On the accused’s right to a defence counsel in the Roman criminal procedure

Abstract

This article is dedicated to the issue of the defendant's right to appoint a defense attorney in a Roman criminal trial. The purpose of this publication was to show how the ancient Romans understood the most important procedural right of the accused, i.e. the right to appoint a defense attorney, and especially to answer such detailed questions as when such a right was granted to him, i.e. at what stage of the criminal process he could use it. Furthermore, did we also deal with compulsory defense in the Roman criminal proces. Finally, the purpose of this study will also be to show what changes have occurred in the discussed issue in the historical development of the Roman criminal process (between the ordinary and extraordinary process), and what were the reasons for these changes. The studies presented in this paper were conducted using the historical-legal method, but the dogmatic-legal method was used in parallel. As shown in the proceedings before the quaestiones perpetuae, the praetor was obligated to appoint a defender for the accused if the latter could not find one himself and requested it, but only when the reus became a party to the process, i.e. when the so-called inscriptio inter reos took place. The defendant's right to appoint a defense attorney, as shown, became a universal procedural guarantee in the criminal cognition procedure, and during the period of the Dominate, it was transformed into universal compulsory defense. Furthermore, as shown, the reasons for these changes were dictated by the fact that in the criminal cognition procedure, the jurisdictional body deciding the case was finally equipped with the right of evidence initiative, and the fact that the defendant's right to appoint a defense attorney was transformed into a universal "legal" obligation during the post-classical period, as proven, should be treated as a manifestation of the phenomenon of unifying the rules and principles of the criminal cognition procedure during the post-classical period, but also as a manifestation of strengthening the procedural guarantees of the defendant.

Niniejszy artykuł został poświęcony zagadnieniu prawa oskarżonego do ustanowienia obrońcy w rzymskim procesie karnym. Celem publikacji jest ukazanie, jak starożytni Rzymianie rozumieli najważniejsze obecnie uprawnienie procesowe oskarżonego, czyli prawo do ustanowienia obrońcy, a zwłaszcza udzielenie odpowiedzi na tak szczegółowe kwestie, jak m.in. kiedy takie prawo mu przysługiwało, mianowicie na jakim etapie procesu karnego oskarżony mógł z niego skorzystać, a także czy rzymski proces karny znał instytucję obrony obligatoryjnej. Celem niniejszego opracowania jest również ukazanie, jakie zmiany zaszły w zakresie omawianego zagadnienia w historycznym rozwoju rzymskiego procesu karnego (pomiędzy procesem zwyczajnym a nadzwyczajnym) i jakie były przyczyny owych przemian. Przedstawione w niniejszym opracowaniu badania zostały przeprowadzone przy wykorzystaniu metody historyczno-prawnej, niemniej drugą, zastosowaną równolegle, była metoda dogmatyczno-prawna. W postępowaniu przed quaestiones perpetuae pretor miał obowiązek ustanowienia obrońcy na rzecz oskarżonego, jeżeli ten ostatni nie mógł sam go sobie znaleźć i zażądałby tego, ale dopiero wówczas, kiedy reus stał się stroną procesu, czyli kiedy miało miejsce tzw. inscriptio inter reos. Prawo oskarżonego do ustanowienia obrońcy stało się zaś jego powszechną gwarancją procesową w kognicyjnym procesie karnym, a w okresie dominatu zostało przekształcone w powszechny przymus obrończy. Ponadto przyczyny tych zmian były podyktowane faktem, iż w kognicyjnym procesie karnym organ jurysdykcyjny rozstrzygający sprawę został w końcu wyposażony w prawo inicjatywy dowodowej. Z kolei fakt przekształcenia prawa oskarżonego do ustanowienia obrońcy w powszechny przymus „adwokacki” w okresie poklasycznym należy potraktować jako przejaw postępującego w okresie poklasycznym zjawiska ujednolicania reguł i zasad kognicyjnego procesu karnego, ale również jako przejaw wzmacniania gwarancji procesowych oskarżonego.