Disputed Catholic churches in Georgia and restitution policy: more unequal than others

Abstract

After the collapse of the totalitarian regime and the restoration of independence, Georgia faced the consequences of the Soviet Union’s anti-religious policies alone. Rapid and often ill-considered decisions regarding the restitution of religious buildings confiscated during the occupation created additional complications for the country. During the final years of the Soviet Union and in the first years of independence, Soviet authorities first and then Georgian authorities transferred to the Georgian Orthodox Church not only Orthodox temples but also buildings claimed by other religious organisations. Among these are six Catholic churches that both the Apostolic Administration of the Latin Catholics of Caucasus and the Holy See have requested the Georgian government to return. The absence of a coherent restitution policy, as well as the ongoing attempts to maintain the status quo, have failed to resolve the issue, while the disputed temples have remained a source of tension between the interested churches and their congregations. This article examines the problematic aspects of both the historical and legal ownership of these disputed churches as well as Georgia’s experience with religious property restitution. The paper also analyses the relevant experiences of other countries from a comparative perspective that could prove valuable for Georgia in reaching a final and equitable resolution of religious property restitution disputes. This approach is particularly important, considering that several of the disputed churches are in a deplorable condition and are facing progressive deterioration, and the situation demands immediate intervention by state authorities.

Po upadku reżimu totalitarnego i odzyskaniu niepodległości Gruzja musiała stawić czoła konsekwencjom antyreligijnej polityki Związku Radzieckiego. Dodatkowe komplikacje zostały wywołane przez szybkie i często nieprzemyślane decyzje dotyczące restytucji budynków sakralnych skonfiskowanych w okresie okupacji. W ostatnich latach Związku Radzieckiego oraz w pierwszych latach niepodległości najpierw władze sowieckie, a następnie również władze gruzińskie przekazały Gruzińskiemu Kościołowi Prawosławnemu nie tylko świątynie prawosławne, lecz także obiekty sakralne, do których roszczenia zgłaszały inne związki wyznaniowe. Chodzi m.in. o sześć katolickich świątyń, o których zwrot do gruzińskiego rządu wystąpiła zarówno Administratura Apostolska Kaukazu, jak i sama Stolica Apostolska. Brak spójnej polityki restytucyjnej i stale podejmowane próby utrzymania status quo powodują, że kwestia ta pozostaje nierozwiązana, a sporne świątynie pozostają źródłem napięć pomiędzy zainteresowanymi kościołami i wspólnotami wiernych. W niniejszym artykule podjęto się analizy problematycznych kwestii związanych z własnością spornych świątyń, biorąc pod uwagę zarówno aspekty historyczne, jak i prawne. Analizie poddano też gruzińskie doświadczenia z restytucją mienia sakralnego. Biorąc pod uwagę perspektywę prawnoporównawczą, odniesiono się przy tym do doświadczeń innych państw, których uwzględnienie może się przyczynić do wypracowania w Gruzji ostatecznego, sprawiedliwego rozwiązania sporów o restytucję mienia sakralnego. Jest ono bardzo potrzebne ze względu na fakt, że niektóre ze spornych świątyń znajdują się w opłakanym stanie, ulegając z upływem czasu dalszej degradacji, a istniejąca sytuacja wymaga pilnej interwencji władz państwowych.