Między etosem prawdy a praktykami społecznej selekcji faktów w społeczeństwie spolaryzowanym. Studium przypadku reakcji na prowokację dziennikarską Kanału Zero

Abstract

Współczesne społeczeństwa zmagają się z narastającymi problemami powodowanymi dezinformacją, której dynamika napędzana jest gwałtownym rozwojem technologii komunikacyjnych i mediów społecznościowych. Umożliwiają one współczesnym ludziom odbieranie informacji, przetwarzanie ich oraz tworzenie, a tym samym współuczestnictwo w procesach rozprzestrzeniania się informacji nieprawdziwych. Praktyki angażowania się w rozpowszechnianie dezinformacji, niezależnie od tego, czy mają charakter intencjonalny (dezinformacja), czy nie (misinformacja), stoją nierzadko w wyraźnej sprzeczności z deklaracjami licznych jednostek podkreślających duże znaczenie, jakie ma dla nich prawda i wiedza mająca oparcie w faktach. Rozdźwięk między deklarowanym przywiązaniem do prawdy a praktykami dezinformacyjnymi skłania do refleksji nad mechanizmami pozwalającymi jednostkom na podtrzymywanie takich niespójnych postaw. W artykule podjęto próbę analizy tego problemu na podstawie internetowych komentarzy wywołanych, zrealizowaną w sierpniu 2024 roku, prowokacją dziennikarską Kanału Zero wymierzoną w Zbigniewa Stonogę. Przeprowadzona analiza ukazuje, że w warunkach spolaryzowanej sfery publicznej fakty tracą na znaczeniu jako fundament prawdy o rzeczywistości, a interpretacja rzeczywistości uwarunkowana jest emocjami, tożsamością społeczną i lojalnością grupową.

Modern societies are struggling with growing problems caused by disinformation, the dynamics of which are driven by the rapid development of communication technologies and social media. These enable today’s people to receive, process, and create information, and thus participate in the spread of false information. The practice of engaging in the dissemination of disinformation, whether intentional (disinformation) or unintentional (misinformation), often stands in stark contrast to the declarations of many individuals who emphasize the importance of truth and fact-based knowledge. The discrepancy between the declared commitment to truth and disinformation practices prompts reflection on the mechanisms that allow individuals to maintain such inconsistent attitudes. This article attempts to analyze this problem on the basis of online comments triggered by a journalistic provocation carried out in August 2024 by Kanał Zero, targeting Zbigniew Stonoga. The analysis shows that in a polarized public sphere, facts lose their significance as the foundation of truth about reality, and the interpretation of reality is conditioned by emotions, social identity, and group loyalty.