Autor

Emanuel Kulczycki

Wydawca

Stowarzyszenie EBIB

Przygotowanie wersji na czytniki (ePub i MOBI)

Inscripte.pl

Korekta

Zuzanna Helis

Aktualna wersja zawsze na: ekulczycki.pl/poradnik

Poznań 2013

Publikacja jest dostępna na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

Pewne prawa zastrzeżone na rzecz autora. Zezwala się na wykorzystanie publikacji zgodnie z licencją

– pod warunkiem zachowania niniejszej informacji licencyjnej oraz wskazania autora jako właściciela praw do tekstu.

Na okładce wykorzystano zdjęcie Sergiu Bacioiu (CC BY-NC 2.0)

Ilustracje wykorzystane w poradniku udostępnione zostały na różnych licencjach Creative Commons.

Partnerzy publikacji

Spis treści

Strona redakcyjna

Partnerzy publikacji

Część I - Podstawowe informacje

1. Wprowadzenie

2. Do kogo skierowany jest ten poradnik

3. Cel poradnika

4. Aktualność poradnika

5. Po co jest mi potrzebna widoczność w Google Scholar

6. Liczba cytowań i indeks Hirscha

7. Czym jest Google Scholar

7.1 Wyszukiwarka Google Scholar

7.2 Profil autora w Google Scholar Citations

7.3 Wpływ czasopism w Google Scholar Metrics

8. Jak sprawdzić, czy prace są widoczne w Google Scholar

Dlaczego powinniśmy analizować swoje cytowania według Anne-Wil Harzing

Część II - Dodawanie pracy

1. Czy to jest trudne

2. Kto może zamieścić moje prace - rola wydawcy a autora

3. Krok 1. Ustalanie stanu prawnego

4. Kwestie prawne

Dalsza lektura

5. Krok 2. Przygotowanie plików PDF

6. Opracowywanie pliku PDF

7. Krok 3. Zamieszczanie pracy w repozytorium instytucjonalnym

7.1 Lista polskich repozytoriów

7.2. Dodawanie pracy do repozytorium CEON

7.3 Kiedy moje prace będą widoczne

8. Krok 4. Zakładanie i zarządzanie profilem autora w Google Scholar

Część III - Problemy i pytania

1. Nie działa – co wtedy

2. Dodałem prace, ale ich nie widać – co zrobić

3. Mam za mało cytowań!

4. Manipulowanie wynikami

Napisz uwagę lub sugestię do autora poradnika

Lista zmian

O autorze

Część I - Podstawowe informacje

1. Wprowadzenie

Zdecydowałem się napisać poradnik na temat możliwości aktualizowania informacji w Google Scholar, gdyż w sieci nie jest łatwo znaleźć wyczerpujące materiały na ten temat. Można wskazać informacje dla webmasterów, które jednakże nie są skierowane do autorów naukowych.

Nie podejmuję się tutaj wartościowania naukometrii i bibliometrii oraz wykorzystywania wskaźników ilościowych do oceny pracy naukowców. Rozumiem, że kwestie te budzą wiele kontrowersji i mają wielu przeciwników oraz zwolenników. Nie można jednakże zaprzeczyć temu, że nauka (nie rozróżniam na światową i polską) musi być w jakiś sposób zarządzana. A ci, którzy nią zarządzają, wykorzystują właśnie takie, a nie inne sposoby.

Poradnik składa się z trzech części, w których staram się: I – wytłumaczyć podstawowe terminy, aby następnie w części II – pokazać, jak można dodać swoje prace. W ostatniej III części – rozwijam kilka spraw technicznych.

2. Do kogo skierowany jest ten poradnik?

Poradnik został skonstruowany tak, aby pomóc autorom prac naukowych zrozumieć, w jaki sposób mogą zwiększyć widoczność swoich tekstów w internecie. Jest to poradnik dla początkujących, dlatego będę niekiedy uciekał się do skrótów (zaawansowani użytkownicy muszą mi to wybaczyć), a niektórych kwestii po prostu nie poruszę, aby nie wprowadzać dodatkowego zamętu.

Google Scholar jest jedną z podstawowych wyszukiwarek tekstów naukowych, a wszystkie produkty tego systemu składają się na potężne narzędzie promocji nauki.

W Google Scholar indeksowane są teksty naukowe ze wszystkich dziedzin nauki. Jednakże widoczność w tej bazie i wyszukiwarce jest szczególnie kluczowa dla autorów z dziedzin humanistycznych i nauk społecznych (w innych bazach np. w Web of Knowledge czy Scopus humanistyka nie jest tak dobrze indeksowana – to, czy wynika to z niedoskonałości ba, z czy też jakości humanistyki, nie będzie tutaj podejmowane). Każdy z Czytelników musi sam zadecydować, czy warto poświęcić czas na dodanie publikacji do wyszukiwarki – w rozdziale 5 opisuję, dlaczego warto to rozważyć.

3. Cel poradnika

Celem poradnika jest pokazanie, jak można poprawnie dodać do Google Scholar swoje prace naukowe. Całość procesu rozpoczyna się od ustalenia stanu prawnego publikacji, następnie należy przygotować plik PDF i zadbać o jego poprawne opisanie oraz zdeponowanie w serwisie, który jest rozpoznawany (a najlepiej rekomendowany) przez Google Scholar.

Ostatnim krokiem jest założenie profilu autora w Google Scholar Citations i uporządkowanie swojego dorobku oraz automatyczne zliczenie liczby cytowań oraz indeksu Hirscha.

Wszystkie kroki zostaną szczegółowo omówione w dalszej części poradnika.

1. Ustalenie stanu prawnego.

2. Przygotowanie pliku: odpowiednia jakość, nazwa pliku oraz metadane.

3. Zdeponowanie pliku: wrzucenie pracy do odpowiedniego serwisu lub repozytorium instytucjonalnego.

4. Profil autora: zakładanie profilu autora w Google Scholar Citations, porządkowanie dorobku.

4. Aktualność poradnika

Założenie jest następujące: poradnik ma być aktualny. Jednakże wszystkie serwisy bardzo często dokonują aktualizacji swoich funkcji. Dlatego też poradnik będzie aktualizowany i oznaczany numerem wersji.

Niniejsza wersja to 1.1 wydana 22 marca 2013 r. – aktualny poradnik będzie zawsze dostępny pod niezmiennym adresem: http://ekulczycki.pl/poradnik

5. Po co jest mi potrzebna widoczność w Google Scholar?

Google Scholar to jedna z największych wyszukiwarek tekstów naukowych, od której kwerendę rozpoczyna bardzo wielu naukowców.

Jeżeli dostęp do pełnej wersji twojego tekstu będzie możliwy z poziomu wyszukiwarki Google Scholar, istnieje bardzo duża szansa, że potencjalny czytelnik dotrze do twojej pracy. Niektóre wydawnictwa same dbają o widoczność wydawanych tekstów – jednakże nie jest to regułą.

Równie ważne jest to, że baza ta stanowi źródło danych dla programów bibliometrycznych (takich jak „Publish or Perish” czy „Scholarometer”), przy pomocy których oblicza się np. liczbę cytowań czy też indeks Hirscha.

Dla przedstawicieli nauk humanistycznych i nauk społecznych istotne jest to, że Narodowe Centrum Nauki uznaje „Publish or Perish” za źródło informacji o liczbie cytowań i indeksie Hirscha. W informacjach o dorobku kierownika projektu dla paneli HS (nauki humanistyczne i społeczne):

tam, gdzie to możliwe należy podać łączną liczbę cytowań wszystkich dotychczasowych publikacji, bez autocytowań oraz indeks H (preferowane źródło: Web of Science lub Publish or Perish).

Źródło: Załącznik 2a do konkursu OPUS 4.

Innymi słowy: dbając o to, aby twoje prace były poprawnie widoczne w Google Scholar, możesz zwiększyć liczbę swoich cytowań oraz indeks Hirscha – a to są wskaźniki istotne przy ocenie dorobku w konkursach NCN.

6. Liczba cytowań i indeks Hirscha

Liczba cytowań – kiedy piszę o „liczbie cytowań”, chodzi o liczbę wszystkich zarejestrowanych przez Google Scholar cytowań prac danego autora naukowego. Nie należy mylić tego z indeksem cytowań. Liczba cytowań danego autora zależy nie tylko od liczby jego prac, ich popularności oraz tego, ile razy „tak naprawdę” został zacytowany. Kluczowym czynnikiem jest również odzwierciedlenie tego w bazie referencyjnej – w tym przypadku w Google Scholar. Innymi słowy: autora mogą cytować inni autorzy, jednakże gdy ich prac nie ma w Google Scholar, cytowania nie liczą się.

Przykład, który pokazuje, dlaczego tak ważne jest, aby jak największa liczba autorów dbała o widoczność swoich prac.

Autor Jan Kowalski zadbał o poprawną widoczność swoich prac w Google Scholar. Zamieścił w nim cały swój dorobek, tj. 10 artykułów. Jak Kowalski wie, że każdy z jego artykułów został zacytowany dokładnie 2 razy.

Jednakże w Google Scholar liczba jego cytowań wynosi 5. Oznacza, to że tylko część publikacji, w których Jan Kowalski jest cytowany, jest widoczna w Google Scholar. Liczba cytowań Jana Kowalskiego zmieni się dopiero wtedy, kiedy publikacje, w których jego prace są cytowane, będą również widoczne w Google Scholar.

Indeks Hirscha (wskaźnik Hirscha) – jest to współczynnik, który ma charakteryzować cały dorobek naukowca, a nie tylko pokazywać, jak wiele razy konkretna publikacja została zacytowana. Indeks Hirscha jest to liczba prac (n) danego naukowca, która została zacytowana, co najmniej n-razy.

Źródło: Wikipedia (Public Domain)

Innymi słowy: jeżeli naukowiec ma indeks h równy 4, oznacza to, że w swoim dorobku ma conajmniej 4 prace, a każda z nich została zacytowana co najmniej 4 razy.

Jak sprawdzić liczbę swoich cytowań oraz swój indeks Hirscha piszę na stronie 49.

7. Czym jest Google Scholar?

Google Scholar – scholar.google.pl – to serwis uruchomiony w 2004 roku, który został jedną z najpopularniejszych wyszukiwarek tekstów naukowych, stając się alternatywą dla wyszukiwarek Scirus czy getCITED i bazy Scopus.

Obecnie Google Scholar to nie tylko wyszukiwarka, ale również narzędzie tworzenia do analiz bibliometrycznych czy też eksportu danych bibliograficznych. Sami twórcy piszą natomiast:

Usługa Google Scholar upraszcza wyszukiwanie tekstów naukowych. W jednym miejscu można wyszukiwać materiały z wielu dziedzin i źródeł: artykuły recenzowane, prace naukowe, książki, streszczenia i artykuły pochodzące z wydawnictw naukowych, towarzystw naukowych, repozytoriów materiałów zgłoszonych do publikacji, uniwersytetów i innych organizacji akademickich. Wyszukiwarka Google Scholar ułatwia znalezienie najbardzie odpowiednich naukowych materiałów źródłowych.

Źródło: Informacje o programie Google Scholar.

Dodatkowa lektura:

- Google Scholar – narzędzie do importu danych bibliograficznych? – link.

- Google Scholar rozwija się – dodano rekomendacje na podstawie profilu – link.

7.1 Wyszukiwarka Google Scholar

Wyszukiwarka tekstów naukowych oraz cytowań to najbardziej znany składnik serwisu Google Scholar. Pod adresem scholar.google.pl możemy przeszukiwać obszerne bazy tekstów (często darmowy dostęp pełnotekstowy) oraz zobaczyć, ile razy dany tekst był cytowany. Oprócz tego w opcjach wyników wyszukiwania możemy wybrać sposób eksportu danych bibliograficznych do najpopularniejszych programów. Wszystkie opcje dostępne są pod wynikiem wyszukiwania – pokazuje to poniższe zbliżenie.

Printscreen strony scholar.google.pl

Dodatkowa lektura:

- Nowa funkcja w Google Scholar. Pokażcie to studentom – link.

7.2 Profil autora w Google Scholar Citations

Google Scholar Citations (GSC) pozwala nam założyć swój profil w usłudze Google Scholar oraz umożliwia śledzenie, gdzie i przez kogo cytowane są nasze prace. Do profilu przyporządkowane są nasze teksty. Serwis daje również możliwość automatycznego wyliczenia naszego indeksu Hirscha.

GSC przeznaczone jest dla bada czy i umożliwia zarządza nie „cytowanym dorobkiem”. Punktem wyjścia jest posiadanie swoich prac w bazach Google’a. Stworzenie profilu w GSC nie jest warunkiem koniecznym do zapewnienia widoczności swoich prac, ale umożliwia ich uporządkowanie.

Profil Richarda Feynmana w Google Scholar Citations

Dodatkowa lektura:

- Nowe narzędzie do obliczania indeksu h i śledzenia cytowań – link.

- Google Scholar Citations otwarte dla wszystkich! – link.

7.3 Wpływ czasopism w Google Scholar Metrics

1 kwietnia 2012 r. Google uruchomiło kolejny moduł – Google Scholar Metrics, w ramach którego obliczany jest wpływ czasopism (swoista alternatywa dla Impact Factor).

W pierwszej fazie produktu Google uwzględniło artykuły z czasopism opublikowane w latach 2007–2011 (założenie jest takie, że czasopismo w tym czasie musiało opublikować conajmniej 100 artykułów) oraz – dodatkowo – uwzględnia się tylko te czasopisma, które były, co najmniej raz zacytowane (i jest to widoczne w Google Scholar). Obecnie można wybrać „topowe” czasopisma według języka publikacji (niestety nie ma polskiego) oraz wyszukiwać czasopisma po tytułach/ słowach kluczowych.

Klasyfikacja czasopism ze słowem kluczowym: „philosophy”

8. Jak sprawdzić, czy prace są widoczne w Google Scholar?

„Publish or Perish”

Sprawdzenie, które prace są zaindeksowane w Google Scholar, nie jest trudne. Jednakże najlepszym sposobem nie jest wcale wpisanie naszego imienia i nazwiska do wyszukiwarki dostępnej pod adresem scholar.google.pl. Uzyskamy nieuporządkowane wyniki pojedynczych prac, nie będziemy pewni, czy poprawnie przejrzeliśmy wszystkie strony wyników, a już na pewno nie uzyskamy naszej liczby cytowań czy też indeksu Hirscha obliczonego na podstawie bazy Google Scholar.

Źródło: fdecomite (CC BY 2.0)

Można to zrobić na wiele sposobów: najbardziej popularnym programem do obsługi Google Scholar jest narzędzie „Publish or Perish” – podstawowe polecenia opiszę na kolejnych stronach. Bardziej zaawansowanym użytkownikom polecam jeszcze dwa narzędzia: wtyczkę do Firefoxa: Scholar H-Index Calculator oraz usługę: Scholarometer.

„Publish or Perish” to program stworzony przez Anne-Wil Harzing jako narzędzie do obliczania wpływu i cytowań autorów oraz czasopism.

Krok 1: Instalacja programu

Ze strony programu wybieramy system operacyjny (Windows, Mac OS X, Linux), a następnie postępujemy zgodnie z instrukcjami pojawiającymi się na ekranie. Instalacja „PoP” w środowisku Windows przebiega klasycznie, tak jak instalacja innych programów i nie przysparza żadnych trudności.

Krok 2: Okno programu i jego elementy

Po udanej instalacji i włączeniu programu pojawi się podstawowy ekran, na górze którego znajdują się interesujące nas zakładki: Author impact (do obliczania cytowań i wpływu autora) oraz ewentualnie Journal impact (do obliczania cytowań i wpływu czasopisma).

Okno programu „Publish or Perish”

Krok 3: Autor – cytowania i indeks Hirscha

Wszystkie wskaźniki dla autora znajdziemy poprzez wyszukanie w zakładce Author impact. Na obrazku poniżej zostało ono zakreślone na różowo.

Po wpisaniu danych autora w rubrykę „Author’s name” uzyskamy następujące wyniki – posłużyłem się dla przykładu dorobkiem obliczanym dla „Emanuel Kulczycki”:

Powyżej widać okno wyników: na żółto wskazana jest liczba cytowań uzyskanych poprzez to proste zapytanie oraz wyliczony indeks Hirscha.

Jak skutecznie wyszukiwać w „Publish or Perish”?

Poniższe wytyczne oparte są na oficjalnej Pomocy do programu „PoP”.

1. Autora wpisuj zawsze w znakach „cudzysłowu”, np. „J Kowalski”.

2. „Publish or Perish” nie rozróżnia wielkości liter. „J KOWALSKI” wygeneruje takie same wyniki jak „j kowalski”.

3. Kolejność elementów nie ma znaczenia. „J Kowalski” wygeneruje takie same wyniki jak „Kowalski J”.

4. Używaj inicjałów imienia, a nie pełnego imienia, ponieważ nie wszystkie czasopisma używają w udostępnianych danych pełne imiona.

5. Jeśli autor konsekwentnie publikuje tylko pod jednym inicjałem, można wykluczyć z wyników jego imienników, używając 2 i 3 litery imienia przy pomocy symboli wieloznacznych. Na przykład przy wyszukiwaniu „G Sewell”, można wykluczyć „G* Sewell” „G** Sewell”.

6. Nie możesz użyć wyrażenia „*G Sewell”, aby wykluczyć „WG Sewell” lub „AG Sewell”. Aby wykluczyć z wyników tych autorów, trzeba ręcznie ich wskazać w polu „exclude the names”.

7. Jeśli autor/autorka publikuje pod dwoma nazwiskami (np. nazwisko panieńskie i nazwisko po mężu/żonie) należy użyć operatora OR pomiędzy wyszukiwanymi nazwiskami, np. „A Nowak” OR „A Kowalska”.

8. Jeśli autor w większości publikuje z dwoma inicjałami imion, ale wyjątkowo opublikował z jednym inicjałem, wówczas trzeba połączyć wyszukiwanie po inicjale z wyszukiwaniem pełnego imienia (np. „CT Kulik” OR „Cecylia Kulik”).

Zakres lat oraz dziedzina badawcza

1. Zanim ograniczysz zakres lat, upewnij się, czy wyniki pokazują często cytowane publikacje autora (bez tego ograniczenia).

2. Nie odznaczaj dziedzin (subject areas), chyba że jest to niezbędne (np. wówczas, gdy autor ma bardzo popularne nazwisko) – ponieważ autor może mieć publikacje w więcej niż jednej dziedzinie. Co więcej, niektóre publikacje są niesklasyfikowane i pojawiają się jedynie wtedy, gdy wszystkie dziedziny są zaznaczone.

Zaznaczanie, odznaczenia i łączenie wyników

1. Możesz odznaczyć publikacje, które nie zostały opublikowane przez sprawdzanego autora.

2. Wystarczy „odhaczyć” zaznaczenia w pierwszej kolumnie – po prostu klikając na nie.

3. Możesz odznaczyć, uwzględnić więcej niż jedną publikację: najpierw po kolei na nie klikając, a następnie klikając przycisk (un)chek selection.

4. Jeśli w wynikach pewne elementy się powtarzają, możesz je scalić – wystarczy powtarzający się element zaznaczyć, a następnie przenieść go na element główny (tak jak kopiuje się pliki do folderów).

5. Wybieranie istotnych publikacji, aby następnie je odznaczyć, zaznaczyć czy scalić, warto poprzedzić posortowaniem wyników według cytowań, autorów, tytułów, roku publikacji czy wydawcy. Aby posortować, wystarczy kliknąć w nagłówek danej kolumny (podwójne kliknięcie spowoduje odwrócenie porządku).

Zaawansowane wyszukiwanie

Jeżeli ktoś potrzebuje bardziej zaawansowanej składni zapytań oraz chce wykorzystać pełen potencjał programu, najlepiej zacząć od przeczytania oficjalnej pomocy lub kupić podręcznik do „Publish or Perish”.

Dlaczego powinniśmy analizować swoje cytowania według Anne - Wil Harzing – autorki „Publish or Perish”

Dla czego chcesz wiedzieć, czy twoja praca jest cytowana?

- Aby przygotować się do oceny swojej pracy przy awansie czy ocenie rocznej.

- Aby wiedzieć, kto opiera się na twoich pracach.

- Takie osoby mogą być naszymi przyszłymi współpracownikami.

- Emocjonujące jest obserwowanie, w jaki sposób inni wykorzystują nasze badania.

- Aby podbudować swoją samoocenę.

Dodatkowa lektura:

- Analiza cytowań i „Publish or Perish” – Anne–Wil Harzing – link.

Część II - Dodawanie pracy

1. Czy to jest trudne?

Dodawanie pracy w taki sposób, aby znalazł się do niej pełnotekstowy dostęp w wynikach wyszukiwarki Google Scholar, nie przysparza wielu problemów. Ważne jest jednak zachowanie szczególnej staranności w trakcie realizacji poszczególnych kroków: musimy zadbać o to, żeby wszystkie nasze publikacje były przyporządkowane nam, a nie innym autorom (co może się zdarzyć, kiedy niepoprawnie wypełnimy pola opisujące naszą publikację). W tej części poradnika pokażę, od czego powinno się zacząć deponowanie pracy oraz podkreślę te elementy, na które powinniśmy zwrócić szczególną uwagę.

Istotna uwaga: postaram się zaprezentować najprostszy i jeden z najlepszych sposobów umieszczania pracy w Google Scholar – czyli poprzez repozytoria instytucjonalne. Nie jest to jedyna droga – można np. również dodawać prace przez Academia.edu, ale nie jest to tak skuteczne. Wasze prace mogę już się znajdować w wynikach wyszukiwarki: mógł o to zadbać wydawca, o czym piszę na stronie 22.

2. Kto może zamieścić moje prace: rola wydawcy a autora

W Google Scholar może znajdować się już część naszych prac. Pozostałe musimy jednakże dodać sami. Zdarza się również tak, że w Google Scholar pojawiają się błędne opisy bibliograficzne naszych tekstów lub nie ma pełnotekstowego dostępu do niego (jest tylko informacja o cytowaniu) mimo tego, że w jakimś serwisie uczelnianym jest on dostępny.

Nasz tekst może być już indeksowany w Google Scholar, bo po prostu mógł go tam dodać np. wydawca czasopisma. Jednakże często się zdarza – nawet gdy w sieci udostępniana jest cała zawartość periodyku – że czasopismo nie jest dobrze widoczne.

Do Google Scholar prace mogą dodawać trzy rodzaje podmiotów (trzeba pamiętać, że muszą mieć do tego prawo):

- Autorzy publikacji naukowych zamieszczając np. prace na stronach swoich uczelni [to rozwiązanie jest dozwolone, ale nie jest rekomendowane przez GS].

- Autorzy poprzez deponowanie w repozytoriach instytucjonalnych.

- Wydawcy czasopism udostępniając zawartość periodyków.

Najskuteczniejsze jest dodawanie prac do Google Scholar poprzez deponowanie ich w repozytoriach instytucjonalnych. I takie rozwiązanie zostanie tutaj przedstawione.

3. Krok 1. Ustalanie stanu prawnego. Czyli kiedy mogę udostępnić pracę?

Kiedy zdecydujesz się umieścić w sieci swoje prace w taki sposób, aby były poprawnie widoczne w Google Scholar, pierwszą rzeczą, którą musisz wykonać, jest ustalenie stanu prawnego.

Po pierwsze, musisz być pewien, czy masz prawo udostępniać swoje prace – jeżeli publikowałeś w czasopismach, które publikują w otwartym dostępie: prawdopodobnie nie ma problemu. Jednakże zawsze warto sprawdzić, jaką politykę udostępniania prowadzi dane czasopismo czy wydawnictwo.

Poniżej znajdziesz podstawowe wskazówki w kwestiach prawnych: pamiętaj jednakże, że nic nie zastąpi świadomej lektury podpisanych umów oraz przejrzenia polityki wydawniczej. W razie problemów zawsze możesz się skonsultować z bibliotekarzem akademickim, który na pewno Ci pomoże.

Podpisując umowę wydawniczą, pamiętaj o swoich interesach

Kliknij i czytaj więcej

4. Kwestie prawne

Czy mogę udostępnić w repozytorium swój artykuł, książkę, doktorat, raport, materiał konferencyjny…?

Wymienione w pytaniu materiały naukowe są zazwyczaj chronione prawem autorskim jako utwory. W związku z tym ich publiczne udostępnienie może być dokonane jedynie przez osobę, której przysługują prawa autorskie do danego utworu (osobę uprawnioną), lub za jej zgodą. Od tej generalnej zasady istnieją wyjątki – np. prawo przedruku – ale nie mają one zastosowania w przypadku udostępniania materiałów w repozytorium. Zgodnie z regulaminem, udostępniać swoje materiały w repozytorium mogą tylko autorzy, którzy zachowali odpowiedni do tego celu zakres praw.

Prawa autorskie dzielą się na osobiste i majątkowe. Prawa osobiste przysługują zawsze twórcy (autorowi), natomiast prawa majątkowe mogą być przenoszone na inne osoby, w całości lub w części (np. tylko na wybranych polach eksploatacji). Kwestia zakresu praw potrzebnych do opublikowania materiału w repozytorium dotyczy praw majątkowych. Jeżeli chodzi o samo udostępnienie w repozytorium, to konieczne jest tylko prawo do eksploatacji na polu internetowym (prawo do zwielokrotniania cyfrowego oraz do takiego publicznego udostępniania utworu, by każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym). Natomiast jeżeli autor chce dodatkowo udzielić użytkownikom licencji CC-BY do udostępnianego materiału, to musi dysponować praktycznie całością praw majątkowych, gdyż licencja CC-BY obejmuje wszelkie znane pola eksploatacji.

W sytuacji, w której prawa do zwielokrotniania cyfrowego i publicznego udostępniania utworu w internecie nie należą do autora, udostępnienie w repozytorium wymagać będzie wcześniejszego uzgodnienia z podmiotem tych praw (osobą lub instytucją, której te prawa przysługują). Uzgodnienie to powinno przyjąć formę aneksu do wcześniejszej umowy. Taki aneks powinien jasno wskazywać, o jakie udostępnienie chodzi (powiązane z udzieleniem licencji CC-BY czy nie) i na co dokładnie strony się zgadzają.

Jak mogę sprawdzić, czy dysponuję takim zakresem praw autorskich do danego materiału, który pozwala mi na samodzielne umieszczenie go w repozytorium?

Oczywiście najprostsza jest sytuacja, w której udostępniającym jest autor, który zachował pełnię nieograniczonych praw majątkowych. Nie ma wtedy wątpliwości, że może on udostępnić materiał w repozytorium i udzielić do niego licencji CC-BY.

W praktyce często występują sytuacje bardziej skomplikowane. Źródłem komplikacji mogą być wcześniejsze umowy dotyczące danego materiału, na przykład umowy z wydawnictwami, na mocy których autor przeniósł swoje prawa majątkowe lub udzielił licencji wyłącznej.

Niekiedy nawet udzielenie wydawcy licencji niewyłącznej może utrudniać lub uniemożliwiać udostępnienie tekstu w repozytorium, np. jeżeli umowa zobowiązuje twórcę do powstrzymania się od tego typu działań. Dlatego też w przypadku istnienia jakiejkolwiek wcześniejszej umowy dotyczącej danego materiału należy szczegółowo przeanalizować postanowienia tej umowy.

Innym źródłem komplikacji może być fakt, że materiał powstał w ramach wykonywania obowiązków wynikających z umowy o pracę. Jeżeli umowa o pracę nie stanowi inaczej, to w przypadku pracowniczych utworów naukowych prawa autorskie przysługują autorowi, a jego pracodawca ma jedynie pierwszeństwo publikacji. Prawo pierwszeństwa może jednak skutecznie ograniczyć (chociażby czasowo) możliwość samodzielnego publikowania w repozytorium. Możliwe są też sytuacje, w których umowa między pracodawcą a pracownikiem inaczej reguluje kwestię praw autorskich i praw do publikacji utworu naukowego (zawęża lub rozszerza zakres praw nabywanych przez pracodawcę), należy więc zawsze sprawdzić, czy w danym przypadku nie obowiązują szczególne ustalenia.

Jeżeli występują trudności w ustaleniu, czy konkretna umowa pozostawia autorowi wystarczający zakres praw, czy nie, to wątpliwości najlepiej wyjaśniać z pomocą prawnika.

Czy mogę udostępnić w repozytorium materiał, którego jestem współautorem?

Prawa autorskie do utworu współautorskiego dzielą się pomiędzy współautorów. Udostępnienie całego współautorskiego materiału w repozytorium wymaga zgody wszystkich współautorów (albo innych osób bądź instytucji uprawnionych do danego materiału, jeżeli któryś spośród współautorów przekazał swoje prawa na mocy umowy zawartej np. z pracodawcą lub z wydawcą).

Nie ma technicznej możliwości założenia wspólnego konta w repozytorium ani jednoczesnego publikowania przez kilku użytkowników. Tak więc utwór współautorski może być opublikowany w repozytorium przez jednego ze współautorów, ale jedynie za wiedzą i zgodą pozostałych osób uprawnionych do danego materiału.

Czy mogę umieścić w repozytorium prace niepublikowane?

W repozytorium można publikować utwory naukowe, niezależnie od tego, czy zostały już opublikowane gdzie indziej, czy nie. Autor musi jedynie dopilnować, aby późniejsze umowy wydawnicze, zawierane już po udostępnieniu utworu w repozytorium, nie pozbawiły go prawa do tego udostępniania.

Na co zezwalam użytkownikom udostępniając moje materiały w repozytorium? Dlaczego system repozytorium pyta mnie, czy chcę udzielić licencji CC-BY do udostępnianych materiałów?

Repozytorium służy przechowywaniu materiałów naukowych, takich jak artykuły, książki, doktoraty, raporty czy materiały konferencyjne. Materiały takie stanowią zwykle utwory chronione prawem autorskim. Ich opublikowanie – także w repozytorium – nie powoduje utraty ochrony wynikającej z prawa autorskiego. Bez zgody uprawnionego, użytkownicy mogą zatem korzystać z udostępnionych w repozytorium materiałów tylko w wąskim zakresie wynikającym z przepisów o dozwolonym użytku. Dozwolone będzie np. edukacyjne i naukowe wykorzystanie tych materiałów. Dozwolony użytek wynika z przepisów prawa autorskiego, gdzie określono też jego konkretne przypadki i szczegółowe przesłanki.

Korzystanie w szerszym zakresie wymaga uzyskania zgody uprawnionego, gdyż inaczej będzie stanowiło naruszenie prawa autorskiego. Użytkownik może wystąpić o taką zgodę bezpośrednio do uprawnionego. Dodatkowo, system informatyczny repozytorium umożliwia uprawnionym wyrażenie z góry generalnej zgody w postaci licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 PL (CC-BY). Będzie ona obejmować wszystkich użytkowników danego materiału. Udzielenie licencji CC-BY oznacza zezwolenie na wykorzystywanie utworu na wszystkich znanych polach eksploatacji w dowolnym celu, a także na korzystanie z jego opracowań. Tak więc użytkownik materiału udostępnionego na licencji CC-BY będzie mógł np. wydrukować dowolną liczbę egzemplarzy, opublikować własne tłumaczenie lub streszczenie materiału, sprzedawać kopie itd. Użytkownik licencji CC-BY jest z kolei zobowiązany do przekazywania odbiorcom konkretnych informacji o utworze: musi podawać jego tytuł, autora(-ów), źródło, oraz informację o udostępnieniu utworu na licencji CC-BY.

Tekst w dziale „Kwestie prawne” pochodzi z poradnika z repozytorium CEON udostępnionego na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska.

Doprecyzowanie niektórych zagadnień można znaleźć na stronie Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu – kliknij i przeczytaj dział „Prawo autorskie”.

Pamiętaj, że w Google Scholar udostępnia się przede wszystkim artykuły, a nie książki – te zamieść najlepiej w Google Books.

Jeśli chcesz uzyskać pomoc prawną w zakresie udostępnienia swojej monografii naukowej, koniecznie skontaktuje się z Biblioteką Otwartej Nauki.

Dalsza lektura

Wszystkim Czytelnikom, którzy chcieliby rozwinąć swoją wiedzę na temat kwestii prawnych związanych z udostępnianiem prac w otwartym dostępie, polecam lekturę książki Krzysztofa Siewicza pt. Otwarty dostęp do publikacji naukowych. Kwestie prawne, która jest świetnym wprowadzeniem do tematyki wolnych licencji.

Autor nie ogranicza się tylko do podstaw prawnych, ale wskazuje również, jak w praktyce zastosować pewne rozwiązania.

Książka jest do pobrania pod tym adresem.

Ze wstępu:

Sprawne wdrażanie otwartego dostępu wymaga prawidłowego zarządzania kwestiami prawnymi na wszystkich tych etapach. Nie ma bowiem prawnych przeszkód, które uniemożliwiałyby otwarty dostęp, a jedynie kwestie wymagające określonych decyzji lub negocjacji wspartych wiedzą prawniczą.

Na potrzeby analizy podzieliliśmy czytelników na przedstawicieli następujących grup: (1) autorów, (2) wydawców, (3) jednostek naukowych, (4) instytucji finansujących naukę. Podstawą takiego podziału jest to, że każda z tych grup napotyka inne kwestie prawne lubzmaga się z nimi z innej perspektywy. Zanim jednak przejdziemy do poszczególnych części, dedykowanych każdej z tych grup, przedstawiamy część ogólną, poświęconą kwestiom wspólnym oraz podstawowym definicjom.

5. Krok 2. Przygotowanie plików PDF

Do punktu drugiego przechodzimy wtedy, kiedy jesteśmy już pewni, że daną pracę lub wiele prac możemy udostępnić. Tak jak już wspomniałem, będę pokazywał, w jaki sposób zdeponować pracę w repozytorium instytucjonalnym – ale pamiętaj: sposób przygotowania pliku PDF nie zależy od tego, gdzie go udostępnisz. Zawsze należy go przygotować w sposób poprawny. Poniżej znajdziesz podstawowe wytyczne, których należy przestrzegać.

Do zamieszczenia pracy w sieci można wykorzystać jeden z trzech rodzajów plików:

1. Plik PDF w wersji wydawniczej publicznie udostępniony przez wydawcę.

2. Plik PDF w wersji wydawniczej, który nie jest udostępniony, ale otrzymamy go od wydawcy.

3. Skan dokumentu – w przypadku, gdy mamy zgodę, ale wydawca nie posiada już oryginalnego pliku PDF.

Plik PDF wskazany powyżej jako 1 i 2 to najlepsza opcja. Mamy nie tylko pewność, że jest to wersja ostateczna dokumentu, ale uzyskujemy najlepszą z możliwych jakość. Opcja trzecia, to ostateczność – ale jak się okazuje w praktyce – bardzo często trzeba się do niej uciekać.

Nie polecam umieszczania plików PDF stworzonych z nieostatecznych wersji dokumentów – np. z plików Microsoft Word. W ten sposób można zamieszczać working papers oraz różnego rodzaju materiały robocze. Jednakże jeśli wydawca pozwala na korzystanie tylko z wersji przed recenzją lub po recenzji (a nie z ostatecznego pliku), wówczas i takie rozwiązanie będzie dobre.

Jak wyglądają takie pliki?

Przykład dla plików wskazanych jako (1) i (2), czyli plik udostępniony przez wydawcę (na stronie lub przekazany autorowi):

Załóżmy, że chcesz udostępnić swój artykuł pt. „Nauka w sieci”. Najlepiej byłoby, gdybyś miał plik PDF od wydawcy, czyli wersję ostateczną. Jest to możliwe, gdy czasopismo udostępnia wszystkie pliki z artykułami na swojej stronie, tak jak ma to miejsce np. w czasopiśmie „Peitho. Examina Antiqua”. Każdy autor może pobrać plik PDF z konkretnym artykułem.

Ważna uwaga: czasami czasopisma udostępniają cały numer na raz w sieci – tzn. wszystkie artykuły w jednym pliku PDF. Niestety nie jest to dobrze widoczne w Google Scholar. Dlatego też należy „wyciąć” z takiego PDF tylko i wyłącznie strony z naszym artykułem!

Przykład dla plików wskazanych jako (3), czyli skan dokumentu

Przygotowanie takiego pliku wymaga wykonania większej liczby czynności. Najpierw musimy zeskanować dokument, zrobić OCR, wyczyścić itd. Czasami jednakże nie mamy innego wyjścia (trzeba też pamiętać, że taki dokument więcej waży – a my musimy się zmieścić w 5 MB – o czym będzie więcej w dalszej części poradnika). Kiedy mamy plik PDF od wydawcy, możemy od razu przystąpić do pracy i przejść do opracowywania pliku, które jest opisane na stronie 33.

Na kolejnej stronie zamieszczony jest fragment z poprawnie przygotowanego pliku: skan, w którym możemy zaznaczać i kopiować tekst (a więc jest rozpoznawalny dla wyszukiwarek).

Artykuł „Sytuacja komunikacyjna w kulturze…”.

Przygotowanie skanu dokumentu

Przygotowanie takiego dokumentu nie jest trudne, musimy tylko pamiętać o kilku podstawowych sprawach. Jeśli nie czujecie się na siłach, nie macie w tym zakresie doświadczenia, albo po prostu nie macie skanera – możecie to komuś zlecić. Pamiętajcie tylko, aby przekazać kilka podstawowych zasad, wyliczonych poniżej.

1. Cały artykuł musi być zawarty w jednym pliku PDF.

2. Każda strona oryginalnego dokumentu musi odpowiadać jednej stronie dokumentu w pliku PDF. Czyli nie skanujemy dwóch stron na raz. Jeśli nie ma innej opcji zeskanowania, wówczas taką podwójną stronę trzeba podzielić ręcznie.

3. Skanujemy w wysokiej jakości z dwóch powodów: aby zwiększyć jakość podczas procesu rozpoznawania tekstu oraz aby umożliwić czytelnikom wydrukowanie tekstu w odpowiedniej jakości.

4. Dokument musi zostać poddany procesowi rozpoznawania tekstu (OCR), aby był rozpoznawalny dla wyszukiwarek.

5. Na koniec optymalizujemy dokument pod kątem wyświetlania na stronach internetowych (jakość oraz wielkość pliku) – ten krok jest zalecany, ale nie jest obowiązkowy, jeśli nasz plik waży poniżej 5 MB.

Kliknij i zobacz, jak ja przygotowałem swój zeskanowany plik.

6. Opracowywanie pliku PDF

Gdybyś był redaktorem czasopisma naukowego albo wydawcą, to w tym miejscu znalazłoby się bardzo dużo różnych wytycznych. Jednakże ten poradnik skierowany jest do autorów publikacji naukowych, dlatego też skupimy się tylko i wyłącznie na przygotowywaniu gotowego pliku.

Każdy z trzech rodzajów plików: czy to będzie plik od wydawcy (1) i (2), czy też przygotowany przez ciebie skan dokumentu (3) – trzeba opracować.

Na szczęście chodzi o trzy bardzo proste czynności:

1. Sprawdzenie, czy plik waży poniżej 5 MB. Jeśli waży więcej, trzeba go zoptymalizować (co będzie implikowało jednakże pogorszenie jakości zdjęć lub skanu).

2. Odpowiednie nazwanie pliku: najlepiej nadać mu brzmienie nazwiska autora lub tytułu tekstu (druga opcja jest lepsza, autor bowiem opublikował więcej niż jeden tekst). Nie używamy polskich znaków diakrytycznych, a zamiast spacji używamy podkreślnika: czyli _. Przykładowa nazwa pliku to: moj_pierwszy_artykul.pdf

3. Musimy opisać artykuł metadanymi: przynajmniej wskazać autora i tytuł dokumentu. Na kolejnej stronie pokazuję, jak to zrobić tak, jak jest to wypełnione poniżej.

Wpisywanie metadanych w pliku PDF

Wpisanie poprawnych metadanych jest zadaniem bardzo prostym – pod warunkiem, że mamy odpowiednie narzędzie. Nie da się tego zrobić zwykłym programem do wyświetlania PDF-ów (czyli np. nie można tego wykonać w programie Adobe Reader).

Ja używam do tych celów program Adobe Acrobat – jest on jednak płatny. Znalezienie darmowego programu nie jest łatwe, dlatego od razu najlepiej ściągnąć jedno z najlepszych darmowych narzędzi dla systemu Windows, które umożliwia edycję metadanych.

BeCyPDFMetaEdit – możecie pobrać i zainstalować z tego miejsca.

Następnie wystarczy uruchomić program i wskazać plik, który chcemy edytować. Pamiętajcie, że wystarczy wpisać autora oraz tytuł dokumentu (oczywiście wpisanie innych danych będzie wartością dodaną).

Edycja metadanych w pliku PDF w programie BeCyPDFMetaEdit.

7. Krok 3. Zamieszczanie pracy w repozytorium instytucjonalnym

Dodanie pracy jest procesem bardzo ważnym i takim, w którym nie powinniśmy popełnić błędów. W niniejszym rozdziale pokażę, jak dodać pracę do repozytorium CEON. Jeżeli macie własne repozytorium instytucjonalne, to takie poradniki znajdziecie na ich stronach. Ja, jako pracownik Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, umieszczam swoje prace w repozytorium AMUR i poradnik do niego znajduje się pod tym adresem.

Zanim przystąpicie do deponowania prac, upewnijcie się, że macie poprawnie przygotowane pliki PDF, które zawierają odpowiednie metadane. Oprócz tego polecam zrobić jeszcze jedną rzecz: w zwykłym pliku tekstowym (np. stworzonym w Notatniku) wypiszcie sobie najważniejsze rzeczy takie jak: tytuł tekstu, nazwę wydawnictwa, słowa kluczowe i abstrakt. To znacząco przyśpieszy proces deponowania, a wam pozwoli skupić się na innych częściach tego procesu niż wpisywanie (będziecie po prostu mogli przeklejać poszczególne elementy).

7.1 Lista polskich repozytoriów

Jeżeli jesteś pracownikiem instytucji, która posiada własne repozytorium, najlepszą opcją dla ciebie jest deponowanie swoich prac właśnie tam. Niestety w Polsce jest zaledwie kilka takich miejsc: wszystkie są wskazane w poniższym spisie. Jeżeli nie znalazłeś tam swojej jednostki, wówczas swoje prace będziesz mógł zdeponować w ogólnopolskim repozytorium CEON.

AMUR – Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

RUW – Uniwersytet Warszawski

CEON – ogólnopolskie repozytorium naukowe ICM

RUMAK – Uniwersytet M. Kopernika, Toruń

SUW – Politechnika Krakowska

IBB PAS Repository – Polska Akademia Nauk, Warszawa

RCIN – Polska Akademia Nauk, Warszawa

ENY – Politechnika Wrocławska

RUŁ – Uniwersytet Łódzki

UTP – Uniwersytet Techniczno-Przyrodniczy w Bydgoszczy

Aktualna lista na podstawie wykazu z serwisu EBIB

7.2. Dodawanie pracy do repozytorium CEON

Instrukcja zamieszczania pracy pochodzi z repozytorium CEON i jest udostępniona na licencji CC BY 3.0 Polska.

W menu bocznym, w polu Moje konto, należy kliknąć Dodawanie pozycji.

Ilustracja 1. Boczny panel „Moje konto”

Pierwszym krokiem jest określenie kolekcji, w której będzie zapisana dodawana pozycja.

Ilustracja 2. Wybór kolekcji

Właściwy proces dodawania rozpoczyna się od odpowiedzi na pytania dotyczące pozycji. Pytania są sformułowane jasno i dodatkowo wyjaśnione w krótkim zdaniu poniżej zasadniczego pytania – odpowiedź na nie nie powinna nastręczać większych trudności.

Ilustracja 3. Podstawowe pytania

W kolejnych dwóch krokach należy podać jak najwięcej informacji opisujących dodawany materiał. Pola oznaczone gwiazdką są polami wymaganymi – muszą być wypełnione, aby pozycja została dodana.

Ilustracja 4. Opisywanie pozycji, część 1

Ilustracja 5. Opisywanie pozycji, część 2

Następny krok to przesłanie dodawanego pliku, który można opatrzyć krótkim opisem. Można dodać więcej niż jeden plik – w tym celu należy nacisnąć przycisk Dodaj plik i kolejne.

Ilustracja 6. Dodawanie pliku

Po przesłaniu pliku pojawi się prośba o przejrzenie wprowadzonych danych pod kątem ich poprawności.

Ilustracja 7. Sprawdzenie poprawności

Przed zakończeniem dodawania materiału można udzielić do niego licencji. Naciśnięcie przycisku Rejestracja dodawania kończy proces dodawania – materiał jest przesyłany do weryfikacji przez redaktora repozytorium.

Ilustracja 8. Udzielanie licencji

Ilustracja 9. Koniec procesu dodawania

Opis całego procesu dostępny jest na stronie repozytorium CEON.

7.3 Kiedy moje prace będą widoczne?

Kiedy dodasz już swoje prace do repozytorium i zostaną one zaakceptowane, wówczas trzeba poczekać na poprawne zaindeksowanie ich w Google Scholar. Proces ten trwa przeważnie około 1-3 tygodni, chociaż trzeba przyznać, że okres ten jest „elastyczny”. Czasami niektóre moje prace pojawiały się już po 2-3 dniach, a niekiedy musiałem czekać miesiąc.

Ale spokojnie! Nie będziecie musieli co chwilę wchodzić i sprawdzać, czy to już nastąpiło. Kiedy założycie sobie profil w Google Scholar Citations, będziemy mogli ustawić alerty mailowe, które poinformują was, że nowa praca została dopisana.

Źródło: Defence Images (CC BY-NC 2.0)

8. Krok 4. Zakładanie i zarządzanie profilem autora w Google Scholar Citations

Profil w Google Scholar Citations zakładasz z kilku powodów. Przede wszystkim po to, aby:

1. Przyporządkować swoje prace do profilu i w ten sposób poprawnie oznaczać autorstwo swoich dokumentów.

2. Otrzymywać powiadomienia o swoich nowych pracach zaindeksowanych w Google Scholar.

3. Otrzymywać powiadomienia o tym, że ktoś twoją pracę zacytował.

4. Automatycznie wyliczać liczbę twoich cytowań oraz indeks Hirscha.

5. Otrzymywać rekomendacje najnowszych publikacji – rekomendacje są tworzone na podstawie twoich prac zaindeksowanych w profilu oraz zainteresowań.

Zakładanie konta

Gdy wejdziecie na adres scholar.google.com w prawym górnym rogu będziecie mogli zalogować się lub zarejestrować w usłudze. Trzeba posiadać konto Google – jeśli posiadasz konto na Gmailu, to już je masz.

Kiedy rozpoczniemy proces zakładania konta, będziemy musieli podać swoje dane w trzech krokach.

W pierwszym kroku podamy swoje imię i nazwisko, adres emailowy (najlepiej instytucjonalny, czyli w domenie edu) oraz obszar zainteresowań badawczych – działający na zasadzie tagów. W drugim kroku będziemy mogli przejrzeć artykuły, które przypisał nam Google po naszym imieniu i nazwisku. Jeżeli mamy popularny „zlepek” imienia i nazwiska, to będziemy mieli dużo porządkowania. Ja nie miałem takiego problemu. W kroku trzecim zostaniemy poinformowani o zasadach działa nia Google Scholar Citations i będziemy mogli zadecydować, czy nasz profil ma być automatycznie aktualizowany.

Zakładanie konta w Google Scholar Citations.

Po założeniu profilu dostaniemy maila z prośbą o potwierdzenie poprawności podanych danych. Wówczas też będziemy mogli zadecydować, czy nasz profil ma być profilem publicznym czy prywatnym. Zdaję sobie sprawę, że wiele osób to ucieszy, gdyż nie chcą pokazywać swojego braku „cytowalności”. Kiedy zdecydujemy się zrobić nasz profil profilem publicznym, wówczas w wynikach wyszukiwania w ramach Google Scholar może pojawić się – obok naszych tekstów – nasz profil.

Profil autora w wynikach wyszukiwania

Zarządzanie publikacjami

Gdy w kroku 2 – pod czas zakładania konta – importowaliśmy nasze publikacje, na pewno znalazły się tam takie, które nie powinny się tam pojawić (ja np. miałem uwzględniony PDF ze spisem treści czasopisma, w którym publikowałem). Normalnie w tym miejscu moglibyśmy również dodać publikacje nieuwzględnione przez Google. Ale wyświetlałyby się tylko w naszym profilu – nie byłoby do nich pełnotekstowego dostępu. A tego przecież nie chcemy! Właśnie po to deponowaliśmy nasze prace w repozytorium, aby się tutaj znalazły.

Kiedy klikniemy w publikację, która już się znajduje w Google Scholar i została dodana do naszego profilu podczas zakładania konta, możemy zobaczyć, jak (i przez kogo, w jakim tekście) jest cytowana oraz, co jest ważne, edytować dane.

W naszym profilu możemy również zarządzać publikacjami

Czynności – możemy zaznaczyć wszystkie nasze publikacje lub każdą z osobna i poddać je różnorakim „akcjom” – takim jak:

Dodaj – dodać zupełnie nowy tekst nieindeksowany w bazie Google;

Importuj – powtórzyć raz jeszcze „krok 2″ z zakładania konta i przejrzeć „sugestie” Google Scholar odnośnie do artykułów naszego autorstwa;

Eksportuj – wyeksportować dane bibliograficzne naszych publikacji do formatu: BibTex, EndNote, RefMan, CSV;

Scal – opcja połączenia dwóch (lub więcej) artykułów w jeden rekord (gdy np. jeden tekst widnieje w różnych wersjach w bazie Google’a);

Usuń – usunięcie artykułu z naszego profilu;

Sprawdź zawartość kosza – przegląd wykonanych akcji (usunięcia artykułów);

Aktualizacja profilu – sposób aktualizacji profilu. Mamy dwie opcje do wyboru: 1) Automatycznie aktualizuj listę artykułów w moim profilu (zalecane) oraz 2) Nie aktualizuj automatycznie mojego profilu. Wyślij mi wiadomość email w celu przejrzenia i potwierdzenia aktualizacji.

Powiadomienia o nowych artykułach i cytowaniach

Kiedy już zrobicie porządek ze swoimi artykułami, warto powrócić na stronę główną i kliknąć w zakładkę „Alerty”. Tam będziecie mogli sobie ustawić alerty, które powiadomią was mailowo o nowych artykułach i cytowaniach waszych prac (można też ustawić powiadomienia o artykułach i cytowaniach innych autorów).

Po wejściu na stronę główną pod wyszukiwarką wyświetlają nam się najnowsze rekomendacje – ale nawet jeśli nie klikniemy na nie, to pojawi się o nich informacja w formie dzwonka w prawym górnym rogu. Możemy również przejść do wszystkich rekomendacji. Trzeba pamiętać, że rekomendacje są tworzone na podstawie prac zaindeksowanych w profilu oraz wskazanych zainteresowań.

Muszę przy znać, że rekomendacje, które przedstawia mi Google są świetnie dopasowane – jestem z nich naprawdę zadowolony. Częstotliwość wyświetlania tych rekomendacji zależy oczywiście od liczby naszych publikacji oraz tematyki i dyscypliny, którymi się zajmujemy.

Indeks Hirscha oraz liczba cytowań

Indeks Hirscha oraz cytowania w serwisie Google Scholar Citations są obliczanie automatycznie. Co oznacza, z jednej strony, że nic nie musimy robić i dostajemy wszystko gotowe, z drugiej jednakże, że nie mamy na te dane żadnego wpływu – czyli nie możemy „sugerować” serwisowi cytowań, prac oraz błędów.

Cytowania. Jest to liczba cytowań fragmentów wszystkich publikacji. W drugiej kolumnie znajduje się „najnowsza” wartość tego wskaźnika, czyli liczba nowych cytowań fragmentów wszystkich publikacji z ostatnich 5 lat.

h–indeks to największa liczba publikacji h, z których pochodzi co najmniej h cytowań. W drugiej kolumnie znajduje się „najnowsza” wartość tego współczynnika, czyli największa liczba publikacji h, z których pochodzi co najmniej h nowych cytowań wykorzystanych w ciągu ostatnich 5 lat.

i10-indeks to liczba publikacji, z których pochodzi co najmniej 10 cytowań. W drugiej kolumnie znajduje się „najnowsza” wartość tego współczynnika, czyli liczba publikacji, z których pochodzi co najmniej 10 nowych cytowań wykorzystanych w ciągu ostatnich 5 lat.

Jeżeli nie możesz sobie z czymś poradzić, przeczytaj pomoc na stronach Google Scholar

Kliknij i czytaj więcej

Część III - Problemy i pytania

1. Nie działa – co wtedy?

Trzeba pamiętać, że Google Scholar nie jest usługą idealną. Niestety trzeba przyznać, że czasami pojawiają się problemy, których nie można rozwiązać. Dzieje się tak z dwóch powodów. Po pierwsze, Google nie pozwala na ingerencję użytkowników, aby nie doprowadzić do masowej manipulacji wynikami. Po drugie, nie mamy wpływu na to, jak inni autorzy udostępniają i deponują swoje prace. Czasami jest tak, że wiemy, co jest problemem, jednakże Google jasno stwierdza, że nie będzie poprawiać takich elementów. W takim przypadku pozostaje nam tylko zostawić kwestię nierozwiązaną.

Jeżeli macie jakieś pytania i uwagi, nie wahajcie się do mnie napisać. Info podane jest na stronie 56.

Ta część poradnika będzie systematycznie rozwijana. Mam nadzieję, że mi w tym pomożecie – piszcie zatem do mnie o wszelkich sprawach związanych z Google Scholar.

2. Dodałem prace, ale ich nie widać – co zrobić?

Jeżeli po upływie miesiąca po poprawnym zdeponowaniu prac w repozytorium nadal nie widać w Google Scholar twoich prac i nie ma do nich pełnotekstowego dostępu bezpośrednio z wyników wyszukiwania, powinieneś napisać do administratora repozytorium. Może była jakaś awaria, błąd systemu. Jeżeli otrzymasz odpowiedź, że wszystko jest poprawnie stworzone, wówczas najlepszym rozwiązaniem będzie po prostu ponowne dodanie i zdeponowanie tej samej pracy. Na szczęście takie sytuacje zdarzają się bardzo rzadko. Interweniowanie i pisanie do administratorów Google Scholar nie ma sensu.

3. Mam za mało cytowań!

Jeżeli uważasz, że masz za mało cytowań w swoim profilu, to niestety nie mam dobrej wiadomości. Oczywiście zakładamy, że „masz za mało widocznych” cytowań, tzn. że znasz publikacje, w których jesteś cytowany. Pierwszą rzeczą, która powinna zostać zrobiona, to sprawdzenie, czy dana praca – w której autor twierdzący, że „ma za mało cytowań”, jest cytowany – jest widoczna w dostępie pełnotekstowym w Google Scholar. Dotyczy to oczywiście również autocytowań. Od wyniku tego sprawdzenia zależy dalsze postępowanie.

Jeżeli ta praca nie jest widoczna w dostępie pełnotekstowym – a zakładamy, że nie jesteś jej autorem, to tak naprawdę niewiele można zrobić. Jedną z opcji byłoby skontaktowanie się z autorem i/lub wydawnictwem i poproszenie o udostępnienie i zdeponowanie pracy w repozytorium. Gdyby coś takiego udało się, to byłaby to sytuacja wyjątkowa (aczkolwiek nie niemożliwa – sam skontaktowałem się z jednym autorem, który za namową, zdeponował tekst w repozytorium CEON).

Jeżeli ta praca jest widoczna w dostępie pełnotekstowym – to tak naprawdę sprawa jest przegrana. Dla pewności dookreślmy sytuację:

autor X ma w swoim profilu Google Scholar Citations pracę P1 udostępnioną poprzez repozytorium instytucjonalne. Autor X jest cytowany przez autora Y w pracy P2, która również została udostępniona poprzez repozytorium instytucjonalne. Obie prace P1 i P2 są dostępne w trybie pełnotekstowym poprzez wyszukiwarkę Google Scholar, ale… na koncie autora X nie zalicza się cytowania z pracy P2.

Czy coś można z tym zrobić? Według dokumentacji Google – nic. Według moich doświadczeń i starań: również nic. Skąd to wiem? Bo mam dokładnie taką sytuację, jaką przedstawiłem powyżej i niestety nie mogę nic z tym zrobić?

Jakie są przyczyny takiego stanu rzeczy? Najprawdopodobniej „błędny” (w rozumieniu Google Scholar) zapis bibliograficzny, czyli: użyty w pracy P2 niepopularny styl bibliograficzny albo brak bibliografii załącznikowej, błędne kodowanie itd.

Jeżeli zdarzy wam się taka sytuacja, to niestety nie wiem, co zrobić, aby naprawić to. Jeśli ty wiesz, koniecznie mi o tym napisz.

4. Manipulowanie wynikami

Google Scholar – tak jak każde narzędzie bibliometryczne – podatne jest na manipulację. Nie ma co się oszukiwać, jest to dużo łatwiejsze w przypadku tego darmowego narzędzia niż w przypadku innych rozwiązań.

Źródło: xavierbt (CC BY-NC-SA 2.0)

Tak jak pisałem na początku poradnika: nikogo nie zmuszam do zamieszczania i udostępniania prac. Rozumiem, że są inne, lepsze, gorsze rozwiązania. Każdy musi sam zdecydować, czy chce poświęcić swój czas oraz czy takie działanie przyniesieniu mu odpowiednie korzyści.

Jeżeli chcielibyście poczytać, w jaki sposób można zmanipulować wyniki w Google Scholar i jakie to niesie za sobą konsekwencje, przeczytajcie tekst Manipulating Google Scholar Citations and Google Scholar Metrics: simple, easy and tempting, który jest dostępny pod tym linkiem.

Napisz uwagę lub sugestię do autora poradnika

Za wszystkie uwagi związane z poradnikiem będę bardzo wdzięczny. Zdaję sobie sprawę, że zawsze pewne sprawy można było ująć, lepiej, gorzej, inaczej. Jednakże chcę, aby ten poradnik prezentował zagadnienie indeksowania w Google Scholar w sposób jasny i przyjazny.

Dlatego nie wahaj się i napisz mi maila: o tym, że poradnik się podoba, że się przydał, że się nie podoba i trzeba w nim zmienić to, to i to.

Pisz na ten adres: emanuel@ekulczycki.pl

Lista zmian – spis wersji

Wersja 1.0 – data publikacji: 08 lutego 2013 r.

Wersja 1.1 – data publikacji: 22 marca 2013 r. Drobne zmiany korektorskie. Serdecznie dziękuję za wszystkie uwagi Dominice Palecznej, Wojciechowi Myszce oraz Maciejowi Michalskiemu.

O autorze

Emanuel Kulczycki – jestem filozofem, komunikologiem i blogerem, który zajmuje się teorią komunikacji oraz bloguje o komunikacji naukowej. Staram się wspierać ruch Otwartej Nauki. W marcu 2011 roku obroniłem pracę doktorską pt. Komunikacja jako dyscyplina praktyczna. Na blogu Warsztat badacza piszę o narzędziach badawczych, programach komputerowych oraz przepisach prawnych regulujących pracę naukową.

Od wielu lat współpracuję z wydawnictwami i redakcjami czasopism naukowych. Na ich zlecenie wykonałem wiele projektów graficznych, złożyłem kilkadziesiąt książek, przeprowadzałem audyty i pisałem strategie rozwoju. W latach 2006-2011 redagowałem czasopismo „Homo Communicativus”. Od 2010 roku jestem redaktorem merytorycznym kwartalnika Akademickie B+R wydawanego przez Politechnikę Poznańską oraz redaktorem wortalu naukowego Nauka i Postęp. Współpracuję z redakcjami czasopism akademickich: „Peitho. Examina Antiqua”, „Lingua ac Communitas”, „Homo Ludens”, „Turystyka kulturowa”, „Acta Energetica”.

Doradzam czasopismom naukowym w zakresie całego procesu wydawniczego: od zakładania periodyku do aplikowania na wykaz czasopism punktowanych. Prowadzę warsztaty i seminaria z komunikacji naukowej.

Pracuję w Instytucie Filozofii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz w Dziale Informacji i Promocji Politechniki Poznańskiej (projekt POKL 4.2.).