancient Polish times survived, albeit incomplete. Smaller losses, incompletness, and dispersion of resources affected the parishes of Koniecpol, Goleniowy, Kurzelów and Chęciny. Today, the resourcces of these institutions are located in parish archives, diocesan archives, state institutions, and probably in private hands. Ancient Polish records from Koniecpol, Goleniów and Kurzelów have been partially preserved thanks to the activities of state institutions. Currently, the registry books from Kurzelów in the Józef Piłsudzki Provincial and Municipal Public Library in Łódź, and the registry books from Goleniów in the State Archives in Częstochowa. Smaller losses concerning office files that did not have archival status at the time concern the parishes of Proszowice, Bodzentyn, Daleszyce, Słupia near Jędrzejów, Rokitno, Chrząstów, Kluczewsko, Krasocin, Szczekociny, Obiechców, Wodzisław, Małogosz, Jurków, Kielce - the parish of the Immaculate Heart of the Mother of God, Białogon, Masłów, Suków, Gnojno, Chrząstów, Kluczewsko, Rokitno, Brzeziny, Masłów, Krasoin, Białogon and others. The fate of the war led to the loss of archives destroyed in military operations and in the chaos of the Soviet army's passage. In an alternative outcome of the war, the Kielce archives faced the threat of German looting.listelement.badge.dso-type Item , Badania demograficzno-historyczne nad diasporą polską w Brazylii (XIX-XX w.). Zarys problematyki(Wydawnictwo KUL, 2025) Rachwał, Piotr; Gołębiowski, JacekArtykuł stanowi próbę syntetycznego ujęcia stanu badań demograficzno-historycznych nad diasporą polską w Brazylii, ze szczególnym uwzględnieniem problematyki migracji i osadnictwa w drugiej połowie XIX i pierwszych dekadach XX wieku. Autorzy wskazują na zaskakująco skromny dorobek badań klasycznej demografii historycznej, mimo licznych publikacji dotyczących historii Polonii brazylijskiej. Omawiają podstawowe zagadnienia metodologiczne ramy chronologiczne i przestrzenne badan, a także formułują postulaty dotyczące dalszych kierunków eksploracji źródłowej, w tym konieczność opracowania nominatywnej bazy danych opartej na parafialnych księgach metrykalnych. Szczególną uwagę poświęcają analizie dorobku brazylijskiego środowiska akademickiego, z uwzględnieniem prac Ruy’a Christovama Wachowicza i Marty de Souza L. Brodbeck, którzy w oparciu o klasyczne metody demografii historycznej badali społeczności parafialne polskiego pochodzenia. Artykuł wskazuje również na potrzebę podjęcia systematycznych badań porównawczych, które umożliwiłyby wychwycenie specyfiki przemian demograficznych wśród polskich migrantów i ich potomków w Brazylii na tle populacji polskiej i innych grup etnicznych. This article offers a synthesis of the current state of demographic and historical research on the Polish diaspora in Brazil, with particular emphasis on migration and settlement processes in the second half of the 19th century and the early decades of the 20th century. The authors point to a suprisingly modest body of research in classical historical demography, despite numerous publications on the history of the Brazilian Polish community. They discuss basic methodological issues, the chronological and spatial framework of the research, and make demands for further directions in source exploration, including the need to develop a nominative database based on parish record books. Particular attention is paid to analysing the achievements of Brazilian academia, with a focus on the work of Ruy Christovam Vachovich and Marta de Souza L. Brodbeck, who studied parish communities of Polish origin based on classical methods of historical demography. The article also points to the need to undertake systematic comparative studies to capture the peculiarities of demographic changes among Polish migrants and their descendants in Brazil against the background of the Polish opulation and other ethnic groups.listelement.badge.dso-type Item , P. Byzdra-Kusz, E. Gigilewicz, G. Misiura, I. Wodzianowska, Katalog czasopism Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II 1918–2018, Wydawnictwo KUL, Lublin 2023, ss. 257, ISBN 978-83-8288-168-4(Wydawnictwo KUL, 2025) Dąbkowski, KrzysztofRecenzja książki Pauliny Byzdry-Kusz, Edwarda Gigilewicza, Grzegorza Misiury oraz Ireny Wodzianowskiej pt. "Katalog Czasopism Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II 1918-2018" sporządzona przez Krzysztofa Dąbkowskiegolistelement.badge.dso-type Item , The Rhymed Office of Blessed Czesław(Towarzystwo Naukowe KUL, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, 2024-08-23) Smolarek, DariuszThe liturgy of the Roman Catholic Church in Europe and Poland was enriched by the cult of saints and blesseds who are commemorated during the church year. These events were associated with new liturgical texts and songs. They were included in the forms of the Holy Mass and the Liturgy of the Hours. This practice can be observed on the example of Polish saints: Stanisław the Bishop and Martyr, Wojciech (Adalbert), Jadwiga of Silesia. Along with their cult and canonization, mass prayers and breviary offices (often so-called "rhymed") were created. The same was true of the little-known, now blessed, first Polish Dominican, Czesław (Ceslaus) Odrowąż (b. 1186/87, d. 15 July 1242). He founded monasteries in Prague and Wrocław. An interesting publication about him was published in Wrocław in 2012, "Beatus Ceslaus Natione Polonus. The history of the cult of blessed Czesław" by W. Kucharski. It inspired the author of this article to get acquainted with the texts and liturgical songs concerning this Blessed One, who is the Patron Saint of Silesia and Wrocław (Vratislavia). Liturgia Kościoła rzymskokatolickiego w Europie i Polsce była ubogacana kultem świętych i błogosławionych, których wspomina się w ciągu roku kościelnego. Te wydarzenia wiązały się z nowymi tekstami i śpiewami liturgicznymi. Umieszczano je w formularzach Mszy świętej i Liturgii Godzin. Tę praktykę można zaobserwować na przykładzie polskich świętych: Stanisława Biskupa i Męczennika, Wojciecha, Jadwigi Śląskiej. Wraz z ich kultem i kanonizacją powstawały modlitwy mszalne i oficja brewiarzowe (często tzw. „rymowane”). Podobnie było z mało popularnym, obecnie błogosławionym, pierwszym polskim dominikaninem Czesławem (Ceslaus) Odrowążem (ur. 1186/87, zm. 15 lipca 1242). Założył on klasztory w Pradze i Wrocławiu. Na temat jego osoby pojawiła wydana we Wrocławiu w 2012 roku interesująca publikacja "Beatus Ceslaus Natione Polonus. Dzieje kultu błogosławionego Czesława" autorstwa W. Kucharskiego. Zainspirowała ona autora niniejszego artykułu do zapoznania się z tekstami i śpiewami liturgicznymi dotyczącymi tego Błogosławionego, który jest Patronem Śląska i Wrocławia.listelement.badge.dso-type Item , František Šmahel (1934–2025)(Wydawnictwo KUL, 2025) Kras, PawełThe article presents the life, academic carrer, and achievements of Professor František Šmahel, the doyen of Czech medievalists and a leading expert in Hussite studies who died in January 2025. The text is to be published in the In memoriam section.