Kilka uwag o diecie w świetle relacji łacińskich autorów patrystycznych i jej znaczeniu dla obrazu kondycji ekonomicznej społeczeństwa zachodniorzymskiego epoki późnego antyku

Abstract

W artykule przeprowadzona została analiza diety późnoantycznego społeczeństwa zachodniorzymskiego w świetle relacji łacińskich autorów patrystycznych. Celem tej analizy było wykazanie, że w omawianych tekstach pojawiają się dane dotyczące diety, które można wykorzystać w celu rekonstruowania obrazu kondycji ekonomicznej społeczeństwa zachodniej części Imperium Romanum w IV i V stuleciu. W ten sposób nie próbowano jeszcze badać dzieł autorów chrześcijańskich tworzących na zachodzie Cesarstwa. Największym mankamentem użytej bazy źródłowej jest to, że analizowani autorzy tworzyli przede wszystkim literaturę dydaktyczno-pastoralną, pełną figur retorycznych i toposów. Nie wspominali o szczegółach cen, najczęściej pisząc, że posiłek/składnik był drogi/tani. Niemniej przy odpowiedniej krytyce teksty te są bardzo ważne dla historyka późnego antyku. Artykuł podzielono, oprócz wprowadzenia i podsumowania, na trzy części główne: dieta wyższych warstw społeczeństwa, dieta niższych warstw społeczeństwa i dieta postna. Głównym wynikiem przeprowadzonych badań jest to, że na podstawie diety zachodniorzymskiego społeczeństwa możemy ostrożnie stwierdzić, że kondycja ekonomiczna mieszkańców zachodniej części Imperium nie była ani dramatycznie zła, ani wyjątkowo dobra, pozwalając ludziom na życie nieco powyżej minimum potrzebnego do egzystencji. Drugim wnioskiem jest to, że na podstawie omawianych źródeł możemy próbować badać kondycję ekonomiczną zachodniorzymskiego społeczeństwa.

This article analyses the diet of late antique Western Roman society in the light of the texts of Latin patristic authors. The aim of this analysis was to demonstrate that the texts discussed diet data that can be used to reconstruct the image of the economic condition of society in the western part of the Roman Empire in the 4th and 5th centuries. There have been no attempts to study the works of Christian authors writing in the west of the Empire in this way. The biggest disadvantage of the used sources is that the analyzed authors created primarily didactic-pastoral literature, full of rhetorical figures and topos. They didn't mention pricing details, mostly just saying that the meal/ingredient was expensive/cheap. Nevertheless, if properly criticized, these texts are of great importance to the historian of late antiquity. Apart from the introduction and summary, the article is divided into three main parts: the diet of the upper classes of society, the diet of the lower classes of society, and the fasting diet. The main result of the conducted research is that, based on the diet of Western Roman society, we can cautiously state that the economic condition of the inhabitants of the western part of the Empire was neither dramatically bad nor exceptionally good, allowing people to live slightly above the minimum necessary for existence. The second conclusion is that, on the basis of the used sources, we can try to examine the economic condition of Western Roman society.